home  

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


warmtegeleidingscoefficient lambda

 

warmtegeleidingscoŽfficiŽnt λ

Ook: thermische geleidbaarheid, lambda. De λ-waarde (lambda-waarde) geeft de warmtegeleiding van het materiaal aan, bijvoorbeeld van baksteen, beton, hout, metaal, minerale wol. Hoe lager de λ-waarde, des te beter het materiaal isoleert, dus hoe groter de isolatiewaarde.  
Een paar algemeenheden: zware materialen isoleren slecht, poreuze materialen isoleren beter, vocht in het isolatiemateriaal beÔnvloedt het isolerend vermogen nadelig.

De warmtegeleidingscoŽfficiŽnt λ  drukt uit hoeveel energie (in Watt) door een vlak van 1 m2 gaat bij een dikte van 1 m, per graad Kelvin of Celcius temperatuurverschil tussen beide zijden van het vlak. Dit is een eigenschap van het materiaal zelf; de λ-waarde houdt geen rekening met de dikte van het (isolatie)materiaal zelf. Als een bepaald materiaal een hogere λ-waarde heeft dan een ander, dan kun je met een dikker pakket toch eenzelfde isolatiepeil bereiken.
"Hoe hoger de thermische geleidbaarheid, hoe meer het materiaal dus de warmte doorlaat naar buiten. Hoe lager deze geleidbaarheid, des te beter is de isolerende werking van het product. Deze coŽfficiŽnt is slechts van toepassing bij homogene materialen."



De aanduiding λd houdt in: λ declared (afhankelijk van het type materiaal).
De aanduiding λcalc houdt in: λ calculated (afhankelijk van de constructie), ook wel rekenwaarde genoemd (de rekenwaarde is vaak 25-30% hoger dan de declared waarde, dus minder gunstig).

Let op: voor de tabel hieronder:
- we gebruiken hieronder de declared-variant
- verschillende bronnen geven vaak verschillende waarden (afhankelijk van leverancier, rekenwaarde of laboratorium, droog of nat, verschillen in volumieke massa, toevoegingen e.d.; de DoP van het specifieke product van een fabrikant moet uitsluitsel geven)
- als geen aparte waarden vermeld zijn voor droog en nat wordt altijd droog verondersteld (of in ieder geval binnenshuis bij kamertemperatuur)
- af en toe staan er lege regels in de tabel om hem watv meer "leesbaar" te maken.

De onderstaande tabel geeft een aantal waarden van de warmtegeleidingscoŽfficiŽnt, waarbij geldt:
- een paar duizendsten betere lambda is niet eens zo belangrijk, een vakkundige uitvoering is vaak relevanter
- de decimale komma bij de warmtegeleidingscoŽfficiŽnt moest voor de sorteringsoptie plaatsmaken voor de decimale punt
- de milieubelasting is hier niet meegenomen omdat die zeer discutabel wordt bepaald (bijvoorbeeld schapenwol wordt door sommige milieufreaks als hoog milieubelastend beoordeeld terwijl de schapen vanwege het vlees worden gehouden en in het geheel niet om de wol; jammer dat milieumensen nooit eens normale bŤta-mensen zijn) 
- thermische isolatiematerialen hebben zeker niet altijd ůůk goede geluidsisolerende eigenschappen (zie het Excel-sheet met akoestische en thermische materialen van Gerard Voskuil).

Thermische faseverschuiving
Sommige leveranciers van isolatiematerialen, vooral van natuurlijke en minder goed isolerende materialen, geven aan dat het materiaal een grote thermische faseverschuiving heeft: de tijd tussen het bereiken van de hoogste buitentemperatuur en de hoogste binnentemperatuur is in dit geval vrij lang, bijvoorbeeld 10-13 uur. Het duurt dus lang voordat het isolatiemateriaal de warmte weer uitstraalt naar de kamers. Theoretisch is het voordeel dat er gedurende het etmaal een geleidelijker temperatuurverloop is in de kamer. Praktisch is het grote nadeel dat die stoffen meer warmte kunnen opnemen (een hogere warmteopslagcapaciteit) en dus ook meer warmte zullen uitstralen. Veel mensen hebben liever na een hete dag een koele nacht dan een nacht waarin ook nog veel warmte wordt uitgestraald. Het blijkt dat zonwering en nachtventilatie veel betere begrenzers zijn van zomerhitte en oververhitting dan een mogelijk positieve bijdrage van de thermische faseverschuiving.


Klik op de kolomtitel in de tabel om de sortering aan te passen

materiaal soortelijke massa
(dichtheid)
ρ
[kg/m3]
warmte-
geleidings-
coŽfficiŽnt
(lambda)
(λ-waarde) 
[W/(m.K)]
aardgas 0.833 0.029
abs 1100 0.2
acrylaat (acryl, plexiglas) 1200 0.2
aerogel (spaceloft; zie ook bluedec) 150-200 0.015
airofill (spouwmuurisolatie op basis van aerogel, fase prototype) 70 0.020
alcohol (ethanol; verg. methanol) 800 0.17

aluminium

2700-2800

200-237

argex korrels (geŽxpandeerde klei; bijv. type AR 8/16 - 340)

340

0.104

argex beton (bijv. type D 0.9 LAC 2) 800 0.23
argon (isolatie dubbelglas) 1.78 0.016
asbestcement 1600-1900 0.35-0.70 (droog) 0.95-1.2 (nat)
asfalt (bitumen) 2100 0.66

b2-blok

1200

0.42

bakeliet 1300 0.2

baksteen (hard)

1700-1900

0.8 (droog) 0.9-1.2 (nat)

baksteen (hardgrauw) 1700-1900 0.65-0.73 (droog) 1.0-1.2 (nat)
baksteen (gevelklinker) 2100 0.80 (droog) 1.30 (nat)
baksteen (licht, drijfsteen) 1000 0.45
baksteen (licht) 800 0.40

baksteen (rood, boerengrauw)

1700 0.65 (droog) 1.0 (nat)
baksteen (rood, boerengrauw)

1500

0.55 (droog) 0.85 (nat)

baksteen (rood, boerengrauw) 1300 0.45 (droog) 0.75 (nat)
basalt 2700-3200 3.5
beton (betonsteen, niet verdicht, gewapend) 2300 1.4 (droog) 1.9 (nat)
beton (betonsteen) 1900 1.28 (droog) 1.44 (nat)
beton (betonsteen) 1600 1.03 (droog) 1.16 (nat)
beton (metselblok) 2000-2200 1.1-2.1
beton (met geŽxpandeerde kleikorrels / argex; 500-1000) 500-1000 0.18-0.35
beton (met geŽxpandeerde kleikorrels / argex; 1000-1800) 1000-1800 0.35-0.85
beton (ongewapend)   1.3?
beton (gewapend beton)

2500

1.7-2.0

beton (met lichte toeslag) 550-1000 0.18-0.35
beton (met lichte toeslag) 1000-1800 0.35-0.84

betontegel

2500

1.86

bims (is puimsteen) 700 0.18
bimsbeton (700-1000) 700-1000 0.23-0.35
bimsbeton (1000-1400) 1000-1400 0.35-0.50

bitumen, gebitumeerd glasvlies e.d.

1050

0.17-0.20

biofoam 35-40 0.034
bluedec isolatiemateriaal (deken van bluedec; zie ook aerogel) 135 0.0135
brons 8800 65
celit 3d (houtvezelplaat, bitumenemulsie) 270 0.048
cellenbeton Ytong G2/300 300 ca. 0.08??
cellenbeton WŁpor G2/400 400 ca. 0.09??
cellenbeton Ytong G4/600 610 0.16
cellenbeton Ytong G5/800 795 0.21
cellenbeton Ytong Multipor (geÔsoleerd blok) 115 0.045

cellenbeton (400)

400 ca.

0.17

cellenbeton (600) 600 ca. 0.16-0.20

cellenbeton (700; 800)

700-800 ca.

0.23 (droog) 0.25 (nat)

cellenbeton (1000) 1000 ca. 0.35 (droog) 0.7 (nat)

cellenbeton (1300)

1300 ca. 0.3-0.5 (droog) 1.2 (nat)
cellulair glas (schuimglas, foamglas perinsul-s als niet-dragende isolatie)

165

0.050

cellulair glas (schuimglas, foamglas perinsul-hl als dragende isolatie)

200

0.058

celluloid   0.12-0.21
cellulose (papiervlokken, als isolatie, o.m. Isofloc) 30-60 0.036-0.040
cellulose korrels (granulaten uit cellulosekorrels, o.m. Thermofloc) 500 0.07
cementmortel (bijv. voeg) 1900 0.93 (droog) 1.5 (nat)
chamotte 1700-2000 1.1 (100 graden C) 1.3 (1100 graden C)
chape (anhydrietchape)   1.2
chape (cementchape)   1.3
chape met vulstof (isolerend)   0.1
chloor gas   0.0076
clt (cross laminated timber; verg. hout) 450 ca. 0,20 ca.
composiet (koolstof-vezel en epoxy) 1600 ca. 0.6-1.0 (afh. van type)

dakpan (beton)

2100

1.50

dakpan (keramisch)

2100

1.28

dekvloer (steenachtig, verg. cementmortel) 1800-2000? 1-1.5?

eps 60-SE (expanded polystyreen, SE geeft aan brandvertragend)

15

0.038

eps 100-SE 20 0.036
eps 150-SE 25 0.035
eps 200-SE, eps 250-SE 30 resp. 35 0.034
eps Isobouw HR60SE   0.031
eps Isobouw 60SE   0.038
eps Isobouw 150SE    0.034 
fenolharsschuim (hard) 25-200 0.025-0.035
foamglas (cellulair glas, schuimglas; als niet-dragende isolatie) 100-165 0.036-0.050
foamglas (cellulair glas, schuimglas; als dragende isolatie) 165-200 0.050-0.058

geŽxpandeerde kurk

100-200

0.040-0.045

gips 2320 1.3

gipsplaat (standaard)

715

0.16

gipsplaat (geluidwerend o.d.) 800-1400 0.23-0.46
gipsvezelplaat ca. 1100 0.25-0.40

glas (materiaal, denk aan enkel glas)

2500

0.80

glasvezel (fiberglass)   0.04
glaswol 15-60 0.032-0.040
graniet 2000-3000 3.5 (droog) 4.3 (nat)
gravel   0.7
grind (grof) 1) 2000 0.5

grindbeton (niet verdicht, ongewapend)

2200

1.3 (droog) 1.7 (nat)

grindbeton (niet verdicht, gewapend) 2300 1.4 (droog) 1.9 (nat)
grindbeton (verdicht, ongewapend) 2400 1.7 (droog) 2.2 (nat)
grindbeton (verdicht, gewapend)

2500

1.9 (droog) 2.3 (nat)

grond (aardvochtig, natuurvochtig) 1700 2.0
glycerol 1260 0.29
hardboard 1000 0.29

hardhout

800

0.18-0.21

hardsteen (blauwe e.d.) 2750 2.3 (droog) 2.9 (nat)
hdpe 940-970 0.42-0.51
helium   0.144
hennep als isolatie (HempFlax Thermohanf) 35-40 0.040
hennepblok (kalkhennepblok, IsoHemp) 340 0.071 (50% RV)
heraklith basispaneel (25 mm dik)   0.085

holle baksteen (vloer)

2000

0.66

hoogovenslakkenbeton (1000) 1000 0.23 (droog) 0.35 (nat)
hoogovenslakkenbeton (1300) 1300 0.30 (droog) 0.45 (nat)
hoogovenslakkenbeton (1600) 1600 0.45 (droog) 0.7 (nat)
hoogovenslakkenbeton (1900) 1900 0.7 (droog) 1.0 (nat)
hout (hard)   0.17-0,21
hout (zacht)   0.13

houten beschot

550

0.18

houten schrootjes

550

0.16

houtskool   0.084
houtwolcementplaat (HWC) 350-480-700 0.07-0.12-0.21
houtwol magnesietplaat 400-700 0.10-0.21
houtwol als isolatie (houtvezelplaat, bijv. Steico, Pavatex) 190-250? 0.037-0.048
houtvezelplaat als isolatie (Agepan DWD Protect NF 16 mm) 565 0.090
houtwoldeken 55 0.038
humus (humusaarde, bosgrond) 1) 1450 0.78
icynene isolatie (schuim, spuitbaar, open celstructuur) 7-11 0.036-0.038
icynene isolatie (icy foam basic, gesloten celstructuur) 40 0.027

ijs (vergelijk met water en sneeuw)

917

2.1

ijzer 7900-9000 72-80
ijzer: gietijzer 7300-7500 50-60
ijzeroxide (roest, corrosie)   0.6
isolatiesteen A3 1000 0.30
kalium   1
kalk   0.09
kalkhennep (blok), zie bij hennepblok    
kalkmortel 1600 0.70
kalksteen (zacht) 2200-2350 1.4-1.7
kalksteen (hard) 2550-2750 2.3 (droog) 2.9 (nat)

kalkzandsteen

1610-2350 bij 4% vocht

0.8-1.0 (droog) 0.9-1.0 (90%)

kalkzandsteen (hol) 1000 0.47-0.52

kalkzandsteen hoogbouwelement Calduran

2200-2400

1.3 (droog) 1.4 (90%)

kalkzandsteen thermo-kimblok   0.33
kapok   0.034
katoen   0.04
katoenwol (gerecycled katoen als isolatiemateriaal)   0.038
keramiek (glaskeramiek) 2500 1.4
keukenzout 2170 0.05-0.06
kingspan kooltherm platen en buizen   0.018-0.023
kingspan quadcore panelen   0.018
kingspan optim-r 180-220 0.007
kleding, isolatieplaat uit kleding 25 0.038
klei 1700-1800 1.2 (droog) 1.8 (nat)
klei of leem met veenlagen   1.2
kleikorrels (bijv. argex)   0.050
koelmiddel MEG, MPG 1053 resp. 1038 0.34
kokosvezel als isolatie   0.043
koolstofdioxide (kooldioxide, CO2) 1.986 0.015
koper 9000 370-390
krypton (isolatie dubbelglas) 3.745 0.0088

kunststof dakbedekkings-materiaal (PVC, EPDM e.d.)

1300

0.17

kunststofschuim

15-60

0.025-0.035

kurk (geŽxpandeerd, geÔmpregn. en niet geÔmpregn.) 100-200 0.04-0.05
kwarts 2200-2500  0.22?
kwik   8.3
ldpe 910-940  0.32
leem   1.7
leemplaat (Lemix) 1450 0.59
leer   0.14

lichtbeton (200)

200

0.08 (droog) 0.11 (nat)

lichtbeton (500)

500

0.17

lichtbeton (1300) 1300 0.5 (droog) 0.8 (nat)
lichtbeton (1600) 1600 0.7 (droog) 1.2 (nat)
lichtbeton (1900) 1900 0.95 (droog) 1.4 (nat)
linoleum 1200 0.17
lood 11360 35
lucht 1.3 ca. 0.024-0.026 (droog)
marmer 2750 2.1 (droog) 2.9 (nat)
melk 1000 0.53
mergel 1500 ca. 2.0- 2.3?
messing (geelkoper) 8400 120-122
methaan   0.030
methanol (verg. ethanol) 790 0.21

metselwerk (gevelklinker, incl. voeg)

2100

1.03 (droog) 1.39 (nat)

metselwerk (baksteen, incl. voeg)

1800

0.82 (droog) 1.11 (nat)

minerale wol (glaswol, steenwol)

15-175 (vaak 30-40)

0.032-0.041

minerale wol (geperst)

250

0.06

multiplex 500-750 0.13-0.17
multipor (xella ytong multipor) 115 0.045
muschelkalk 2700 2.4

naaldhout

500-550

0.14 (droog) 0.17 (nat)

neon   0.046
nikkel 8800 91
nylon (nylon-6)   0.25 (0.2-0.3)
olie (olijfolie)   0.17
olie (machineolie)   0.15
olie (paraffineolie) 800 0.15
osb plaat   0.075-0.13
papier 700-1200 0.18
papiervlokken als isolatie (cellulose, o.m. Isofloc) 30-60 0.036-0.040
paraffine 850-890 0.25-0.26
paraffineolie 800 0.15

pe (polyethyleen)

750-930

0.17-0.29

perliet, perlite (geŽxpandeerde perliet-korrels, los gestort) 65-120; 250? 0.04-0.06
perlite mortel (perliet-mortel, 1:5 cement:perliet) 525-550 0.11
perlite mortel (1:12 cement:perliet) 270-320 0.06

pir gecacheerd (polyisocyanuraat)

30

0.023-0.027

pleisterlaag (cementpleister)

1900

0.9 (droog) 1.5 (nat)

pleisterlaag (kalkpleister, zandig pleister) 1600 0.7 (droog) 0.8 (nat)
pleisterlaag (gipspleister) 1300 0.5 (droog) 0.8 (nat)
polyester (plaat, glaswol versterkt) 1200 0.2
polyetheen, polyethyleen, PE 920-950 0.2 (0.23-0.29)
polypropeen, polypropyleen, PP 900 0.17

polystyreen PS, zie ook EPS, XPS (beide met veel betere waarden)

1060

0.08

polystyreen schuimbeton (220) 220 0.07
polystyreen schuimbeton (400) 400 0.11
polystyreen schuimbeton (650) 650 0.20
polystyreen parels als isolatie 15 0.035-0.044
porselein   1.0-1.7

porisosteen (A2 steen)

1200-1350

0.43-0.56

porotherm PLS Newton 25N 925 0.26
pmma 1185 0.21
propaan   0.015?
pur-schuim (polyurethaanschuim) 30-45 0.024-0.028
pur-schuim (uit spuitbus) 30-35 0.035

pur gecacheerd (polyurethaanschuim)

30

0.026

pvc-schuim 25-50 0.035
pvc-p (zachte PVC) 1300-1400 0.13-0.15
pvc-u (harde PVC) 1100-1500 0.13-0.22 (ca. 0.16 vaak)
pyrex (glas)   1
resol hardschuim 37 kg/m3 (dikte >= 45 mm) 37-40 0.018-0.023
(afh. merk/soort)
resol hardschuim 60 kg/m3 (hoge-dichtheid) 60 0.029

riet (dakbedekking, plaat rietvezel, rietvezelplaat)

250-350

0.08-0.10

rockfit premium (onbedekte plaat) 50 0.033
rockfit premium silver (met gecoate, micro-geperforeerde aluminium bekleding) 50 0.033
rocksono Solid 45 0.035
rockwool algemeen zie bij steenwol    

rubber 1)

1200-1600

0.15-0.29

rvs, zie staal (rvs)    
schapenwol als isolatie (o.m. Villgrater plaat) 20 0.035-0.040
schuimbeton 400 (nat) 0.072-0.075
schuimbeton  500 (nat) 0.086-0.091
schuimbeton  900 (nat) 0.26 (reken lambda)

schuimglas (cellulair glas CG, cellenglas, foamglas; als niet-dragende isolatie)

100-165

0.036-0.050

schuimglas (cellulair glas CG, cellenglas, foamglas; als dragende isolatie) 165-200 0.050-0.058
schuimrubber   0.045
silicium 2330 80-150
siliconenkit   0.2
sneeuw (vers; verg. met ijs) 80-190 0.1-0.2
sneeuw (oud; verg. met ijs)) 200-800 0.5-1.8
spaanplaat (450) 450 0.10
spaanplaat (600) 600 0.15
spaanplaat (1000) 1000 0.29
speksteen 2980-3000 6.4
split 1850 0.8

staal (koolstofstaal)

7850

41-52; 58

staal (rvs, roestvast staal, chroomstaal) 7930 16-27
steenwol  21-175 0.032-0.040
stikstof (N2) 1.25 0.024
stro als isolatie (stro loodrecht op gevel,  balen "liggend") 90-110 0.06
stro als isolatie (stro evenwijdig aan gevel, balen "staand") 90-110 0.048
stroleem 300-1600 0.1-0.7
stroplaat (strovezelplaat, stramit, halmplaat) 200-400 0.08-0.12

stuclaag (gips)

1300

0.58

stuclaag (kalk)

1900

0.80

suikers   0.09?-0.22?
teer 830 0.19
tegels (hardgebakken) 2000 1.2 (droog) 1.3 (nat)
tegels (plavuizen) 1700 0.8 (droog) 1.1 (nat)
textiel als isolatie (mťtisse en eco-coustic cotton; plaat of rol) 20-45; 55 0.038-0.039
tin 7300 67
trespa 1400 0.3

triplex / multiplex

600-700

0.17 (droog) 0.23 (nat)

triplex multiplex: Gutex Multiplex-top (opgave leverancier) 200 0.047
tufsteen 1100-1500 0.35-0.50 (droog) 0.5-0.7 (nat)
turf 270 0.1
ureumhardschuim (UF) 8-20 0.05
veen 230 (droog)  0.4
vermiculiet (los, verg. perliet) 70-100 0.05-0.06
vermiculite (plaat; Pumica, keramisch gebonden vermiculte) 750 0.17

vezelcement

1750

0.37

vip-paneel (vacuŁmisolatieplaat)   0.0044-0.007
vlas, vlaswol (als isolatie) 25-50 0.035-0.040
vlasplaat (vlasvezelplaat) 300-700 0.08-0.17
vloerverwarmingsboard 1050 0.44
voeg (cementmortel) 1900 0.93 (droog) 1.5 (nat)
wol (geweven) 350-400 0.05

xps (extruded polystyreen)

30-40

0.027-0.038

vip (vacuŁm iolerend paneel)   0.004-0.035
(afh. van merk)
was 950? 0.084?
water (vergelijk met ijs) 1000 0.60
waterdamp (stoom) 0.6 0.16
(0.02-0.35)
waterstof 0.09 0.15-0.18
wedi bouwplaat (hardschuim kern; Qboard is vrijwel identiek) 32 0.036
xenon gas 5.9 0.0051
zachtboard 250-300 0.08-0.10

zand

1600 (droog)
1750 (nat)

0.15-0.25 (droog) 0.25-2 (nat)
(waarde vaak gesteld op 1)

zandsteen 2000-2300 1.7-4 (droog) 4-6 (nat)
zink 7200 110-116
zuurstof 1.43 0.025


1) lambda-waarde geeft bij deze materialen de waarde aan bij een vochtgehalte zoals in een binnenklimaat (van wanden, vloeren e.d.) 

Andere termen in dit kader: U-waarde (warmtedoorgangscoŽfficiŽnt; vroeger: k-waarde), R-waarde (= d / lambda) waarbij d in meters, isolatie, warmteoverdrachtscoŽfficiŽnt (symbool a of h, in W/m2K, net als de warmtedoorgangscoŽfficiŽnt) is een maat voor de overdracht van warmte bij convectie.

Afbeelding en aangehaalde tekst van ICEDD.

Meer over warmtegeleiding
.

Eng. coefficient of thermal conductivity; 
Du. Wšrmeleitfšhigkeit, Wšrmeleitzahl