home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


volumieke massa, dichtheid

 

volumieke massa

Ook: dichtheid. De volumieke massa geeft het verband weer tussen de massa en het volume, uitgedrukt in kg/m3, formule:
ρ
= m/V (
ρ spreek uit: ro). 

Het vochtgehalte en de samenstelling van het materiaal bepalen voor een groot deel de volumieke massa. Vaak wordt daarom deze grootheid aangegeven in <circa of van-tot> kg/m3. Eventueel voegen we extra gegevens toe zoals "bij 12% vocht" of "na droging". (Vaak is aanhangend water een bestanddeel van een hoeveelheid van een materiaal; daarom wordt soms van "drogestofgehalte" gesproken, dus zonder aanhangende vloeistoffen.)
Het aandeel holle ruimte is uiteraard van invloed op de volumieke massa: de holle ruimte in toeslagmaterialen kan ca. 40% zijn (Cement en Beton).



We spreken van volumieke massa of schijnbare volumieke massa (svm) als aantal kg/m3 niet constant is voor een materiaal, bijvoorbeeld bij meer of minder poreuze materialen als baksteen, beton, hout, natuursteen of bij meerlagige structuren. Voor de meeste materialen zal de schijnbare volumieke massa simpelweg volumieke massa worden genoemd. De volumieke massa weerspiegelt ook de graad van compactheid van het materiaal en laat toe de massa van een gegeven volume in te schatten. Bij geperforeerde bakstenen e.d. wordt gesproken over bruto volumieke massa.
Deze eigenschap wordt soms ook onder een andere vorm uitgedrukt: de schijnbare dichtheid. Deze is gelijk aan de schijnbare volumieke massa van het materiaal, gedeeld door de volumieke massa van water (1000 kg/m3). Het betreft hier dus een eigenschap zonder eenheid, bijvoorbeeld lichtbeton heeft een schijnbare dichtheid van 1,7-2,0.
We spreken van soortelijke massa als de volumieke massa constant is, bijvoorbeeld bij staal 7850 kg/m3.

Een aantal van die bijzonderheden met betrekking tot de massa per volume-eenheid zijn:

  • ρ is de werkelijke volumieke massa, dus waar alle poriŽn en andere holle ruimten in gedachte "verwijderd" zijn (komt niet vaak voor): ρ = m/V

  • ρa is de schijnbare volumieke massa indien er geen of nauwelijks holle ruimten zijn (a van apparent, schijnbaar): ρa = m/Va = m/(V+VporiŽn)

  • ρrd is de volumieke massa bij poreuze materialen (rd van relative density, relatieve dichtheid): ρrd = m/Vrd = m/(V+VporiŽn)
  • ρsat is de volumieke massa wanneer het materiaal volledig verzadigd is met water (sat van saturated, verzadigd): ρsat = msat/Vsat =  (m+mwater)/(V+VporiŽn)

  • ρssd is de volumieke massa wanneer het materiaal volledig verzadigd was, maar een droog oppervlak heeft (ssd van saturated surface dry, verzadigd droog oppervlak)

  • ρb of ρg is de volumieke massa van bulkmaterialen, bijvoorbeeld gestorte aarde of gestort zand (een gemiddelde waarde; b van bulk, bulkgoederen, stortgoederen; g van granules): ρb = mb/Vb =  (m+mwater)/(V+VporiŽn+Vtussenruimten)

  • ρs is de volumieke massa van stapelbare materialen (bakstenen, straattegels, openhaardhout e.d.; s van stored into piles)

Een aantal volumieke massa's en uitzettingscoŽfficiŽnten, o.m. van David Verhoeven (tabellenboekje bouwkunde):
          
materiaal
absolute volume-
massa
(kg/m3)
schijnbare
volume-
massa 
ρa of ρrd
(kg/m3)
lineaire uitzettings-
coŽf. ( per graad C) *)
aluminium
2800
2700
24 . 10-6
bamboe (ongeperst) ca. 600  
bamboe (geperst) 1000-1300  
baksteen 2500 1000-1800
basalt   
3000
7 . 10-6
beton ("gewoon")   
2350
12 . 10-6
beton (licht)   1700-2000  
beton (met geŽxpandeerde  klei)   
700
8 . 10-6
betongranulaat   2350  
betopor d.w.z. betonspecie met polystyreen-
korrels
(foto linksboven)
   360 na 10 dagen
285 na volledige droging
 
bims  
1200
  
bimsbeton   
1000
6 . 10-6
bitumenvilt   1100  
blauwe steen (hardsteen)  
2700
6 . 10-6
cellenbeton   
300 ŗ 1300
11 . 10-6
cellenbeton Ytong Multipor (blok) 115  
cement (CEM I)
ca.
1260
ca. 3150
 
cement (CEM II/B-V)    ca. 1900  
cement (CEM III)    2950-3000  
cementmortel (uit beton)   
1900
11 . 10-6
eps (geŽxpandeerd polystyreen)   15-35  
foamglas (cellenglas, schuimglas)   110-180  
geŽxandeerde klei (argex)
2700
1100
 
gietasfalt   2100  
gietijzer
7900
7500
13 . 10-6
gips (pleisterwerk)  
1300
11 . 10-6
glas
2600
2600
9 . 10-6
graniet   
3000
7 . 10-6
grŤstegels   2000  
grind 4/28
2600
1600
  
hdpe      
200 . 10-6
hout (azobť)
(foto rechtsboven)
  940-1100 bij 12% vocht  
hout (licht)
1600
500
 
hout (zwaar)
1600
700-1000
 
isolatiebeton  
500
5 . 10-6
kalkmortel (metselwerk)  
1600
11 . 10-6
kalksteen (hard; verg. marmer)   2500-2750  
kalksteen (zacht)   2200-2350   
kalkzandsteen   1800-1900?   
koper
9000
8500
17 . 10-6
kurk   tot 100  
kurk, geperst (kurkparket)   ca. 550  
ldpe (low density polyethyleen)    
200 . 10-6
linoleum, pvc-tegels    1200  
lood 11340 11340
29 . 10-6
magnetiet    3500-5100  
marmer   
2750
5 . 10-6
metselwerk (baksteen)   
1600-1900
6 . 10-6
metselwerk-
granulaat
  1300-1950  
multipor (Ytong Multipor, een soort cellenbeton) 115
natuursteen   1500-3000  

ongewapend grindbeton

 

circa 2300  
pellets 1100 640  
poederkool-
vliegas
   2250  
polyurethaan (PUR) 30
poriton   600-800  
pp (polypropyleen)     
160 . 10-6
pvc (polyvinyl-
chloride)
    
80 . 10-6
resol hardschuim    35-40
40-70 . 10-6
resol hardschuim high-density    60
40-70 . 10-6
rubber   1500  
schuimbeton   500-1700  
silica fume (poeder)    2400  
staal
7800
7800
12 . 10-6
steenmeel       
steenslag 7/20
2600
1350
 
tegels (van gebakken klei)  2500-
2800
1700
6 . 10-6
vermiculiet-
platen (geŽxpandeerd)
   350  
vpe     
200 . 10-6
zand 0/2
2600
1475
  
zand en grind    2650  
zeezand en zeegrind    2590  
zink
7200
7000
28 . 10-6


*) lineaire uitzettingscoŽfficiŽnt a = DL / (Lo.DT) waarbij DL de uitzetting is, Lo de oorspronkelijke lengte 
en DT de temperatuurverandering



bepaling volume van een moeilijk anderszins te berekenen volume; vůůr onderdompelen wordt de kan met water gevuld tot de onderrand van de uitlooptuit zodat er net geen water meer uit de tuit loopt; na onderdompelen van het voorwerp is het volume van het voorwerp gelijk aan het volume van het naar buiten tredende water (eventueel "omgerekend" uit de massa van het water)
(materials fysical properties, university of timisoara):


Met dank aan Van Wylick (Betopor), de Arnhemse Fijnhouthandel (Azobť), het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf en Bouwcentrum Advies

Eng. volumieke massa is density; werkelijke volumieke massa is real density, schijnbare volumieke massa is apparent density