home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


beng

 

beng

BENG staat voor Bijna EnergieNeutraal Gebouw, een gebouw dat op jaarbasis gemiddeld even veel energie opwekt als wordt gebruikt voor "het gebouw" (verwarming, warm water, ventilatie, koeling), waarbij eisen gesteld zijn aan o.m. de maximale energiebehoefte en minimale aandeel hernieuwbare energie (meestal door pv-panelen).

BENG is gestoeld op de Trias Energetica, een driestappenstrategie om een energiezuinig ontwerp van een gebouw te maken: 
(a) dring onnodig energieverbruik terug
(b) gebruik duurzame energie (eigenlijk moet dit op de eerste plaats staan, want dan is het helemaal niet nodig voor veel inspanning en geld het energieverbruik terug te dringen; maar zo ver was/is het nog niet, zeker niet op het moment van het ontwerp van de Trias Energetica)
(c) maak zuinig en zo efficiŽnt/schoon mogelijk gebruik van fossiele bronnen (eigenlijk alleen als het niet anders kan).

De BENG-eisen vervangen de EPC-normering. Een aspect van de EPC was bijvoorbeeld dat een minder goed isolerende gebouwschil gecompenseerd kon worden met een paar zonnepanelen extra. 
De BENG-eisen gelden uitsluitend voor nieuwbouw.

Bij BENG wordt echter uitgegaan van drie energiezuinige eisen en aan elk van die eisen moet worden voldaan:

  • ENERGIEBEHOEFTE
    BENG eis 1 is de maximale energiebehoefte
    en gaat over de energiebehoefte van "het gebouw". Hiervoor wordt de energiebehoefte van verwarming en koeling bij elkaar opgeteld. De gebouwschil moet zeer goed zijn geÔsoleerd. De energiebehoefte kan worden ingevuld met hernieuwbare of fossiele energie.
    "Deze eis kijkt naar een optimale kwaliteit van de gebouwschil waarbij zowel de verhouding glas ten opzichte van dichte gevel, de mate van isolatie, de mate van kierdichting als de aanwezigheid van koudebruggen een rol speelt. Niet alleen isolatie, maar juist het samenspel van bovenstaande factoren, de vorm (geometrie) en de ligging van een gebouw zijn van belang om de energiebehoefte van een gebouw zo veel mogelijk te beperken."
    Belangrijk is ook de verhouding tussen het zogenoemde verliesoppervlak en het gebruiksoppervlak. Er wordt gekeken naar de hoeveelheid oppervlak waardoor het gebouw warmte kan verliezen (bijvoorbeeld via het dak of een gevel). Dit is het verliesoppervlak (Als). Dit wordt afgezet tegen de hoeveelheid gebruiksoppervlak (Ag) van het gebouw. Dit is de zogenoemde geometrieverhouding Als/Ag. Hoe minder verliesoppervlak een gebouw heeft, des te compacter het is.
    BENG-1 is gesteld in kWh per m2 gebruiksoppervlak (GO of GBO) per jaar.

  • PRIMAIR FOSSIEL ENERGIEGEBRUIK
    BENG eis 2 is het maximale primair fossiel energiegebruik
    en gaat over de energiebehoefte van installaties van een gebouw met betrekking tot koelen, verwarmen, bereiding warmtapwater en ventilatie, en bij utiliteitsgebouwen ook nog verlichting en luchtbevochtigers. Voordeel is dat de opgewekte energie van pv-panelen (zonnepanelen) en andere hernieuwbare energiebronnen van het primair energiegebruik mag worden afgetrokken.
    "Verschil tussen energiebehoefte (eis 1) en het primair fossiel energiegebruik (eis 2): bij primair fossiel energiegebruik worden de systeemverliezen (zoals leidingverliezen bij verwarming), hulpenergie (zoals pompen) en het rendement van de opwekkers (zoals de CV-ketel) meegenomen; bij energiebehoefte is dat niet het geval."
    BENG-2 is gesteld in kWh per m2 gebruiksoppervlak (GBO) per jaar.

  • AANDEEL HERNIEUWBARE ENERGIE
    BENG eis 3 is het minimale aandeel hernieuwbare energie
    en gaat over het feit dat een deel van de benodigde energie afkomstig moet zijn uit een hernieuwbare bron. Denk hierbij aan zonnepanelen (ook een biomassaketel en stadsverwarming behoren hier nog bij, maar die bronnen zijn discutabel, vooral biomassa). 
    Het aandeel hernieuwbare energie is de hoeveelheid hernieuwbare energie gedeeld door het totaal van hernieuwbare energie en primair fossiel energiegebruik.
    BENG-3, de eis van duurzame energie, is uitgedrukt in een percentage.


De drie BENG-eisen per soort gebouw (soort functie), in tabelvorm; alle functies zijn vermeld; de benamingen in de tabel zijn wellicht wat wonderlijk om ook op een smartphone goed zichtbaar te zijn... (klik hier voor een iets beperkter tabel in afbeeldingvorm, van Nieman Raadgevende Ingenieurs):

 

soort gebouw
soort functie
BENG-1 *)
energie behoefte, 
verhoud. Als/Ag
BENG-1 **)
energie behoefte,
eis
kWh/m2jr
BENG-2
primair fossiel energie gebruik
kWh/m2jr
BENG-3
aandeel hernwb energie

%
grond gebonden woning ***) Als/Ag <= 1,5 <= 55 <= 30 >= 50%
  1,5 < Als/Ag <= 3,0 <= 55 + 30 * (Als/Ag - 1,5) <= 30 >= 50%
  Als/Ag > 3,0 <= 100 + 50 * (Als/Ag - 3,0) <= 30 >= 50%
woon-
gebouw ***)
Als/Ag <= 1,83 <= 65 <= 50 >= 40%
  1,83 < Als/Ag <= 3,0 <= 55 + 30 * (Als/Ag - 1,5) <= 50 >= 40%
  Als/Ag > 3,0 <= 100 + 50 *(Als/Ag - 3,0) <= 50 >= 40%
woon-
wagen
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 100 + 30 * (Als/Ag - 2,0) <= 60 >= 50%
woon-
boot
nwe ligpl.
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 80 +  30 * (Als/Ag - 1,5) <= 50 >= 50%
woon-
boot
best. ligpl.
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 80 +  30 * (Als/Ag - 1,5) <= 70 >= 50%
bijeenk.:
kinder-
opvang
Als/Ag <= 1,8 <= 160 <= 70 >= 40%
  Als/Ag > 1,8 <= 160 + 30 * (Als/Ag - 1,8) <= 70 >= 40%
bijeenk.:
andere
Als/Ag <= 1,8 <= 90 <= 60 >= 30%
  Als/Ag > 1,8 <= 90 + 30 * (Als/Ag - 1,8) <= 60 >= 30%
celfunct. Als/Ag <= 1,8 <= 160 <= 120 >= 30%
  Als/Ag > 1,8 <= 160 + 35 * (Als/Ag - 1,8) <= 120 >= 30%
gezondh.:
zieken-
huizen
****)
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 350 <= 130 >= 30%
gezondh.:
andere
****)
Als/Ag <= 1,8 <= 90 <= 50 >= 40
  Als/Ag > 1,8 <= 90 + 35 * (Als/Ag - 1,8) <= 50 >= 40
industrie - - - -
kantoor Als/Ag <= 1,8 <= 90 <= 40 >= 30%
  Als/Ag > 1,8 <= 90 + 30 * (Als/Ag - 1,8) <= 40 >= 30%
logies:
logiesgeb.
Als/Ag <= 1,8 <= 100 <= 130 >= 40%
  Als/Ag > 1,8 <= 100 + 35 * (Als/Ag - 1,8) <= 130 >= 40%
logies:
andere
Als/Ag <= 1,5 <= 55 >= 40 >= 50%
  1,5 < Als/Ag <= 3,0 <= 55 + 30 * (Als/Ag - 1,5) >= 40 >= 50%
  Als/Ag > 3,0 <= 100 + 50 * (Als/Ag - 3,0) >= 40 >= 50%
onderwijs Als/Ag <= 1,8 <= 190 <= 70 >= 40%
  Als/Ag > 1,8 <= 190 + 30 * (Als/Ag - 1,8) <= 70 >= 40%
sport Als/Ag <= 1,8 <= 40 <= 90 >= 30%
  Als/Ag > 1,8 <= 40 + 15 * (Als/Ag - 1,8) <= 90 >= 30%
winkel Als/Ag <= 1,8 <= 70 <= 60 >= 30%
  Als/Ag > 1,8 <= 70 + 30 * (Als/Ag - 1,8) <= 60 >= 30%
overige - - - -

*) Als = verliesoppervlak (oppervlakte van dak, gevel e.d.; "A" staat voor Area en "ls" staat voor loss, d.w.z. oppervlakte verlies)
(verliesoppervlakte is het totaal van de oppervlakten van alle constructies van een gebouw die rekenzones omsluiten en waardoor thermische energie naar of vanuit het buitenklimaat of naar of vanuit aangrenzende ruimten wordt getransporteerd; opmerking 1 bij de term: de verliesoppervlakte wordt bepaald door de geprojecteerde oppervlakten van de scheidingsconstructies te vermenigvuldigen met een weegfactor die afhankelijk is van het type begrenzing; opmerking 2 bij de term: zie bijlage K van NTA 8800 voor de bepaling van de geprojecteerde oppervlakte van de scheidingsconstructie)
Ag = gebruiksoppervlakte (GO, GBO)
**) grondgebonden woningen en woongebouwen met een lichte bouwconstructie krijgen een toeslag van 5 kWh/m2.jr voor BENG-1.
***) een grondgebonden woning is officieel in dit kader "andere woon functie" en bijvoorbeeld een rijtjeshuis (rijwoning), hoekhuis, twee onder 1 kap, vrijstaande woning;
een woongebouw is bijvoorbeeld een appartementencomplex of een gebouw voor studentenhuisvensting
****) ziekenhuis heeft officieel "gezondheidszorg met bedgebied", dus naast ziekenhuis ook specifieke vormen van psychiatrische inrichting e.d.; "andere" omvat waarschijnlijk bijvoorbeeld een huisartsenpraktijk (normaliter geen bedgebied immers); een verpleeghuis heeft naast de gezondheidszorgfunctie ook een woonfunctie


Met betrekking tot BENG-1 nog even: kenmerkende waarden Als/Ag bij woningen zijn, zeer grof gesteld:
- appartementengebouwen: 0,8-1,8
- tussenwoningen: 1,2-2
- hoekwoningen en twee-onder-een-kap: 1,6-2,4
- vrijstaande woningen: 1,8-3

De relatie tussen Energielabel en Primair Fossiel Energiegebruik 

       
tabel energielabel en primair fossiel energiegebruik (in kWh/m2,jr; het aantal m2 van de woning heeft betrekking op de gebruiksoppervlakte van de woning en waarschijnlijk eventuele bijgebouwen):
       
energie-
label
BENG-2
(pfe = primair fossiel energie-
gebruik)
punten systeem  *)
eengezins-
woningen
punten systeem *) 
meergezins-
woningen
A++++ pme <= 0 44 40
A+++ 0 < pfe <= 50 44 40
A++ 50 < pfe <= 80 44 40
A+ 80 < pfe <= 110 40 36
A 110 < pfe <= 165 36 32
B 165 < pfe <= 195 32 28
C 195 < pfe <= 255 22 15
D 255 < pfe <= 300 14 11
E 300 < pfe <= 345 8 5
F 345 < pfe <= 390 4 1
G pfe > 390 0 0
 
*) officieel heet het puntensysteem voor de bepaling van de hoogte van de huur: WoningWaarderingsStelsel (WWS); hiermee kan van een woonruimte de huurprijs medebepaald worden


De BENG-2 eis voor nieuwbouw grondgebonden woningen en woongebouwen is vanaf 1 januari 2021 resp. 30 en 50 kWh/m2.jr. 
Het energielabel van nieuwbouw grondgebonden BENG woningen en BENG woongebouwen mag daarom uitsluitend A++++ of A+++ zijn.
Let op: voor bestaande bouw gelden geen BENG-eisen.

Totaalpakket
Niet alleen isolatie, energiezuinige apparatuur en de hoeveelheid zelf-opgewekte energie zijn hier belangrijk, ook  spelen mee:
- kierdichtheid (luchtdichtheid, "voldoen aan BENG begint met een luchtdichte gebouwschil")
- oriŽntatie op de zon (winter, gratis verwarming)
- goede, flexibele mate van zonwering (zomer, gratis koeling).

Wanneer een gebouw in gebruik is, is het zeer veel moeilijker om op een nette en betaalbare manier isolatie, kierdichtheid en ventilatie te corrigeren. 
Omdat isolatie, kierdichtheid en ventilatie basisaspecten zijn voor een energetisch zuinig maar ook gezond gebouw, zijn er hulpmiddelen nodig om die te controleren voordat het gebouw afgewerkt wordt:
- de luchtdichtheid wordt gecontroleerd door de blower-door-test en in bepaalde gevallen door een infraroodfoto (thermografische foto, thermische foto)
- de isolatie wordt gecontroleerd door een infraroodfoto
- de ventilatie wordt gecontroleerd met speciale apparatuur zoals debietmeters (flowmeters).

"Betere isolatie en betere luchtdichtheid zijn consequenties van de eisen. Hierdoor wordt het realiseren van een gezond binnenklimaat in hogere mate afhankelijk van de voorzieningen voor de luchtverversing in de gebouwen. Bij de verdere ontwikkeling van bijna-energieneutrale concepten is dit een belangrijk aandachtspunt. Van belang is dat ontwerpers van gebouwen in hun ontwerp met de circulatiestromen van koude lucht in een gebouw rekening houden en dat uitvoerders het ontwerp op dit punt goed uitvoeren."
Opmerkingen: 
- Bij grotere projecten vindt er wel eens een controle plaats op luchtdichtheid (vaak maar bij ťťn woning), maar er is geen verplichte controle op correcte kierdichting, zoals dat wel in Duitsland gebeurt, per woning. We zijn bij ons dus nog altijd overgeleverd aan het verantwoordelijkheidsgevoel van ontwerper, aannemer en installateur...
- Wanneer niet voldaan wordt aan goed uitgevoerde isolatie en kierdichting, zal de altijd krap berekende capaciteit van het verwarmingssysteem (bij nieuwbouw vaak warmtepomp e.d.) onvoldoende zijn om een wat strengere winter een behaaglijke temperatuur in het gebouw te hebben. De cv-ketel heeft bijna altijd een ruimte capaciteit, maar bij een warmtepomp wordt de capaciteit meestal zeer krap berekend, vaak zelfs tť krap als er sprake is van warmteterugwinning

Controle op juistheid en capaciteit van het ventilatiesysteem is lastig wanneer het systeem nog niet is ingeregeld, maar er moet een modus te vinden zijn om in ieder geval bepaalde basiswaarden te verifiŽren.
Wat betreft het type ventilatiesysteem is uit berekeningen van energieprestaties gebleken dat mechanische ventilatie (ventilatietype C) gelijk presteert aan balansventilatie (ventilatietype D); voor ontwerpers van gebouwen kan dit de luchttoevoer vereenvoudigen; wel zijn er aanvullende eisen voor de ventilatieroosters zoals winddrukgeregelde roosters; zie eventueel de pdf Mechanische ventilatie in woningen.
In hete zomers is nachtventilatie aan te bevelen, omdat dat op een eenvoudige manier de lucht in huis, maar ook muren e.d. wat af kan koelen (in ieder geval 's nachts).

De RVO verwoordt het in de pdf Referentie gebouwen BENG zo:
"De volgende geometrie parameters zijn van invloed op de energieprestatieresultaten van de referentiegebouwen:
- gebouwvorm 
- compactheid 
- oriŽntatie 
- verhouding tussen open en dichte delen (per oriŽntatie) 
- verhouding tussen het kozijn- en glasoppervlak bij open delen 
- beschaduwing (ook van buiten het kavel) en zonwering 
- detaillering bij kozijnen en andere aansluitingen 
- dakoppervlak voor PV (afhankelijk van geveldikte en dak overstek)."

Er zijn een aantal voorbeeldprojecten BENG Woningbouw geweest waardoor meer inzicht in de problematiek werd verkregen: 
- BENG voorbeeldconcepten woningbouw (van DGMR in opdracht van de Rijksoverheid RVO)

TOjuli: TemperatuursOverschrijding in juli

De TOjuli is een indicator die aangeeft in welke mate het risico op oververhitting in de zomer is beperkt. De TOjuli geeft dus aan of een gebouw(installatie) in staat is bij hoge buitentemperaturen toch voor een comfortabel binnenklimaat te zorgen. Vooralsnog is de indicator gesteld op de waarde 1 (situatie 2020).
Actieve koeling in een gebouw kan uiteraard de temperatuur aangenaam houden of maken, maar dat kan tegen BENG-eis 2 ingaan (energieverbruik). Omdat voor BENG-woningen eigenlijk altijd pv-panelen vereist zijn, kunnen die ook de elektriciteit leveren die benodigd is voor koeling. In dat geval is altijd "gratis groene koeling" beschikbaar tijdens hete zomerdagen. Waarschijnlijk is het potentiŽle probleem "TOjuli" door de eigen energievoorziening met zonnepanelen simpelweg achterhaald.
Wel kan de TOjuli voor appartementen een belangrijke eis zijn wanneer die appartementen de benodigde elektriciteit niet (volledig) zelf kunnen opwekken, bijvoorbeeld als niet alle daken en gevels zijn belegd met pv-panelen.
Nachtventilatie maakt de kans op oververhitting overdag kleiner.
Verbruik elektra en gas in een woonhuis.

BENG en Warmteweerstand (R-waarde)
Omdat niet meer NEN 1068 maar NTA 8800 de (minimale) warmteweerstand bepaalt, zijn er ook andere waarden voor de minimale warmteweerstand:
- Rc vloer minimaal 3,7 m2K/W (was: 3,5)
- Rc gevel minimaal 4,7 m2K/W (was: 4,5)
- Rc dak minimaal 6,3 m2K/W (was: 6,0).


De bepalingsmethode van de energieprestatie van alle (nieuwe) gebouwen is vermeld in NTA 8800 (NEN).
Kijk voor meer informatie op de site Energieprestatie van gebouwen (EPG).


Andere benamingen in deze context 
- Nearly Zero Energy Building (NZEB), de Engelse term voor BENG; let op:  nZEB staat helaas soms ook voor net Zero Energy Building, een gebouw dat netto geen energie "van buiten" nodig heeft (zo'n gebouw kan wel of niet op het elektriciteitsnet zijn aangesloten; wanneer het niet eraan verbonden is, noemen we het meestal simpelweg ZEB; wanneer het wel aan het elektriciteitsnet is aangesloten, kan er stroom worden afgenomen en stroom worden geleverd, met minimaal per jaar een netto gebruik van nul)
- Zero Energy Building (ZEB), een gebouw dat geen energie behoeft van energieleveranciers zoals het gas- en elektriciteitsbedrijf (dat dus zelf de benodigde energie opwekt)
- Affordable Zero Energy Building (AZEB) is de naam van het Europees Horizon 2020 project AZEB met als doel oplossingen te presenteren om voor een redelijke prijs naar BENG of ZEB te gaan
- Bijna EngerieNeutraal (BEN), in Vlaanderen de term voor BENG
- Quasi Zťro Energie (Q-ZEN) in WalloniŽ de term voor BENG
- Zeer Energiezuinige Nieuwbouw (ZEN), een soort ombuiging van energiezuinig naar juist energieleverend
- Nul Op de Meter (NOM), vaak geschreven als nul-op-de-meter: elektriciteit leveren aan en elektriciteit gebruiken van het openbare net waardoor, na een jaar, netto nul op de meter staat; bij nul-op-de-meter wordt alle elektriciteit gerekend, ook die van bijvoorbeeld de tv en de wasmachine.

De aangehaalde tekst is van de RVO.

Zie ook passiefhuis!

Eng. nearly Zero Energy Building