home  

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


pv, pv-paneel, zonnecellen, zonnepaneel, zonnestroom, fotovoltaïsche cellen, pvt-paneel

 

pv-paneel, zonnecellen, zonnepaneel, zonnestroom, fotovoltaïsche cellen, fotovoltaïsche paneel

PV staat voor photo voltaic (fotovoltaïsch). Een PV-paneel bestaat uit een groot aantal zonnecellen en kan door het fotovoltaïsche principe van deze cellen uit (zon)licht elektriciteit genereren. Doel van pv-panelen is zelf energie op te wekken, mede om een energiezuinig gebouw te verkrijgen.
De diverse soorten pv-panelen leveren groene stroom.

PV-panelen zijn bijna zonder uitzondering noodzakelijk om een woning (bijna) energieneutraal (BENG) of nul-op-de-meter (NOM) te maken.

Even wat benamingen (verderop staan van de meeste de voor- en nadelen vermeld):

 

 

  • PV-paneel is een ander woord voor zonnepaneelEr is heel veel ruimte beschikbaar op daken én gevels van bedrijven, scholen, flatgebouwen, stations, tuinbouwkassen, geluidsschermen.
    Architectonisch een uitdaging én interessant.

  • BIPV-systeem: de pv-panelen zijn de gebouwschil (gevelbekleding of dakbedekking). Ook dit is architectonisch een uitdaging én interessant.

  • Zonnecollector genereert warmte uit zonne-energie en levert dus geen elektriciteit wat voor particulieren vaak onhandig is.


  • PVT-paneel is een twinpaneel dat zowel elektriciteit als warmte levert (PVT is PhotoVoltaic and Thermal).

  • Zonnepark is een enorme verzameling zonnepanelen op bijna maaiveldhoogte, in Nederland vaak op voorheen agrarisch gebied.


PV-menu


het vereenvoudigd principe van een zonnecel; voor de werking van zonnecellen zie bij fotovoltaïsche principe (afbeelding wouterlood):


vereenvoudigd principe van een pv-paneel;
klik voor groter:

 



Voordelen van een pv-systeem (aantal pv-panelen, zonnepanelen)

- Besparing elektriciteitsrekening. PV-panelen genereren elektriciteit waarmee aanzienlijk bespaard kan worden op de elektriciteitsrekening.
- Milieuvriendelijk
(a) Betrekkelijk eenvoudige én schone methode om zonlicht om te zetten in elektriciteit. 
(b) Maakt geen lawaai.
(c)  Stoot geen slechte gassen of dampen uit.
(d) Vervuilt niet of nauwelijks de horizon (voor zonneparken wordt dat niet zo ervaren). 
- Voor CO2-volgers: bij exploitatie nauwelijks productie van CO2.
- Zelf opwekken van energie maakt ons land onafhankelijk van buitenlandse energieleveranciers (olie uit het Midden-Oosten, kernenergie uit Frankrijk, kolen en schaliegas uit de VS e.d.).
- Voor particulieren en bedrijven. Ook op kleine schaal nuttig, dus ook voor particulieren interessant.
- Terugverdientijd gering. In 7-10 jaar terugverdiend, zie Excel-sheet (eventueel subsidie en btw-teruggave bij aanschaf).
- Onderhoud. Vergt nauwelijks onderhoud (vuil en vogelpoep verwijderen; wel na ca. 10 jaar nieuwe omvormers nodig).
- Plaatsing ook verticaal. Kunnen ook verticaal geplaatst worden (tegen muren of, nog beter, als deel van een "vliesgevel") waardoor de toepassingsmogelijkheden enorm vergroot worden.
- Levensduur meestal meer dan 25 jaar (daardoor ook milieuvriendelijk; wel elke ca. 10 jaar nieuwe omvormers nodig).
- Waarde van het huis. De woning wordt bij verkoop meestal meer waard.

Nadelen van pv-panelen (zonnepanelen)

- Uitsluitend bij zonnig weer wordt er veel elektriciteit opgewekt (in de winter, als je juist veel elektriciteit gebruikt, zijn pv-panelen dus minder nuttig). Wel worden pv-panelen steeds gevoeliger en leveren ze toch ook wel energie als er wolken voor de zon zijn.
- Als er geen lokale distributie van lokaal geproduceerde elektriciteit komt, dan zal het openbare elektriciteitsnet fors verzwaard moeten worden, tegen extreem hoge kosten. Om een onberekenbaar en onbetrouwbaar openbaar elektriciteitsnet te vermijden is lokale productie en distributie en eventueel opslag vrijwel een noodzaak door:
(a) de toename van de wispelturige productie van elektriciteit door zonnepanelen en windturbines
(b) de toename van het onregelmatig gebruik van elektriciteit (datacentra, industrie zonder aardgas/steenkool, elektrische auto's, warmtepompen, airco's) 
(c) de wens aardgascentrales te sluiten.
Lokale distributie e.d. heeft het voordeel dat de burger nog enige mogelijkheid heeft om mee te beslissen; voor afwegingen zie de voetnoot *).
- Locatie. Er moet ruimte zijn om de panelen te plaatsen (op het dak, op buitenmuren, soms zelfs op een weide; i.v.m. het rendement zijn de ligging op "ongeveer zuid" en een helling van "ongeveer 35 graden" nog steeds belangrijk; pv-panelen op een hellend dak uitsluitend bij een pannen-dak).
- Aanschaf en installatie eisen een forse investering (als dat geleend moet worden, moet de rente meegerekend worden, zie Excel-sheet).
- De installatie is werk voor de vakman (de elektriciteitskabel moet meestal door het dak gevoerd worden, er moet vaak een extra groep in de meterkast komen en kabels, omvormers e.d. moeten een plaats krijgen). Ook dat behoort tot de initiële kosten.
- Salderen. Het "terugleveren" van opgewekte elektriciteit aan het openbare net brengt bij niet-salderen slechts een paar cent per kW op (de salderingsregeling wordt in Nederland afgebouwd, zie bij Salderen). Doel is in dat geval zoveel mogelijk de opgewekte energie zélf te gebruiken (koken, wassen, drogen, verwarmen, koelen, elektrische auto e.d.) of op te slaan (als dat niet zo duur meer is).
- PV-panelen op een woning is nog steeds vaak een lelijk gezicht. De architectonisch acceptabele mogelijkheden zijn beperkt, maar worden meestal niet benut, zelfs niet bij nieuwbouw (soms duurder, soms minder efficiënt).
- Extra nadelen zonnepark: een glazen veld dat echt groen had kunnen zijn (jammer van de ruimte), het publieke net moet verzwaard worden om de stroom af te kunnen nemen (ander moeten te vaak panelen worden afgeschakeld), geen tijdelijk verschijnsel (minimaal 25 jaar), legt door de omvang groot beslag op het publieke elektriciteitsnet (netwerk moet verzwaard worden wat bij lokaal gebruik, én verbruik van de opgewekte stroom, minder snel nodig is), de panelen worden heet (kans op brand bij verdroogde vegetatie onder de panelen?), zonnepark in stedelijke omgeving zorgt voor meer hitte in de buurt.
- Wanneer teveel stroom aan het openbare net wordt geleverd, schakelt de omvormer (inverter) zich (automatisch?) uit, omdat het voltage te hoog wordt (boven 253 V, toegestaan is 230 V plus of min 10%). Als je dus met veel buren lekker veel elektriciteit genereert op een goed zonnige dag, dan is de kans groot dat een deel simpelweg uitvalt...
- PV-panelen op een dak zijn moeilijk te combineren met een groendak.
- Een zelfstandige voor de BTW (ondernemer, zzp-er e.d.) kan die btw alleen via zijn eigen btw-verrekening terugkrijgen. Als je nauwelijks btw betaalt, kun je dus ook bijna niets verrekenen! Als het mogelijk is, zet dan de rekening van de zonnepanelen én de rekeningen van het energiebedrijf op de naam van uw partner (wanneer die geen zelfstandige is in dezelfde situatie!).
- Verzekeringspremie bij vooral bedrijfspanden. Ga vóór aanschaf van de pv-panelen na of de verzekeraar van het pand akkoord is met het plaatsen en ga na of de premie niet plotseling zeer veel hoger wordt. Het kan zijn dat het pand meer waard wordt, waardoor de premie verhoogd wordt, maar door brandjes met zonnepanelen op grote daken zijn verzekeraars terughoudend met het verzekeren van pv-panelen op daken. Door onbekendheid en waarschijnlijk ook wel wat overdrijven van het brandrisico is na plaatsen van de panelen de premie soms onredelijk veel hoger. Verzekeraars kunnen eisen stellen aan het type pv-paneel en de installatie ervan; het is prettig als je die eisen weet vóórdat offertes en subsidies worden aangevraagd.
- Dakdekkers plaatsen niet altijd pv-panelen. Wanneer de plaatsing van de panelen niet vakkundig plaatsvindt, zal bij problemen met het dak de dakdekker op dat deel van het dak geen garantie verstrekken.
- Sneeuw op de pv-panelen is moeilijk te verwijderen, als het paneel bedekt is met sneeuw, wordt er geen of nauwelijks energie opgewekt (afbeelding van nul-instraling, maar zo vaak sneeuwt het niet meer).
- Versleten pv-panelen moeten milieuvriendelijk verwerkt worden.
- Innovaties bij pv-panelen hebben elkaar snel opgevolgd. van 2000 tot 2020 "is de efficiëntie verdubbeld terwijl de kosten met een factor 20 zijn verlaagd" (TNO). En gelukkig zijn er steeds weer kleine en grote vernieuwingen waardoor zonnepanelen efficiënter worden en sneller toepasbaar zijn. 

In de rest van dit artikel komen wat meer specifieke voor- en nadelen naar voren, bijvoorbeeld op een plat dak t.o.v. een hellend dak.



Uitvoeringen van pv-panelen

PV-panelen zijn er in verschillende uitvoeringen, bijvoorbeeld in paneelvorm, als onderdeel van de zonwering, als deel van een glazen dak of gevel, als film over dakpannen of dakpanelen. Bij gestapelde bouw is meestal niet heel veel dak-oppervlakte beschikbaar, maar mogelijk juist wel veel gevel-oppervlakte. PV-panelen als gevelbekleding zijn nuttig en mooi en zeker het overwegen waard bij nieuwbouw of renovatie en bij de zwarte variant pv-paneel.
Bij de proeven met pv-panelen als fietspad of wegdek werd duidelijk dat de panelen minder elektriciteit opwekten dan verwacht (vuil, rubberstrepen, vocht, schaduw, sneeuw e.d.) en zeer snel beschadigden.
Wanneer er door de panelen teveel elektriciteit wordt geproduceerd, wordt dit meestal naar het openbare net gevoerd.
Wanneer er voor de pv-panelen geen groot oppervlak beschikbaar is, dan zijn pv-panelen met een hoger vermogen te overwegen (bijvoorbeeld 360 Wp of hoger). Zeker bij een all-electric huishouden en een elektrische auto is heel veel zelf opgewekte elektriciteit nodig (maar die is dan wel echt groen en niet grijs, "fossiel", zoals bij de elektra via bijna alle openbare laadpalen). Let er op dat de privé laadpaal ook rekening houdt met de pv-panelen, zodat de overcapaciteit van de pv-panelen naar de accu van de auto gaat.

De twee belangrijkste onderdelen die alle pv-systemen gemeen hebben, zijn: 
- De panelen, de modulen die zonlicht in elektriciteit omzetten (de cellen, zonnecellen; uitvoer is gelijkstroom).
- De omvormers (inverters) die de gelijkstroom (DC) van de PV-panelen in wisselstroom (AC) omzetten en geplaatst wordt tussen pv-panelen en meterkast. De MPPT, de Maximum Power Point Tracker, is een onderdeel van de omvormer, een soort regelunit voor een optimale stroomuitvoer van alle op de omvormer aangesloten panelen. Voor afwegingen zie de voetnoot **).

PV-panelen zijn er in diverse uitvoeringen:
- Polykristallijn en monokristallijn. Bij harde pv-panelen zijn er twee soorten: polykristallijn en monokristallijn. Polykristallijne panelen zijn meestal blauw (is meestal niet fraai op een rood of donker dak) en iets goedkoper dan monokristallijne panelen. Monokristallijne panelen zijn vrijwel zwart en hebben een beter rendement dan de polykristallijne variant: vooral bij bewolkt weer doen ze het beter.
Ook zijn er pv-panelen met dunne film (folie).
- Dummy-panelen. Om er voor te zorgen dat de pv-panelen het hele dakvlak bestrijken zijn er ook dummypanelen. Dummypanelen bevatten geen zonnecellen maar zien er precies zo uit als echte panelen, waardoor het dakvlak één egaal uiterlijk heeft.
- Dunne-film zonnecellen (folie). Zonnecellen kunnen ook in de vorm van een folie worden gefabriceerd. Dat maakt flexibele, lange, brede banen met zonnecellen mogelijk. 
- Glas-glas-zonnepanelen. Zonnepanelen met aan boven- en onderzijde glas zijn waarschijnlijk minder gevoelig voor beschadigingen tijdens transport, aanbrengen en gebruik (hagelbui), omdat er geen micro-scheurtjes ontstaan.
- Organische zonnecellen. Organic photovoltaics (OPV) of organic photovoltaic cells (OPVC) zijn zonnecellen met een organische tussenlaag tussen twee metalen geleiders (elektroden): in de foto-actieve laag ontstaan door het zonlicht "ladingdragers" (excitons), waardoor elektronen naar de positieve elektrode gaan. Het nadeel van organische zonnecellen is dat ze veel minder efficiënt zijn dan de gangbare met kristallijn silicium (ca. 5% tegenover ca. 15%). De voordelen van organische pv-panelen zijn: een grotere vormvrijheid en de vrije kleurkeuze, dus wellicht interessant in de architectuur.
- Tweezijdig werkende zonnepanelen. PV-panelen die ook aan de onderzijde zonnecellen hebben (bifacial pv-panelen), kunnen ook het licht benutten dat via de achterzijde/onderzijde binnenkomt (ca. 20% meer rendement, afhankelijk van de installatie). De zonnecellen zitten tussen twee glasplaten in. Door de twee zijden kunnen zonnestralen uit het oosten en westen toch een goede opbrengst geven.
- Passivated Emitter Rear Cell (PERC, PERF, PERL, PERT). Deze zonnepanelen werken bij weinig licht beter dan andere panelen. Bij PERC wordt als het ware een rooster van metaal gelegd op de onderste laag waardoor invallend licht daar weerkaatst en weer gevangen wordt (betere efficiency). Bij PERT wordt de onderste laag totaal afgedekt (i.p.v. in de vorm van een rooster met mazen), wat nog gunstiger werkt op het rendement van het pv-paneel.




Locatie van de pv-panelen

PV-panelen op het dak

De meest gebruikte locatie van pv-panelen is op/in het dak:
- op een hellend dak: panelen op de dakbedekking of in plaats van de dakbedekking; 
let op:
zonnepanelen op een hellend dak kunnen eigenlijk alleen maar bij een dakbedekking van dakpannen (dus niet bij o.m. bitumen, EPDM, riet, zink, felsen en groendak!)
- op een plat dak: panelen op de dakbedekking; 
let op:
zonnepanelen op een plat dak kunnen bij dakbedekkingen zoals dakpannen, bitumen en EPDM (dus niet bij o.m. riet, zink, felsen en groendak).

Zonepanelen op een plat dak worden meestal voorzien van een constructie waarmee de panelen:
- windveilig staan opgesteld
- onder een hoek van ca. 30 graden met het dak staan voor een optimale zoninstraling. 

Voordelen panelen op een plat dak (t.o.v. panelen op een hellend dak; met dank aan Zonnepanelenprijzen)
- je ziet ze niet zo snel vanaf de straat, dus is niet direct een lelijk gezicht (en je kunt ook minder fraaie, maar goedkopere nemen)
- gemakkelijker te reinigen
- meeverhuizen is gemakkelijker
- door een kleinere hellingshoek zijn meer panelen te plaatsen (want grotere helling betekent meer schaduw op buur-panelen)
- eventueel zelf plaatsen is eenvoudiger (misschien uitgezonderd de kabeldoorvoer)
- eventueel meedraaien met de zon.

Nadelen panelen op een plat dak
- het dak moet het kunnen dragen (de panelen én de verzwaring om panelen windvast te zetten)
- minder geschikt voor grote hoogtes (i.v.m. vangen van veel wind).

Nadelen panelen op een hellend dak (extra nadelen t.o.v. panelen op een plat dak)
- moeilijk architectonisch fraai uit te voeren, dus vrijwel altijd in het zicht en vaak niet zo'n klein beetje ook (donkere panelen op rood dakpannendak)
- wellicht meer schaduw van bomen e.d.

Dakkapellen hebben ook vaak een plat dak, dat benut kan worden voor zonnepanelen.


pv-paneel is dakbedekking, dus geen dakpannen meer nodig (systeem xroof van exasun):


pv-panelen op/in een hellend dak (foto joostdevree):


een hellend dak vol panelen (duurzaam thuis):


bij een plat dak: pv-panelen met een kleinere hellingshoek; door
minder schaduw van de panelen kunnen er meer op het dak geplaatst worden: 


panelen op een pat dak (zonnepaneel prijzen):


pv-paneel bedekt met sneeuw levert geen of nauwelijks energie (de afbeelding toont de situatie in de ochtend van 7 februari 2021), maar zo vaak sneeuwt het niet bij ons;
klik voor de volledige afbeelding


TIP: PV-panelen op gevels of als gevels

Naast of in plaats van de normale op de zomerzon gerichte "horizontale" panelen op daken is het economisch en energetisch zeer interessant als er veel verticale pv-panelen geïnstalleerd worden (bij voorkeur op gevels)
- er zijn enorme hoeveelheden aan gevelvlakken beschikbaar, dus er is een enorm potentieel aan zonne-energie
- in de winter nemen deze panelen het meer spaarzame zonlicht beter op dan de "horizontale" panelen
- vooral bij nieuwbouw kunnen pv-panelen-gevels bijna ongemerkt en economisch verantwoord grote energievangers worden (i.p.v. een vliesgevel of buitenblad wordt het een gevel van zonnepanelen, bijvoorbeeld op een vaste constructie).
Wanneer PV-panelen zelf de gevelbedekking vormen, wordt dit BIPV genoemd. 


pv-panelen als gevel fraai geïntegreerd in het ontwerp;
klik voor groter (bam wonen): 


TIP: PV-panelen als glazen dak (meer of minder licht doorlatend)

Wanneer met een glazen dak kan worden volstaan (stations, carports, parkeerruimten, in de glastuinbouw e.d.) , kunnen de glaspanelen vervangen worden door doorschijnende pv-panelen, met veel of minder veel doorzicht.


pv-panelen in een glazen dak, met veel doorzicht!:


pv-panelen boven perenbomen beschutten de bomen tegen hagel en teveel zon (ku leuven):


pv-panelen als parkeerdak, weka daksystemen, met dank aan nbd bouwdocumentatie): 


pv-panelen bij een carport, model aton (klik op de afbeelding voor de pdf; mijnenergiefabriek):


TIP: PV-panelen op het water (op zee, offshore, Floating PV, FPV)

Voordelen van pv-panelen op zee, deinend op de golven, waardoor deze pv-panelen waarschijnlijk ca. 10-15% beter presteren dan panelen op het land (op daken bijvoorbeeld):
- de pv-panelen nemen geen ruimte in op land (in een klein land als Nederland een belangrijk punt; er zijn terecht steeds meer stemmen tegen zonneparken op het land)
- de pv-panelen worden gekoeld door het water en op zee of op een groot meer door een hogere windsnelheid (een enorm voordeel wat een hoger rendement geeft
- minder stof op de panelen dan bij de panelen op land
- door de golfslag vangen de pv-panelen zonlicht onder verschillende hoeken. 

Soorten pv's op water: 
- "dunne film: er is geen sterk ponton nodig als ondersteunende structuur vanwege het lage gewicht van de dunne film modules
- ondergedompeld: het kan worden geïnstalleerd met of zonder ponton
- gekantelde arrays: heeft stijve pontons nodig
- MEPCM: een nieuwe benadering waarbij gebruik wordt gemaakt van pontonmodules op basis van microcapsulated phase change material (MEPCM)".

(Die 10-15% en de Soorten pv's zijn afkomstig uit het rapport Simulation of performance differences between offshore and land-based photovoltaic systems van Zahra Golroodbari en Wilfried van Sark; de bron).

Ook op grote waterbekkens bij een tuinderij of boerderij kunnen pv-panelen worden geplaatst.

Onderzocht zal moeten worden wat de gevolgen zijn van een enorm gebied aan pv-panelen op zee of in een meer:
- is de werkelijkheid inderdaad zoals de modellen en simulaties uit het genoemde rapport aangeven (prestaties, golfslag, windsnelheid, relatieve vochtigheid enz.)
- is bij storm en enorme golfslag nog een goede "ontvangst" van lichtinstraling mogelijk?
- welke invloed heeft het op vogels en op waterdieren (lucht, zee en meren vormen ook het leefgebied van dieren; hete pv-panelen verhogen de watertemperatuur van ondiepe meertjes)?

Voor pv-panelen op zee zie Oceans of Energy.


pv-panelen op zee, waar ruimte genoeg is; eventueel in combinatie met windmolenparken i.v.m. een goed ruimtegebruik; vraag is hoeveel een paneel levert als er vaak golven overheen slaan zoals ook een paneel (bijna?) niets levert wanneer een deel van het paneel in de schaduw is (oceans of energy):


PV-panelen in zonneparken (zonneweiden)

Soms worden boeren uitgekocht en kan hun land gebruikt worden als natuurgebied, maar af en toe wordt er een op zonnepark geplaatst. 
Soms stopt de boer simpelweg met boeren en wordt energieboer.
Zonneweide is de andere lieflijke naam voor een helaas meestal foeilelijk weerschijnend plaatwerk aan pv-panelen.
Maar liever grote platte daken én gevels beleggen met zonnepanelen dan om onze schaarse natuur te bestemmen voor doodse "zonneweides".  In veel andere landen zijn grote gebieden waar nauwelijks iets groeit, die bestaan in ons land niet.

Voordelen zonneparken
- Veel pv-panelen, dus er wordt zeer veel energie opgewekt.
- Maken normaal gesproken geen lawaai
- Geven geen hinderlijke slagschaduw  
- Vogels en vleermuizen vliegen zich er niet op te pletter (zoals bij windmolens).

Nadelen zonneparken
(a) Vervanging landbouwgrond door zonneparken ("zonneweides") levert alleen maar verarming van de natuur. Voor zeker 25 jaar is het weiland geen natuurland meer en er is ook geen plaats meer om woningen te bouwen. Natuurgebieden worden doodse zwartglazen vlakten.
(b) Er zijn zeer veel alternatieven voor zonneparken: pv-panelen op daken en gevels van allerlei soorten gebouwen.
(c) Voor zonneparken is ons land eigenlijk te klein. Er is door allerlei politiek gerommel al geen ruimte om woningen te bouwen. Gigantische zonneparken zijn in ons kleine landje niet op hun plaats.
(d) Er is zoveel onbenutte ruimte op daken én gevels van gebouwen. Bij nieuwbouw van niet-woningen zou hiervoor een vorm van verplichting annex subsidie op zijn plaats zijn. In Berlijn is het vanaf 2023 verplicht bij nieuwbouw op bedrijfspanden een bepaald deel van het dak met zonnepanelen te beleggen (niet op het noorden, in dat geval moeten er in/op de gevels zonnepanelen worden opgenomen).
(e) Vaak is de geproduceerde elektriciteit bestemd voor de industrie of voor data-centers in de nabijheid, en niet voor woonhuizen...; zo komt de industrie aan extreem goedkope groene stroom (nog steeds geldt immers "hoe meer je verbruikt, hoe goedkoper het wordt"), terwijl de burger een veelvoud moet betalen voor vaak nog steeds grijze stroom (2021: ca. 85% van alle stroom is nog grijs). 
(f) Niet alleen de elektriciteit gaat naar datacentra en buitenlandse bedrijven, ook de subsidies gaan naar buitenlandse bedrijven, wat begrijpelijk ook nogal steekt bij omwonenden.

Alternatief voor zonneparken
- Er is letterlijk voldoende ruimte voor alle alternatieven voor zonneparken ( daken én gevels van bedrijven, scholen, flatgebouwen, tuinbouwkassen, geluidsschermen; mogelijk verplicht te stellen bij nieuwbouw).


zonnepark oosterweilanden (gemeente twenterand):


een mini-zonnepark is toch niet iets dat je overal wilt hebben (duurzaam thuis):


PV-panelen als geluidsscherm

Langs vele wegen staan geluidsschermen. Wanneer die vervangen worden, kunnen er zonnepanelen geplaatst worden. 

Voordelen pv-panelen als geluidsscherm
- veel wegen, veel schermen, veel energie.

Nadelen pv-panelen als geluidsscherm
- kosten?
- onzekerheid over wie de schermen betaalt én beheert én onderhoudt én de baten heeft (gemeente? provincie? Rijkswaterstaat?)
- de vegetatie ervoor en eronder moet wellicht vaker worden gemaaid en gesnoeid
- de panelen zelf moeten af en toe schoongemaakt worden
- graffiti e.d. moeten verwijderd worden.


geluidsscherm langs een weg in zeeland (rijkswaterstaat)


PV-panelen combineren met windenergie

De combinatie van windmolenparken op zee met pv-panelen op zee lijkt een gunstig "huwelijk", wat betreft gebruik van de ruimte (oppervlakte) en diversiteit van energiebron (iets minder afhankelijk van alleen-maar-zon en alleen-maar-wind).


pv-panelen in combinatie met een
bijzondere vorm van windenergie (powernest van
ibispower):


PV-panelen (elektriciteit) versus zonnecollectoren / PVT-panelen (warmte)

Zonnecollectoren worden niet zo vaak toegepast omdat ze uitsluitend warmte leveren. Bij deze "zonnepanelen" zijn de zonnecellen niet in een plat vlak ondergebracht maar in de vorm van een aantal buizen. Bij deze methode wordt de zon altijd onder een meer of minder ideale hoek door de buis gevangen. De zonnebuizen bestaan uit buizen met een dunne film van zonnecellen. Zonnebuizen worden eigenlijk altijd toegepast in combinatie met witte of reflecterende dakbedekking waardoor ook indirect licht op de zonnebuis valt.

Er zijn zonnecollectoren die alleen een boiler met warmte voeden (zonneboilers) en zonnecollectoren die de cv-ketel "voeden". Voordeel van de laatste versie is dat je niet alleen warm tapwater hebt, maar ook verwarming; nadeel van die optie is dat het zeer duur is (4.000-7.000 euro per collector incl. cv-ketel), waardoor het in de praktijk onzinnig is.

Voordelen van het zonnecollectoren-systeem, toegepast op een plat dak, waarbij het paneel horizontaal wordt toegepast:
- zonlicht dat tussen de buizen door schijnt kan door een lichte dakbedekking naar de onderzijde van de buizen stralen voor meer opvang van zonlicht
- zuidelijke oriëntatie is niet noodzakelijk
- meer panelen per oppervlakte kunnen worden geïnstalleerd
- eenvoudige onderstellen van de platte horizontale panelen volstaat om de panelen vrij te houden van hindernissen op het dak
- windbestendig: de buisconstructie laat de wind vrij door de panelen waaien (het feit dat er minder windvang is dan bij zonnepanelen die onder een hoek op het dak zijn bevestigd zorgen ervoor dat er niet geboord hoeft te worden in het dak).

Nadelen zonnecollector:
- zeer duur (zonneboiler ca. 2000 euro per collector incl. boiler; warm water en verwarming 4.000-7.000 euro per collector incl. cv-ketel; situatie 2021)
- aansluiting op boiler en eventueel cv-ketel nodig
- levert uitsluitend warmte, voor tapwater en eventueel voor verwarming (in de zomermaanden heb je, met uitzondering van het warme tapwater, meestal niets aan de grote hoeveelheid energie die geproduceerd wordt, tenzij je de energie kunt opslaan, bijvoorbeeld in de bodem via warmte-koude-opslag of een ander soort buffervat).

PV-panelen als alternatief voor zonnecollectoren (buffervat warm water of elektrische verwarmming)
Wanneer er simpelweg méér pv-panelen worden geïnstalleerd i.p.v. pv-panelen én een zonnecollector, kan overdag een deel van de opgewekte elektriciteit een buffervat met water verwarmen dat (ook 's nachts) warmte aan het huis kan geven. Een en ander moet uiteraard wel met de cv gekoppeld worden.
Soms is zelfs volledig elektrische verwarming te overwegen wanneer er veel pv-panelen zijn en een forse accu.
 
PVT-panelen als alternatief voor zonnecollectoren
Tegenwoordig worden i.p.v. zonnecollectoren PVT-panelen toegepast: die leveren én elektriciteit én warmte. Het PVT-paneel is een zonnepaneel dat elektriciteit levert met erachter/eronder een paneel dat de warmte opvangt en die kan leiden naar een boiler o.d.

Voordelen PVT-paneel: 
- zowel elektriciteit als warmte (warmte voor tapwater en verwarming)
- de efficiëntie van de pv-panelen is in een hete zomer iets hoger omdat de warmte wordt weggevangen door het warmtedeel.

Nadelen PVT-panelen:
- extreem duur (ca. 1000 euro ex btw per paneel; situatie 2021)
- aansluiting op boiler en cv-ketel nodig
- bij een defect is er een zeer dure vervanging nodig!

In plaats van zonneboiler/zonnecollectoren of PVT-panelen kan een particulier vaak beter simpelweg (méér) pv-panelen plaatsen: die leveren elektriciteit (niet direct warmte) die je altijd zelf kunt benutten, ook om warm water te maken voor tapwater of om warmte-koude-opslag te voeden, of toe te voeren aan of naar het openbare elektriciteitsnet kunt leiden. In dit geval is de keuze wellicht zelfs voor "volledig elektrisch" (all-electric, elektrische boiler, verwarming via wtw, koken op elektriciteit e.d.).

PV-panelen in combinatie met een groendak is niet ideaal

Voordeel pv-panelen en groendak
- het groendak zorgt voor een lagere (lucht)temperatuur op het dak wat voor een betere opbrengst van de pv-panelen kan zorgen.

Nadelen pv-panelen en groendak
- waar een zonnepaneel staat, kan bijna geen groen staan en vice versa
- zonnepanelen worden zeer heet, als de afstand tussen panelen en "groen" klein is, kunnen bladeren onder of op de panelen door de hitte van de panelen (en de zon) gaan branden
- de belasting van groendak plus zonnepanelen op het dak kan te hoog worden (kan het dak het allemaal dragen?)
- onder de pv-panelen gedijt het groen minder goed of geheel niet door minder water, minder licht en hogere temperatuur 
- onderhoud van zowel groendak als pv-panelen is veel complexer.



Hellingshoek, montage, aantal m2 panelen nodig, oriëntatie

Om het zonlicht optimaal te benutten moeten PV-panelen in een bepaalde richting naar de zon worden gericht. Voor vaste panelen is een optimale stand bepaald: de hoek (hellingshoek) die het paneel maakt heet de tilthoek en geeft gemiddeld in Nederland bij 36 graden de meeste instraling van het zonlicht. Omdat de optimale hoek verschillend is voor de tijd van het jaar, is een hoek van 36 graden optimaal voor maximale instraling bij vast gemonteerde panelen; de optimale hoek ligt tussen de uitersten van 22 graden in de winter en 65 graden in de zomer. 
Bij een plat dak komt het regelmatig voor dat de hellingshoek 12 tot 15 graden is i.p.v. de ideale 36 graden. Er zijn verschillende overwegingen die bij pv-panelen op een plat dak tot een kleinere hellingshoek leiden:
- Frames van pv-panelen werpen bij een grotere hellingshoek een grotere schaduw, met als gevolg dat er bij een grotere hoek minder pv-panelen op een dakvlak passen; bij een hoek van ca. 15 graden is er dus meer kWh per m2 dakvlak te oogsten (het verlies in opbrengst bij 15 graden ten opzichte van 36 graden is slechts ca. 5%, maar er kunnen meer pv-panelen geplaatst worden).
- Frames met een kleinere hellingshoek zijn minder windgevoelig, waardoor er minder ballast nodig is (minder massa op het dak, minder risico van dakbeschadiging).
- Frames met een kleinere hellingshoek zijn vaak vanaf de weg niet of nauwelijks te zien, wat het toepassen van pv-panelen architectonisch interessanter maakt (ze steken niet zo lelijk boven het dakvlak uit).

Er zijn ook verticale pv-panelen ("staande" zonnepanelen, pv-panelen aan de gevel) die door hun stand in de winter iets méér presteren dan de normale panelen onder een hoek van ca. 35 graden, maar in de zomer véél minder (documentatie van Stichting Exaktueel via Natuurkunde.nl).
Voordelen van het verticale paneel is:
- de energieproductie komt meer overeen met de energievraag ('s zomers minder, 's winters meer; vooral wanneer ook de verwarming op elektriciteit werkt)
- kan in principe op elke gevel geplaatst worden (mits constructief in orde en niet te laag i.v.m. schaduw van andere gebouwen, bomen e.d.)
- regent waarschijnlijk vanzelf schoon.
Nadelen van verticale panelen:
- leveren minder energie op
- minder gemakkelijk te bevestigen (vrijwel altijd hoogwerkers nodig).

Verder is er een zig-zag-paneel voor gevels (en daken) waar de korte kant een pv-paneel is en de lange zijde naar wens kan worden ingevuld; dit geeft architectonisch wat extra speelruimte (ZigZagSolar, zie afbeelding rechts): 
"ZigZagSolar kan voor elk gebouw ter wereld (locatie, oriëntatie, hoogte, omgeving, schaduw, horizon, albedo) een goede energie-simulatie maken en de beste hoeken, elektronica, strings en kleuren kiezen." (Albedo is het vermogen van een materiaal om licht te weerkaatsen.)
Zie eventueel pv-panelen op gevels.

Bij de montage van de panelen moet bij platte daken o.m. gelet worden op de volgende aspecten:
- Het systeem mag de dakhuid niet beschadigen (tenzij hier specifiek rekening mee wordt gehouden).
- De afvoer van hemelwater moet zo min mogelijk belemmerd worden.
- Er mogen meestal geen grote puntlasten op het dak optreden.

In het algemeen geldt voor montage:
- Volg de aanwijzingen van de leverancier van de panelen voor het betreffende type dak (plat, hellend), type dakbedekking (bitumen, dakpannen e.d.), windgebied e.d. Nadeel van een bitumen dak is dat een pv-paneel fors heet kan worden en dat er dus een duidelijke (brekende) afstand moet zijn tussen bitumen dak en paneel! 
- De windbelasting op het dak (de windweerstand van het systeem van pv-panelen) wordt bepaald door toepassen van NEN 7250 "Zonne-energiesystemen - Integratie in daken en gevels - Bouwkundige aspecten" (zie eventueel belastingen op daken)
- Plaats de panelen niet te dicht bij de nok of de dakrand (in verband met windturbulentie).
- De bevestigingsmiddelen mogen geen koudebrug vormen.
- Let op de veiligheid van de installateur, maar ook op die van bewoners en omwonenden ("kijkers").

Oriëntatie
De richting van een vast zonnepaneel (de oriëntatie) is bij voorkeur het zuiden. Het schijnt dat oriëntatie op het oosten of westen slechts ca. 15% minder opbrengst geeft ten opzichte van het zuiden. Plaatsing op het noorden is interessant als er een goede kosten-baten-analyse is te maken, die positief uitvalt voor de panelen.

Hoeveel pv-panelen heb ik nodig?
Uitgegaan kan worden van:
- ca. 300 Wp paneel
- omrekeningsfactor is 0,85
- verbruik is bijvoorbeeld 4000 kWh per jaar 

Op de nota van het energiebedrijf is te zien hoeveel kWh verbruikt is.
De omrekeningsfactor is een ervaringsgetal: het verbruik in aantal kWh in een jaar gedeeld door het totale Wattpiek van de installatie. Bij veel zonneschijn en ideale omstandigheden kan dat ook in een bepaald jaar bijvoorbeeld 0,90 tot 0,95 zijn. Als bereik wordt een jaar genomen omdat de seizoenen van invloed zijn op het aantal uren zonlicht dat de pv-panelen ontvangen. Sommigen nemen door de vele zonnige zomers de laatste jaren de waarde 0,88 als factor. Ideale omstandigheden voor de opbrengst van pv-panelen zijn bijvoorbeeld: zeer veel uren zonneschijn, hoge sterkte van het zonlicht, luchttemperatuur niet al te heet (ca. 25 graden C), hellingshoek panelen, geen schaduw op panelen, veel panelen op zuid gericht, geen vervuilde panelen, geen sneeuwval op panelen e.d.) 

Formule
Aantal benodigde panelen = jaarlijks verbruik / (300*0,85)
Aantal benodigde panelen = 4000 / (300*0,85) = ca. 16 panelen.

Let op:
- Eén paneel heeft een oppervlakte van ca. 160*100 cm, dus ca. 1,6 m2. Voor de meeste huizen is de breedte en de hoogte van het dakvlak (dat ongeveer op het zuiden gericht is) bepalend hoeveel panelen op dat dakvlak geplaatst kunnen worden. 
- Een dakkapel geeft vaak een ongewenste schaduw op naastliggende pv-panelen, maar op het dak van de dakkapel kunnen ook panelen geplaatst worden.
- Denk ook aan panelen op gevels!



PV-panelen en kosten en baten (let op de alinea salderen e.d. verderop en op het Excel-sheet)

Een zonnepanelensysteem van bijvoorbeeld 3,0 kWp (3000 Wattpiek, dus een piekvermogen van 3000 Watt, dat wordt echter zelden bereikt). Het rendement is ca. 17% (gemiddeld, 20% is geen zeldzaamheid meer). Bij 3000 Wp wordt dan gemiddeld 3000*0,85 is ca. 2600 kWh per jaar (die 0,85 is een ervaringsfactor, het aantal opgewekte kWh/jaar gedeeld door het totale Wp van de installatie). De eenvoudige vuistregel is dus: 100 Wp levert 85 kWh per jaar. (Zie eventueel bij Hoeveel pv-panelen heb ik nodig? hierboven.) 

Als opgewekte stroom geleverd mag worden aan het elektriciteitsnet tegen dezelfde prijs als de afnameprijs, komt dat overeen met ca. 3000 kWh * ca. 0,17 euro/kWh (netto, alles meegerekend) op ca. 500 euro/jaar. Bij een investering van ca. 5.500 euro (zonder subsidies) is dat helaas niet zo veel. Als het investeringsbedrag wordt meegenomen in de hypotheek, kost dat 5.500 euro * 2 à 3% rente is ca. 150 euro/jaar. De "winst" is dan grofweg 350 euro voor het eerste jaar (die "winst" kan elk jaar gebruikt worden om de lening af te lossen).

Zoals hierboven al aangegeven: het "terugleveren" van opgewekte elektriciteit aan het openbare net brengt bij niet-salderen slechts een paar cent per kWh op, terwijl we juist veel elektriciteit verbruiken in de maanden dat de pv-panelen niet veel stroom opwekken... 


het nut van (volledig) salderen bij "terugleveren" aan het net: verbruik elektriciteit juist hoog als de pv-panelen minder elektriciteit opwekken; let op: in de zomer van 2009 is een warmtepomp in gebruik genomen; klik voor groter! (met dank aan zwerius kriegsman van geen energierekening meer):


De verwachte terugverdientijd is sterk afhankelijk van de situatie (zie het Excel-sheet waar een aantal variabelen aangepast kan worden):
- Bij teruggave van de BTW door de Belastingdienst en wanneer geen lening hoeft te worden afgesloten kan na een jaar of wat echt winst worden gemaakt. Overigens is er wel een forfait verschuldigd, afhankelijk van wat teruggeleverd zou kunnen worden (bijvoorbeeld opwekvermogen in Wattpiek per jaar is 3001-4000 dan forfait is 80 euro als de pc-panelen niet geïntegreerd zijn in het dak, als ze wel geïntegreerd zijn is het in dit geval 30 euro).
- Wanneer geen teruggave van de BTW mogelijk is en wel een lening met hoge rente moet worden afgesloten, kan het zijn dat pas na zeer veel jaar winst wordt gemaakt.
- Situaties daar tussenin (wel BTW teruggave maar kleinere lening e.d.) hebben uiteraard invloed op de terugverdientijd.
- Let op: 
(a) Alle particuliere eigenaren van zonnepanelen die energie leveren aan het elektriciteitsnet, zijn verplicht zich te melden bij de Belastingdienst en zijn verplicht BTW-aangifte te doen.
(b) Een zelfstandige voor de BTW (ondernemer, zzp-er e.d.) kan die btw alleen via zijn eigen btw-verrekening terugkrijgen; als je nauwelijks btw betaalt, kun je dus ook bijna niets verrekenen! Als het mogelijk is, zet dan de rekening van de zonnepanelen en de rekeningen van het energiebedrijf bijvoorbeeld op de naam van uw partner (wanneer die geen zelfstandige is!). 
Als u een BTW-nummer hebt of ondernemer bent, vraag dan e.e.a. na bij de Belastingdienst (als ze bereikbaar is) of bij een belastingadviseur; het kan zelfs zijn dat u de eerste jaren na aanschaf geen ondernemer mag zijn... (Afmelden van de kleine ondernemersregeling, en het moment waarop dat moet gebeuren, kan problemen geven. Ook kan het later aanschaffen van extra zonnepanelen problemen geven.)
(c) De Kleineondernemersregeling (KOR) die BTW-vrijstelling geeft wanneer de jaaromzet onder een bepaald bedrag blijft, maakt het moeilijker. Ga bij de Belastingdienst na wat dit betekent. 

Er is onderhoud nodig aan pv-panelen (ca 0,5% van de aanschafkosten per jaar) en het vermogen van de zonnepanelen neemt in de tijd af (0,5% per jaar; bron van de gegevens is Toes Montage). Verder is het zeer belangrijk dat de temperatuur van de panelen niet te hoog wordt; boven de 25 graden Celsius komt.
Let op: omdat zeker niet alle opgewekte energie zelf gebruikt kan worden, is het zeer belangrijk dat geleverde energie dezelfde vergoeding moet hebben als de prijs van de elektriciteit die wel van het net is betrokken! Wanneer de leveringsprijs veel verschilt van de afnameprijs, zal de terugverdientijd extra nadelig worden beïnvloed. De leveringsvergoeding zal voorlopig zeker lager zijn dan de afnameprijs; het is soms zelfs de vraag óf het energiebedrijf de opgewekte energie wil afnemen. Voor afwegingen zie de voetnoot ***).

Een ander probleem is dat er nauwelijks controle van pv-panelen plaatsvindt: 
-
Teveel schaduw (bomen, een hogere muur) kan ervoor zorgen dat een hele rij panelen niet optimaal werkt; als er veel schaduw op de panelen valt, is een extra te betalen optimizer mogelijk (het lijkt of elk paneel een eigen omvormer heeft). 
- Je kunt ook moeilijk aan de opbrengst van de pv-panelen nagaan of er een draad los zit of iets defect is, omdat het weer elk jaar steeds anders is (daar bestaat wel controleapparatuur voor).
- Ook vervuiling is een oorzaak van het minder presteren van pv-panelen; vervuiling kan meestal vrij eenvoudig verholpen worden. Periodiek onderhoud op pv-panelen lijkt wellicht overbodig, maar is i.v.m. eventuele defecten toch aan te bevelen.
- Met bepaalde nano-coatings op het glas van pv-panelen kunnen de pv-cellen meer licht ontvangen. 

Zonnepanelen hebben volgens de leveranciers een levensduur van ca. 25 jaar; bedenk wel dat de dure omvormers (gelijkstroom naar wisselstroom) veel minder lang meegaan (ca. 10 jaar)! 
Ga na of uw pv-installatie op 1 omvormer kan werken (max. 4600 Watt aan de AC-kant) of dat u er meer nodig heeft (dat maakt het geheel aanzienlijk duurder).
Ga na wat de levensduur van een pv-paneel is (de leverancier geeft vaak te rooskleurig beeld). Er bestaan veel slechte pv-panelen, bijvoorbeeld met haarscheurtjes (vaak met de Engels term microcracks aangeduid) waardoor de efficiëntie na verloop van tijd met de helft vermindert! Denk er ook aan dat bij montage microcracks op kunnen treden die, helaas pas na een aantal jaren, een aanzienlijke opbrengstvermindering geven. 
 
Kijk voor eventuele subsidies op de Energiesubsidiewijzer.

De installatie van pv-panelen moet officieel worden geregistreerd bij de overheid, zie Energieleveren.nl. De reden hiervoor is dat de netbeheerder deze gegevens nodig heeft om het elektriciteitsnet optimaal te beheren.

Bepaling van de opbrengsten e.d. van zonnepanelen in een Excel-sheet (variabelen zijn gewenst piekvermogen, rendement, afname vermogen installatie, stijging elektriciteitsprijs,  investeringsbedrag, onderhoudskosten, rente van een eventuele lening, subsidie):


een voorbeeldberekening wanneer wel btw-teruggave mogelijk is en voor de aanschaf van het pv-paneel geen lening afgesloten moet worden (2020, klik op de tekst hierboven of de afbeelding voor het excel-sheet); 
let op: 
- de salderingsregeling bouwt langzaam af (zie bij salderen), dus wat geleverd wordt aan het energiebedrijf brengt na een aantal jaren niet veel meer op (dus zoveel mogelijk zelf verbruiken of opslaan
- wanneer er geen btw-teruggave is en wel een lening afgesloten moet worden, is de terugverdientijd veel langer (kan bijvoorbeeld ca. 15 jaar zijn)...
 
(speel met de variabele velden die in rood zijn aangegeven op het excel-sheet):



Salderen en wat kosten zonnepanelen en wat leveren ze op?(verg. alinea kosten en baten hierboven)

In onderstaand spreadsheet staat een voorbeeld van de kosten en opbrengsten van zonnepanelen. De vergoeding voor (terug)levering van groene stroom aan het elektriciteitsnet wordt terugleververgoeding, teruglevertarief of feed-in genoemd; deze tarieven verschillen nog wel eens.
Let op: er wordt nog steeds in allerlei berekeningen vanuit gegaan dat er gesaldeerd kan worden, d.w.z. dat de eigenaar zijn eigen verbruik mag "wegstrepen" tegen de eigen productie van elektriciteit! Vanaf 2023 is de salderingsregeling afbouwend en na die afbouw ontvangen bezitters van zonnepanelen alleen nog een (kleine?) vergoeding voor de geleverde stroom.
Salderingsregeling zoals die waarschijnlijk geldt: 2023 91%, 2024 82%, 2025 73%, 2026 64%, 2027 55%, 2028 46%, 2029 37%, 2030 28%, 2031 19%, 2032 10%.

De slimme elektriciteitsmeter is een verplichting om gebruik te kunnen maken van de deel-salderingsregeling, anders kan levering en verbruik niet correct worden bijgehouden.
Overigens, bij niet alle leveranciers mag gesaldeerd worden en de overheid kan er ook een stokje voor steken, omdat zij de belastingen op die "ingewisselde" energie mist. Verder kan de limiet van salderen gesteld worden op het eigen verbruik (aantal kWh) of kan voor het meerdere een speciaal tarief zijn bepaald (voor meer informatie over salderen zie Energiewijzer, wat is de terugleververgoeding per energieleverancier).
Eigenlijk kan alleen op de saldeer-methode de energieproductie tot een (veel) lagere energierekening leiden; overdag wordt immers door de pv-panelen de meeste elektriciteit geproduceerd, terwijl die vaak niet overdag wordt afgenomen.

Er wordt niet of niet volledig gesaldeerd met de volgende, helaas wel begrijpelijke motivatie: 
- De eigenaren van zonnepanelen maken gebruik van het elektriciteitsnetwerk om hun niet-zelf-gebruikte stroom te leveren aan het energiebedrijf ("het openbare net"). De kWh-prijs die het energiebedrijf betaalt bij leveren door een particulier zou dus ongeveer de op dat moment geldende prijs zijn die het energiebedrijf ook betaalt aan zijn eigen leveranciers en dat is in de orde van een paar centen per kWh. (De inkoopprijs voor de grote energiebedrijven was bijvoorbeeld 26,83 euro per MWh op 27 juni 2020, dus nog geen 3 eurocent per kWh..., terwijl je als afnemer toch ca. 20 eurocent per kWh betaalt, maar een groot deel bestaat natuurlijk ook uit belastingen.)
- De netwerkkosten voor kleine energieleveranciers, zoals particulieren met zonnepanelen, kunnen waarschijnlijk hoger worden: je levert aan het openbare net en verwacht op een later moment ook energie te kunnen afnemen (het openbare net wordt in feite als accu gebruikt).
- Omdat door het sterke decentrale karakter van "zonnepanelenstroom" het netwerk fors verzwaard moet worden, is het ook wel aannemelijk dat de kleine leveranciers van elektriciteit aan het dure smart grid meebetalen. Het zijn immers deze leveranciers waardoor het smart grid noodzakelijk is geworden (én omdat lease-rijders zo lekker goedkoop rijden op elektriciteit én omdat de overheid halsstarrig de import van Russisch gas lijkt te begrenzen).
- Degenen die zelf geen stroom opwekken (of kunnen opwekken), draaien ook op voor de noodzakelijke verzwaring van het netwerk en dat is niet geheel terecht.
- Ook zal de overheid ooit op de decentraal geproduceerde "groene" elektriciteit belasting willen heffen of op een andere manier de niet-gederfde inkomsten verrekenen: de overheid mist immers de forse energieheffingen uit de energienota's van de niet-zelfopgewekte stroom.
- In ieder geval zal het onderdeel "netwerkkosten" op de energienota blijven staan, zolang je aan het openbare net verbonden blijft (zelfs bij een netto nul-gebruik) en die post zal door de netverzwaring en de veel meer willekeurige afname en levering van deze energievorm waarschijnlijk steeds wat hoger worden.
- In België wil men in de nabije toekomst de prijs van de door het energiebedrijf geleverde stroom laten afhangen van de hoeveelheid stroom die je gelijktijdig gebruikt. De netbeheerder is blijkbaar bang niet tijdig op het gebruik van elektrische auto's, airco's e.d. en het terugleveren via pv-panelen ingesteld te zijn en probeert zo te voorkomen dat het elektriciteitsnet overbelast wordt. Als er een dal is in elektriciteitsgebruik, dan zal de stroom goedkoper zijn. België heeft het, in vergelijking met Nederland, wel moeilijk omdat het met kernenergie wil stoppen en er nog geen extra elektriciteitscentrales op gas gebouwd zijn (inderdaad, op aardgas; situatie 2021). (Het is allemaal begrijpelijk, maar het is wel een brevet van onvermogen van zowel overheid als energiebedrijven. Het lijkt wel een beetje op een derdewereldland waar de elektriciteitslevering ook regelmatig langere tijd weg is.)

Energievastgoed meldt in het Dossier Salderen Zonnepanelen o.m.: "De particulier die jaarlijks meer verbruikt dan zelf opwekt, heet een nettoverbruiker. Op jaarbasis gezien wordt geen stroom aan het net geleverd (maar wel op bepaalde momenten). Het totale eigen verbruik is tevens de salderingsgrens. Wordt jaarlijks méér energie opgewekt dan het eigen verbruik en dus teruggeleverd, dan is de particulier nettoproducent. Dit jaarlijkse 'overschot' kan niet gesaldeerd worden. Wel kan de elektriciteitsleverancier hiervoor een vergoeding aanbieden, maar dat zal een deel van het kale leveringstarief zijn, dus zonder de belastingen." (In deze laatste definitie wordt dus een duidelijk onderscheid gemaakt in "zelf gebruiken" en "leveren aan het net".)

Verhuren van uw dak aan een externe partij

Wanneer de aanschaf van pv-panelen niet betaalbaar is, kan overwogen worden de pv-panelen "kostenloos" te laten installeren en te leasen of huren van de installateur , energiebedrijf of andere verhuurder van zonnepanelen.
Let op: het door de verhuurder voorgeschotelde voordeel is vaak juist een nadeel (de winst is vaak lager dan de kosten).
Zie dit Excel-sheet met een zeer reëel voorbeeld waarin het juist geld kost, nog afgezien van alle andere nadelen zoals allerlei kosten als je verhuist o.d. (In het Excel-sheet staan bij Opmerkingen een stuk of tien nadelen en zwaarwegende attentiepunten).

Postcoderoos: deelnemen in een buurtproject

Een andere mogelijkheid is met buurtgenoten deel te nemen in een project waarbij pv-panelen niet op of aan uw eigen woning zijn bevestigd. De pv-panelen hoeven dus niet langer op het eigen pand te liggen, maar kunnen ook elders geïnstalleerd worden, in uw postcode of een naastgelegen postcode. Wanneer op buurtniveau via een coöperatie (Ecoop) of VVE (Vereniging van Eigenaars) zonnepanelen worden geplaatst, kunnen de deelnemers die zich in de postcoderoos (PCR) bevinden een korting op hun energiebelasting ontvangen. Verder zullen zij uiteraard ook voordeel hebben van de opgewekte en eventueel aan het openbare net geleverde energie. Een postcoderoos is het gebied dat de postcode van de energie-opwekkende installatie omvat plus alle daar direct omliggende postcodes. Met de postcoderoos heeft de overheid geprobeerd het deelnemen aan coöperaties voor het opwekken van zonne-energie en windenergie te vergemakkelijken.
 
Let op:
- Vanaf (waarschijnlijk) 2023 geldt een terugleversubsidie. Bij teruglevering aan het openbare net krijgt men dan een vergoeding per geleverde kWh. Energiecoöperaties moeten die zelf onder de deelnemers verdelen. De vaste energieleverancier is er dan ook niet meer en als je verhuist heeft dat geen gevolgen meer.



Opslag van zonne-energie

Wanneer veel elektriciteit wordt opgewekt door pv-panelen, dient het teveel aan elektriciteit (dat wat je niet zelf op dat moment kunt gebruiken) op de een of andere manier opgeslagen te worden. 
Voordeel van zelf opwekken en eigen lokale opslag (thuis): 
- het openbare netwerk wordt niet belast
- verbruik eerst de eigen opgewekte stroom ("gratis"), dan pas van het openbare net (zeker als het salderen minder oplevert voor de consument).


Een aantal mogelijkheden voor opslag van elektriciteit in een bepaalde vorm:
- Opslag in batterijen/accu's is vooralsnog beperkt en duur (het opslagvermogen is gering: de innovaties op dat gebied gaan niet snel genoeg om grote hoeveelheden elektriciteit op te slaan).
- Opslag van elektriciteit in de accu's van elektrische auto's geeft geen bedrijfszekerheid voor de auto (hoeveel auto's kunnen op enig moment welke hoeveelheid aan elektrische energie opnemen en, belangrijker, wie wil die energie afstaan?); wellicht interessant wanneer de eigenaar van de pv-panelen zelf een elektrische auto heeft die zelden wordt gebruikt (zodat de accu ook gebruikt kan worden voor andere apparatuur).
- Opslag van energie in een verhoging van het waterpeil in een stuwmeer is voor Nederland een optie: het Plan Lievense om het Markermeer hiervoor te benutten, een briljant plan uit 1981 van Luc Lievense (1924-2015) (zie Lievense | WSP adviseurs en ingenieurs); steeds als te duur bestempeld i.v.m. de kosten van aanleg (kunstmatig stuwmeer) of dijkverhoging (Markermeer o.d.) maar het geeft wel een enorme opslagcapaciteit.
- Opslag van elektriciteit door uit water waterstof te bereiden, waarna de waterstof onder hoge druk vloeibaar wordt gemaakt en bij zeer lage temperatuur wordt opgeslagen (opslag is relatief duur hoewel steeds meer waterstof wordt opgeslagen; een enorme hoeveelheid opslagtanks is nodig).
- Opslag van elektriciteit door uit water waterstof te bereiden, waarna de waterstof omgezet wordt in koolwaterstoffen, de zogenoemde solar fuels (het proces is waarschijnlijk nog te complex om een reële optie te zijn).
- Opslag van elektriciteit in de vorm van warmte in een faseovergangsmateriaal, ook genoemd phase change material, pcm (wellicht een optie op lokaal niveau; op nationaal niveau zijn grote geïsoleerde tanks nodig voor de opslag; het vrijkomen van de energie is wellicht niet goed te regelen).

Zie verder bij energieopslag accu en thuisaccu.



PV-panelen en architectuur (Building Integrated PhotoVoltaics BIPV)

Gelukkig worden pv-panelen wat meer in de architectuur van gebouwen meegenomen zodat ze een geïntegreerd onderdeel worden van het gebouw, want de wildgroei van die losse series willekeurig geplaatste gevallen zou, onder normale omstandigheden, door geen enkele welstandscommissie geaccepteerd worden. Als het maar enigszins naar "milieu" ruikt, mag je er blijkbaar niet afkeurend over zijn.
Er zijn gelukkig systemen pv-panelen op de markt die het gehele dakvlak beslaan of in de vorm van een dakpan (of een aantal dakpannen), de zogenoemde solar-pan, waardoor het zonnepaneel niet meer zo pregnant aanwezig is en veel minder verstoring geeft van het dakbeeld. Soms is echter sprake van een groot pv-paneel dat een breedte heeft van diverse dakpannen waardoor het geheel toch weer onevenwichtig kan zijn. 
Bijvoorbeeld Issol, Exasun en Solinso maken het de architect een stuk gemakkelijker de pv-panelen in het ontwerp in te passen, zowel wat betreft vorm als kleur.

BIPV
BIPV is een systeem met in het gebouw geïntegreerde zonnepanelen, als onderdeel van de gebouwschil. 
Deze zogenoemde BIPV-systemen zijn vaak visueel wat aantrekkelijker. BIPV staat voor Building Integrated PhotoVoltaics, ofwel in-dak-zonnepanelen of in-gevel-zonnepanelen of in-vensterruit-zonnepanelen, dat wil bijvoorbeeld zeggen dat de pv-panelen niet op de dakbedekking liggen maar er als het ware in: op de plaats van bijvoorbeeld een aantal dakpannen liggen pv-panelen, zodat het dakbeeld rustiger wordt, zeker als de kleur van de dakpannen en de pv-panelen vrijwel overeenstemt. Ook kan, in plaats van dakpannen of een glazen dak, een geheel "dak" van pv-panelen zijn voorzien.
Let er bij BIPV-daken op dat het dak waterkerend-dampopen is (WKDO) omdat er meer condensatie plaatsvindt dan bij een normaal dak.

Zonnepanelen als dakbedekking is toepasbaar bij nieuwbouw, renovatie en bijvoorbeeld bij het vervangen van asbestdaken.

(Wanneer we het dak van de woning niet architectonisch willen belasten met zonnepanelen, kan wellicht het dak van de carport van panelen voorzien worden; vooral bij nieuwbouw handig omdat de zonnepanelen het dak vormen, zie bij pv-panelen als glazen dak.)


architectonisch en esthetisch meer verantwoord pv-paneeldak; pv-panelen kunnen het volledige dakvlak bestrijken (bij ontbreken van dakpannen e.d. vormen de pv-panelen de dakbedekking), waarbij de dakramen dezelfde ruime afmetingen hebben als de pv-panelen; soms zijn pv-panelen in  verschillende vormen en kleuren verkrijgbaar;
klik voor groter:

kingspan unidek solarpower, isolatie en pv-paneel ineen (klik voor meer info): 


pv-paneel is dakbedekking, dus geen dakpannen meer nodig (systeem xroof van exasun):


pv-paneel is dakbedekking, ook hier zijn geen dakpannen meer nodig (solinso):


terra cotta panelen voor een roodbruin dak (foto toont de passtukken; model solar terra van issol):


verschillende vormen en kleuren zijn mogelijk (issol architectonische pv-panelen):


hoe het eigenlijk
niet moet (foeilelijk):


en hoe de pv-panelen gelegd zijn om
uit de schaduw te blijven van de dakkapel; ontvangt ook geen schoonheidsprijs (foto joostdevree):




Aandachtspunten

- Het vermogen van een pv-paneel is mede afhankelijk van het materiaal en de techniek. Sommige panelen presteren bij vol zonlicht beter dan andere panelen, andere juist beter bij diffuus licht (wolkendek). Gegevens hierover zijn moeilijk te achterhalen.
- Het salderen van geleverde en ontvangen elektriciteit zal niet eeuwig doorgaan. En wat geeft het energiebedrijf voor extra geleverde elektricitet (meer dan wat verbruikt is of wat geleverd is op voor het elektriciteitsbedrijf "stille momenten" , dus momenten waarop nauwelijks of geen vraag naar elektriciteit is)?
- Het bevestigen van pv-panelen vraagt de nodige zorg. Zorg altijd een kleine luchtspouw tussen pv-panelen en brandbare dakbedekking; voordeel is ook dat door de "ventilatie" de panelen waarschijnlijk niet zo enorm warm worden. Op hellende daken dient horizontaal transport uitsluitend mechanisch plaats te vinden, dus niet "gedragen" door degene die het pv-paneel plaats. Bij het horizontaal aanbrengen van meer panelen dient altijd een verreiker o.d. toegepast te worden.
- Bij verhoging van de temperatuur leveren pv-panelen meestal minder stroom: bij verhoging van de temperatuur boven een bepaalde waarde, wordt het voltage lager en daarmee de uitvoer. De temperatuur van de cellen van het pv-paneel hangt af van:
. omgevingstemperatuur
. windsnelheid
. manier van bevestigen (is er veel ruimte onder het paneel om de wind te laten koelen)
. het type paneel (o.m. isolatieniveau van de module, terugkaatsing licht, uitstraling licht/warmte, mogelijkheden tot koeling onder het paneel zoals aluminium vinnen).
Om het vergelijken van pv-panelen enigszins te vergemakkelijken, wordt de Nominal Operating Cell Temperature (NOCT) gehanteerd. De NOCT is een soort standaardsituatie met als bestralingssterkte (zonkracht) van 800 W/m2, buitentemperatuur 20 graden C, windsnelheid 1 m/s en plaatsing van het paneel in een open rek. De "werking" van het pv-paneel kan bij NOCT worden vermeld, bijvoorbeeld het nominaal vermogen en de nominale spanning, en daarmee de nominale stroom.
- De omvormer van de zonnepanelen moet op een aparte groep in de meterkast worden aangesloten, anders kan er teveel elektrische stroom dor uw net gaan "lopen". Deze groep voor zonnepanelen moet met een speciale sticker worden aangegeven, zodat hij snel uit- en aangeschakeld kan worden, mocht dat nodig zijn.
- Omdat zonnepanelen overdag ook bij een brand in een huis elektriciteit blijven leveren, kan het voor brandweermannen (theoretisch) gevaarlijk zijn om te blussen ivm. het gevaar voor elektrocutie. Hiervoor moeten bij brand van gebouwen met zonnepanelen speciale regels in acht worden genomen. Onder meer het spuiten van schuim op de panelen kan helpen om de elektriciteitsproductie aanzienlijk te verminderen.
- Het verbond van verzekeraars heeft een brochure uitgebracht met allerlei aandachtspunten en tips: Preventiebrochure zonnepanelenHang bijvoorbeeld de omvormers van de pv-panelen nooit in een stoffige ruimtes zoals kippenstallen, dat vraagt om stalbranden. De boer mag hier nooit een beroep doen op onwetendheid. Uitkering van verzekeringsgeld zal in zo'n geval geblokkeerd moeten worden. Meer gegevens bij gevolgklasse
- De premie van de verzekering (opstalverzekering) kan een stuk hoger uitvallen omdat:
. een dak met zonnepanelen in brand kan gaan (in 2018 brak er 27 keer brand uit bij zonnepanelen, waarvan 4 op een bedrijfsdak; meestal ontstaat brand door het toepassen van verschillende merken stekers of slechte bevestiging van kabels in de stekers; er zijn helaas nog steeds geen normen waaraan installaties van pv-panelen moeten voldoen... (situatie 2020), dus oriënteer u goed als u pv-panelen laat installeren)
. forse hagelbuien of eventueel zware stormen de zonnepanelen kunnen beschadigen.
- Zonnepanelen zijn over het algemeen niet zeer zwaar, maar door de opstelling van de panelen kan de windbelasting voor het dak teveel worden. In twijfelgevallen, zeker als het om grotere dakvlakken gaat en er na oplevering nog andere extra zaken op het dak geïnstalleerd zijn (waardoor het gewicht gaat meespelen), kan een constructeur een berekening uitvoeren om te bepalen of de panelen wat betreft windbelasting en gewicht een risico voor het dak opleveren.
- Uit onderzoeken schijnt het dat de (zeer) goedkope zonnepanelen een kortere levensduur hebben en/of minder energie leveren dan vermeld is: er zijn voorbeelden waarbij na een paar jaar de coating al loslaat en soms vliegt het zonnepaneel in brand. Soms worden (goedkope) minderwaardige materialen toegepast, wat uiteraard niet zonder gevolgen is.
- Bedenk dat bijvoorbeeld India en Zuid-Afrika eisen dat een deel van de productie van de Chinese zonnepanelen in eigen land worden gefabriceerd; als dat niet in Europa gebeurt, dan is een importheffing van te goedkope zonnepanelen begrijpelijk.
- In Duitsland is na de kernenergieramp in Japan geregeld dat men een minimumtarief ontvangt bij levering van elektriciteit aan het openbare net.  
- In Spanje werd in 2004 door de regering een bepaald minimumtarief verstrekt bij levering van elektriciteit via zonnepanelen, als onderdeel van de groene-energiepolitiek; die regeling zou tot 2033 gelden. Na de kredietcrisis moest Spanje bezuinigen en werd de regeling aangepast; in 2011 is nog drastischer ingegrepen op die regeling. Mensen die een lening hebben afgesloten in de veronderstelling dat de minimumprijs door de regering voor lange tijd gegarandeerd was, kwamen daardoor in moeilijkheden (soms werden enorme velden met zonnepanelen geplaatst). In Spanje schijnen ook de grote energiebedrijven te hebben aangedrongen op een veel soberder regeling, omdat zij minder winsten maakten door de afname van energie als gevolg van verslechtering van de economie en als gevolg van meer particuliere zonnepanelen. Mogelijk was ook een belasting op zelf opgewekte "gratis" energie.
- De normen NEN1010 en NEN3140 zijn ook van toepassing op pv-panelen en de elektrotechnische onderdelen daarvan.



Documentatie

- Preventiebrochure zonnepanelen (van Verbond van Verzekeraars)

- Gebouwintegratie zonnestroomsystemen, Praktijkvoorbeelden van succesvolle producten (van RVO, v/h AgentschapNL)

- Energiewijzer: Hoe kan ik zelf energie opwekken?

- Energiewijzer: Wat is de terugleververgoeding per energieleverancier?

- Zonatlas: van steeds meer steden kan eenvoudig op adres nagegaan worden welk nut zonnepanelen hebben

- Berekening van de optimale hoek van een zonnepaneel (G. Tombeur)
- Pv-panelen: wanneer vergunningvrij (zie ook Besluit Omgevingsrecht m.b.t. vergunningvrij bouwen uitbouw, dakkapel e.d.)

- Pv-panelen in verschillende vormen en kleuren (Issol architectonische panelen)

- Pv-panelen: Solyndra Solar fotovoltaïsch systeem voor vlakke daken (Weka Daksystemen)

- Pv-panelen in (meer of minder) doorzichtig glazen dak

- Bepaling van de opbrengsten e.d. van zonnepanelen in een Excel-sheet (variabelen zijn gewenst piekvermogen, rendement, afname vermogen installatie, stijging elektriciteitsprijs,  investeringsbedrag, onderhoudskosten, rente van een eventuele lening, subsidie)

- Brochure pv-paneel Suntech Stp250

- Brochure omvormers van Tesup

- Voorbeelden van meerwerk en minderwerk rond de installatie van pv-panelen (excl. aanschaf en installatie zelf; bron 123zonne-energie 2012)

- Carport met zonnepanelen (Aton zonnecarport via Mijn energiefabriek)

- PV-Magazine (Duits)


De term fotovoltaïsch paneel bestaat uit:
- foto, dat afkomstig is van het Griekse phos, genitief photos (licht)
- voltaïsch als afleiding van volt (eenheid van spanning) genoemd naar de Italiaanse natuurkundige Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio graaf Volta (1745-1827)
- paneel dat ontleend is aan het Franse panel (zadelkussen), ook peniau (stuk stof, vak van een wand), dat een ontlening is van middeleeuws Latijn pannellus (zadelkussen, paneel), een variant van het Latijnse pannulus (lapje), verkleinwoord van pannus (lap).
Bron Etymologiebank.

Met dank aan o.m. Orga Architect, Energievergelijk, Vereniging Eigen Huis en vooral Delta.
Fabrikant van zonnepanelen zijn bijvoorbeeld Exasun, Solarwatt en Energyra.

Zie eventueel Concentrated Solar Power (CSP), eventueel verbruik elektra en gas in een woonhuis en groene stroom
Zie ook eventueel de ecologische bouwmarkt Eco-logisch.

Eng. photovoltaic panel;
LBPV is Land Based PV-panel, dus op het land geïnstalleerd zonnepaneel; een voorbeeld ervan is RPV (Roof PV-panel);
FPV is Floating PV-panel, dus een drijvend zonnepaneel, op zee of op een meer 


*) Het regelen per regio zoals in de Regionale Energiestrategie RES lijkt helaas weer zo'n voorbeeld van verdeel-en-heers-politiek van de overheid: het verzandt in dure praatgroepjes tussen zogenoemde deskundigen en ambtenaren en het bewust vermijden van elke afstemming met de bevolking. (Als je meer wilt weten over de plannen, dan moet je speciaal inloggen... RES heeft blijkbaar liever niet dat de eenvoudige burger meekijkt naar wat er over hem beslist wordt.) Het probleem is hier de continuïteit en betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening, dus de beslissingen en het initiëren van de uitvoering moet door de centrale overheid en de netbeheerder landelijk worden geregeld om allerlei uitzonderingen, afwijkingen, dubbele agenda's en vertragingstactieken tegen te gaan.
**) Helaas werken heel veel apparaten nog op wisselstroom, terwijl veel duurzame bronnen gelijkstroom produceren. Er zit wel enige beweging in de vervanging van apparaten op wisselstroom naar die op gelijkstroom. Hoogspanningsleidingen over grote afstanden "vervoeren" soms gelijkstroom omdat daar minder energieverlies bij optreedt. Ook zijn er grote datacenters die apparatuur op gelijkstroom hebben (goedkoper, minder elektriciteitsverbruik, minder ruimte blijkbaar ook). Meer gegevens bij Stichting Gelijkspanning.
***) Een artikeltje met de veelzeggende titel "Te veel zonnepanelen = geen stroom" over het niet meer mogen leveren van elektriciteit aan het "openbare net" in België (maar dat schijnt in Nederland ook voor te komen): "Als veel huizen in een straat zonnepanelen hebben dan kan het lokale stroomnet overbelast raken door alle erin gebrachte stroom, waardoor één of meer installaties afgeschakeld worden. Dat ervoer een paar in een straat in Le Roux (Fosses-la-Ville, prov. Namur). Na 6 maanden hield hun installatie er mee op. De netbeheerder Orès kwam 23 dagen na de klacht langs en constateerde dat het lokale netgedeelte vol was. En in zo'n geval is doorgaans de eerst geplaatste installatie de klos." (Bron Waals Weekblad, uit L'Avenir 10 mei 2012.)