beng

BENG staat voor Bijna EnergieNeutraal Gebouw, een gebouw dat op jaarbasis gemiddeld even veel energie opwekt als wordt gebruikt voor "het gebouw" (verwarming, warm water, ventilatie, koeling), waarbij eisen gesteld zijn aan o.m. de maximale energiebehoefte en minimale aandeel hernieuwbare energie (meestal door pv-panelen en warmte-koude-opslag).



BENG en de eisen

BENG is gestoeld op de Trias Energetica (ontstaan in 1979), een driestappenstrategie om een energiezuinig ontwerp van een gebouw te maken: 
(a) dring onnodig energieverbruik terug
(b) gebruik duurzame energie
(c) maak zuinig en zo efficiŽnt/schoon mogelijk gebruik van fossiele bronnen (eigenlijk alleen als het niet anders kan).

De BENG-eisen gelden uitsluitend voor nieuwbouw, zowel woningen als utiliteitsgebouwen. 1)

Bij aanvraag van een omgevingsvergunning moet voldaan worden aan zowel de BENG-eisen (1, 2 en 3) als de eis tegen temperatuuroverschrijding in de zomer (TOjuli).

Bij BENG wordt uitgegaan van drie energiezuinige eisen (de BENG-indicatoren) en aan elk van die eisen moet worden voldaan:



BENG-eisen per soort gebouw

De drie BENG-eisen per soort gebouw (soort functie), in tabelvorm. Alle functies zijn vermeld. De hier vermelde waarden van de BENG-eisen zijn maximale waarden (vandaar overal het teken <=); de werkelijke waarden dienen uiteraard zo laag mogelijk zijn.
De benamingen in de tabel zijn tekstueel wellicht wat wonderlijk om ook op een smartphone goed zichtbaar te zijn... (klik hier voor een iets beperkter tabel in afbeeldingvorm, van Nieman Raadgevende Ingenieurs)

 

soort gebouw
soort functie
BENG-1 1)
energie behoefte, 
verhoud. Als/Ag
BENG-1 2)
energie behoefte,
eis
kWh/m2jr
BENG-2
primair fossiel energie gebruik
kWh/m2jr
BENG-3
aandeel hernwb energie

%
grond gebonden woning
2) 3)
Als/Ag <= 1,5 <= 55 <= 30 >= 50%
1,5 < Als/Ag <= 3,0 <= 55 + 30 * (Als/Ag - 1,5)
Als/Ag > 3,0 <= 100 + 50 * (Als/Ag - 3,0)
woon-
gebouw 
2) 3) 4)
Als/Ag <= 1,83 <= 65 <= 50 >= 40%
1,83 < Als/Ag <= 3,0 <= 55 + 30 * (Als/Ag - 1,5)
Als/Ag > 3,0 <= 100 + 50 *(Als/Ag - 3,0)
woon-
wagen
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 100 + 30 * (Als/Ag - 2,0) <= 60 >= 50%
woon-
boot
nwe ligpl.
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 80 +  30 * (Als/Ag - 1,5) <= 50 >= 50%
woon-
boot
best. ligpl.
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 80 +  30 * (Als/Ag - 1,5) <= 70 >= 50%
bijeenk.:
kinder-
opvang
Als/Ag <= 1,8 <= 160 <= 70 >= 40%
Als/Ag > 1,8 <= 160 + 30 * (Als/Ag - 1,8)
bijeenk.:
andere
Als/Ag <= 1,8 <= 90 <= 60 >= 30%
Als/Ag > 1,8 <= 90 + 30 * (Als/Ag - 1,8)
celfunct. Als/Ag <= 1,8 <= 160 <= 120 >= 30%
Als/Ag > 1,8 <= 160 + 35 * (Als/Ag - 1,8)
gezondh.:
zieken-
huizen
5)
Als/Ag  is hier n.v.t. <= 350 <= 130 >= 30%
gezondh.:
andere
5)
Als/Ag <= 1,8 <= 90 <= 50 >= 40
Als/Ag > 1,8 <= 90 + 35 * (Als/Ag - 1,8)
industrie geen eis geen eis geen eis geen eis
kantoor Als/Ag <= 1,8 <= 90 <= 40 >= 30%
Als/Ag > 1,8 <= 90 + 30 * (Als/Ag - 1,8)
logies:
logiesgeb.
Als/Ag <= 1,8 <= 100 <= 130 >= 40%
Als/Ag > 1,8 <= 100 + 35 * (Als/Ag - 1,8)
logies:
andere
Als/Ag <= 1,5 <= 55 >= 40 >= 50%
1,5 < Als/Ag <= 3,0 <= 55 + 30 * (Als/Ag - 1,5)
Als/Ag > 3,0 <= 100 + 50 * (Als/Ag - 3,0)
onderwijs Als/Ag <= 1,8 <= 190 <= 70 >= 40%
Als/Ag > 1,8 <= 190 + 30 * (Als/Ag - 1,8)
sport Als/Ag <= 1,8 <= 40 <= 90 >= 30%
Als/Ag > 1,8 <= 40 + 15 * (Als/Ag - 1,8)
winkel Als/Ag <= 1,8 <= 70 <= 60 >= 30%
Als/Ag > 1,8 <= 70 + 30 * (Als/Ag - 1,8)
overige
gebr. functie
geen eis geen eis geen eis geen eis
bouwwerk geen gebouw geen eis geen eis geen eis geen eis

1) Als = verliesoppervlak (oppervlakte van dak, gevel e.d.; "A" staat voor Area en "ls" staat voor loss, d.w.z. oppervlakte verlies)
(verliesoppervlakte is het totaal van de oppervlakten van alle constructies van een gebouw die rekenzones omsluiten en waardoor thermische energie naar of vanuit het buitenklimaat of naar of vanuit aangrenzende ruimten wordt getransporteerd; opmerking 1 bij de term: de verliesoppervlakte wordt bepaald door de geprojecteerde oppervlakten van de scheidingsconstructies te vermenigvuldigen met een weegfactor die afhankelijk is van het type begrenzing; opmerking 2 bij de term: zie bijlage K van NTA 8800 voor de bepaling van de geprojecteerde oppervlakte van de scheidingsconstructie)
Ag = gebruiksoppervlakte (GO, GBO)
2) grondgebonden woningen en woongebouwen met een lichte bouwconstructie krijgen een toeslag van 5 kWh/m2.jr voor BENG-1 (zie ook bij Opmerkingen hieronder)
3) een grondgebonden woning is officieel in dit kader "andere woon functie" en bijvoorbeeld een rijtjeshuis (rijwoning), hoekhuis, twee onder 1 kap, vrijstaande woning;
een woongebouw is bijvoorbeeld een appartementencomplex of een gebouw voor studentenhuisvesting
4) "een woongebouw hoeft niet te voldoen an de minimumwaarde voor het aandeel hernieuwbare energie voor zover het als gevolg van locatiegebonden omstandigheden niet mogelijk is daaraan  te voldoen"

5) ziekenhuis heeft officieel "gezondheidszorg met bedgebied", dus naast ziekenhuis ook specifieke vormen van psychiatrische inrichting e.d.; "andere" omvat waarschijnlijk bijvoorbeeld een huisartsenpraktijk (normaliter geen bedgebied immers); een verpleeghuis heeft naast de gezondheidszorgfunctie ook een woonfunctie


Opmerkingen
- Vrijstaande woningen van houtskeletbouw of staalframebouw, tiny houses en andere minder warmte-accumulerende gebouwen hebben een grotere energiebehoefte omdat zij minder massa hebben en daarom minder warmte vasthouden. Zij konden de nieuwe eisen niet halen. De BENG-eis voor lichte en gemengde constructies ligt daarom 5 kWh/m2 hoger. (Dit geldt voor grondgebonden woningen, woongebouwen en vakantiewoningen, mits de gewogen gemiddelde specifieke interne warmtecapaciteit 180 kJ/m2K of minder is.)
- Met betrekking tot BENG-1 zijn kenmerkende geometrieoppervlakken (waarden Als/Ag) bij woningen, zťťr grof gesteld:
. appartementengebouwen: 0,8-1,8
. tussenwoningen: 1,2-2
. hoekwoningen en twee-onder-een-kap: 1,6-2,4 (relatief groot schilopervlak 2,4)
. vrijstaande woningen: 1,8-3.

De BENG-2 eis voor nieuwbouw grondgebonden woningen en woongebouwen is vanaf 1 januari 2021 resp. 30 en 50 kWh/m2.jr. 
Het energielabel van nieuwbouw grondgebonden BENG woningen en BENG woongebouwen mag daarom uitsluitend A++++ of A+++ zijn.
Let op: voor bestaande bouw gelden geen BENG-eisen.

Totaalpakket
Niet alleen isolatie, energiezuinige apparatuur en de hoeveelheid zelf-opgewekte energie zijn hier belangrijk, ook  spelen mee:
- kierdichtheid (luchtdichtheid, "voldoen aan BENG begint met een luchtdichte gebouwschil")
- oriŽntatie op de zon (winter, gratis verwarming)
- goede, flexibele mate van zonwering (zomer, gratis koeling).

Wanneer een gebouw in gebruik is, is het zeer veel moeilijker om op een nette en betaalbare manier isolatie, kierdichtheid en ventilatie te corrigeren. 
Omdat isolatie, kierdichtheid en ventilatie basisaspecten zijn voor een energetisch zuinig maar ook gezond gebouw, zijn er hulpmiddelen nodig om die te controleren voordat het gebouw afgewerkt wordt:
- de luchtdichtheid wordt gecontroleerd door de blower-door-test en in bepaalde gevallen door een infraroodfoto (thermografische foto, thermische foto)
- de isolatie wordt gecontroleerd door een infraroodfoto
- de ventilatie wordt gecontroleerd met speciale apparatuur zoals debietmeters (flowmeters).

"Betere isolatie en betere luchtdichtheid zijn consequenties van de eisen. Hierdoor wordt het realiseren van een gezond binnenklimaat in hogere mate afhankelijk van de voorzieningen voor de luchtverversing in de gebouwen. Bij de verdere ontwikkeling van bijna-energieneutrale concepten is dit een belangrijk aandachtspunt. Van belang is dat ontwerpers van gebouwen in hun ontwerp met de circulatiestromen van koude lucht in een gebouw rekening houden en dat uitvoerders het ontwerp op dit punt goed uitvoeren."
Opmerkingen: 
- Bij grotere projecten vindt er wel eens een controle plaats op luchtdichtheid (vaak maar bij ťťn woning), maar er is geen verplichte controle op correcte kierdichting, zoals dat wel in Duitsland gebeurt, per woning. We zijn bij ons dus nog altijd overgeleverd aan het verantwoordelijkheidsgevoel van ontwerper, aannemer en installateur...
- Wanneer niet voldaan wordt aan goed uitgevoerde isolatie en kierdichting, zal de altijd krap berekende capaciteit van het verwarmingssysteem (bij nieuwbouw vaak warmtepomp e.d.) onvoldoende zijn om een wat strengere winter een behaaglijke temperatuur in het gebouw te hebben. De cv-ketel heeft bijna altijd een ruimte capaciteit, maar bij een warmtepomp wordt de capaciteit meestal zeer krap berekend, vaak zelfs tť krap als er sprake is van warmteterugwinning

Controle op juistheid en capaciteit van het ventilatiesysteem is lastig wanneer het systeem nog niet is ingeregeld, maar er moet een modus te vinden zijn om in ieder geval bepaalde basiswaarden te verifiŽren.
Wat betreft het type ventilatiesysteem is uit berekeningen van energieprestaties gebleken dat mechanische ventilatie (ventilatietype C) gelijk presteert aan balansventilatie (ventilatietype D); voor ontwerpers van gebouwen kan dit de luchttoevoer vereenvoudigen; wel zijn er aanvullende eisen voor de ventilatieroosters zoals winddrukgeregelde roosters; zie eventueel de pdf Mechanische ventilatie in woningen.
In hete zomers is nachtventilatie aan te bevelen, omdat dat op een eenvoudige manier de lucht in huis, maar ook muren e.d. wat af kan koelen (in ieder geval 's nachts).

De RVO verwoordt het in de pdf Referentie gebouwen BENG zo:
"De volgende geometrie parameters zijn van invloed op de energieprestatieresultaten van de referentiegebouwen:
- gebouwvorm 
- compactheid 
- oriŽntatie 
- verhouding tussen open en dichte delen (per oriŽntatie) 
- verhouding tussen het kozijn- en glasoppervlak bij open delen 
- beschaduwing (ook van buiten het kavel) en zonwering 
- detaillering bij kozijnen en andere aansluitingen 
- dakoppervlak voor PV (afhankelijk van geveldikte en dak overstek)."

Er zijn een aantal voorbeeldprojecten BENG Woningbouw geweest waardoor meer inzicht in de problematiek werd verkregen: 
- BENG voorbeeldconcepten woningbouw (van DGMR in opdracht van de Rijksoverheid RVO)



BENG, een rekenvoorbeeld (met dank aan Bouwtotaal)

Gegeven: een grondgebonden woning (in jargon woning - woonfunctie - andere woonfunctie) met een relatief groot schiloppervlak. 
De geometrieverhouding is berekend uit Als/Ag dus verliesoppervlak (oppervlakte van dak, gevel e.d.) / gebruiksoppervlak (GO, GBO) 
en heeft gegeven 2,4.

De tabel met soort gebouw / soort functie geeft bij geometrieoppervlak 2,4 
(onderdeel 1,5 < Als/Ag <= 3,0) 



een energiebehoefte BENG-1 van max. 55 + 30 * (2,4 - 1,5) = 55 + 30 * (0,9) = 82 kWh/m2 per jaar.

Dit betekent een maximaal warmteverlies van 82 kWh/m2 per jaar. (Voor bijvoorbeeld een hsb-woning mag dat 82 + 5 = 87 kWh/m2 per jaar zijn.)

Hoe de warmtevraag (het "werkelijk" berekende warmteverlies) van deze specifieke woning bepaald wordt, is een ander verhaal (op internet zijn rekentools te gebruiken). Warmtevraag e.d. wordt ook bepaald bij de vaststelling van het energielabel.



De relatie tussen Energielabel en Primair Fossiel Energiegebruik (BENG-2)

Tabel energielabel en primair fossiel energiegebruik BENG-2 in kWh/m2jr en tabel energielabel en WWS-puntensysteem


tabel
energielabel en primair fossiel energiegebruik beng-2 (ep 2) (in kWh/m2,jr):


tabel
energielabel en WWS-puntensysteem (WoningWaarderingsStelsel);
het WWS-puntensysteem is medebepalend voor de hoogte van de huur (de huurprijs) van een woonruimte;
het aantal m2 van de woning (Ag) heeft betrekking op de gebruiksoppervlakte van de woning:


Zie meer bij energielabel.



TOjuli: TEMPERATUURSOVERSCHRIJDING IN JULI

De TOjuli-indicator geeft aan of een gebouw(installatie) in staat is bij hoge buitentemperaturen toch voor een comfortabel binnenklimaat te zorgen. De indicator is gesteld op de maximumwaarde 1,20 (een dimensieloos getal).

De TOjuli geeft aan in welke mate het risico op oververhitting in de zomer is beperkt.
De TOjuli rolt automatisch uit de BENG-berekening; er is dus geen speciale extra berekening voor nodig.

De TOjuli kan voor appartementen een belangrijke eis zijn wanneer die appartementen de benodigde elektriciteit niet (volledig) zelf kunnen opwekken, bijvoorbeeld als niet alle daken en gevels zijn belegd met pv-panelen. Maatregelen om de temperatuuroverschrijding te beperken, kunnen de energiebehoefte vergroten en daarmee de BENG-eisen in gevaar brengen. Om goede afwegingen mogelijk te maken, dient vanaf de ontwerpfase met alle eisen rekening gehouden te worden (BENG ťn TOjuli) .

Indien er actieve koeling is (airco, koeling via warmtepomp, koude uit warmte-koude-opslag o.d.) wordt verondersteld dat de oververhitting voldoenden begrensd wordt. De TOjuli-indicator wordt automatisch op 0,0 gezet en speelt in dit geval dus geen enkele rol!

"Indien TOjuli de grenswaarde van 1,20 overschrijdt mag aan de hand van een dynamisch simualtieprogramma alsnog aangetoond worden dat het risico op overhitting acceptabel blijft." Indien de grenswaarde wordt overschreden kan alsnog aan de TOjuli eis worden voldoen (met dank aan Isover):
- Via passieve maatregelen (zonwering, langere overstekken, kleinere ramen, spuiventilatie of de woning anders op de zon richten)
- Omdat TOjuli een indicatiegetal is en uit de berekening van de BENG volgt, kan een berekening met een dynamisch simulatieprogramma (temperatuuroverschrijdingsberekening), alsnog aantonen dat het risico op oververhitting acceptabel blijft. De referentie Gewogen Temperatuuroverschrijding (GTO) is daarvoor in het leven geroepen (totaal aantal uur van overschrijding ťn de mate van de overschrijding).
- Het (alsnog) toepassen van een actief koelsysteem waardoor de TOjuli per definitie nul is.

 Opmerkingen
- Voor actieve koeling is het ook van belang om te kijken welke koelinstallatie wordt toegepast: het verbruik van de installatie wordt meegenomen in BENG-2 en een hoger primair energieverbruik kan ervoor zorgen dat de woning een minder goed energielabel krijgt of zelfs niet aan BENG- 2 eis wordt voldaan.
-
Nachtventilatie maakt de kans op oververhitting overdag kleiner.
-
Actieve koeling in een gebouw kan uiteraard de temperatuur aangenaam houden of maken, maar dat kan tegen BENG-eis 2 ingaan (energieverbruik). Omdat voor BENG-woningen eigenlijk altijd pv-panelen vereist zijn, kunnen die ook de elektriciteit leveren die benodigd is voor koeling. In dat geval is altijd "gratis groene koeling" beschikbaar tijdens hete zomerdagen (de zon schijnt vaak en krachtig in de zomer). Waarschijnlijk is het potentiŽle probleem "TOjuli" door de eigen energievoorziening met zonnepanelen ooit achterhaald.
- Zomercomfort in nieuwe woningen - de TOjuli-eis voor de kans op temperatuuroverschrijding
(ZEN factsheet Lente-akkoord; ZEN staat voor Zeer Energiezuinige Nieuwbouw).
- Koel houden van je huis en jezelf in de zomer
.
- Verbruik van elektra en gas in een woonhuis.



BENG en Warmteweerstand (R-waarde)

Omdat niet meer NEN 1068 maar NTA 8800 de (minimale) warmteweerstand bepaalt, zijn er ook andere waarden voor de minimale warmteweerstand:
- Rc vloer minimaal 3,7 m2K/W (was: 3,5)
- Rc gevel minimaal 4,7 m2K/W (was: 4,5)
- Rc dak minimaal 6,3 m2K/W (was: 6,0).

De bepalingsmethode van de energieprestatie van alle (nieuwe) gebouwen is vermeld in NTA 8800 (NEN).
Kijk voor meer informatie op de site Energieprestatie van gebouwen (EPG).


Andere benamingen in deze context 
- Nearly Zero Energy Building (NZEB), de Engelse term voor BENG; let op: nZEB staat helaas soms ook voor net Zero Energy Building, een gebouw dat netto geen energie "van buiten" nodig heeft (zo'n gebouw kan wel of niet op het elektriciteitsnet zijn aangesloten; wanneer het niet eraan verbonden is, noemen we het meestal simpelweg ZEB; wanneer het wel aan het elektriciteitsnet is aangesloten, kan er stroom worden afgenomen en stroom worden geleverd, met minimaal per jaar een netto gebruik van nul)
- Zero Energy Building (ZEB), een gebouw dat geen energie behoeft van energieleveranciers zoals het gas- en elektriciteitsbedrijf (dat dus zelf de benodigde energie opwekt)
- Affordable Zero Energy Building (AZEB) is de naam van het Europees Horizon 2020 project AZEB met als doel oplossingen te presenteren om voor een redelijke prijs naar BENG of ZEB te gaan
- Bijna EngerieNeutraal (BEN), in Vlaanderen de term voor BENG
- Quasi Zťro Energie (Q-ZEN) in WalloniŽ de term voor BENG
- Zeer Energiezuinige Nieuwbouw (ZEN), een soort ombuiging van energiezuinig naar juist energieleverend
- Nul Op de Meter (NOM), vaak geschreven als nul-op-de-meter: elektriciteit leveren aan en elektriciteit gebruiken van het openbare net waardoor, na een jaar, netto nul op de meter staat; bij nul-op-de-meter wordt alle elektriciteit gerekend, ook die van bijvoorbeeld de tv en de wasmachine.

De aangehaalde tekst is van de RVO.

Zie ook passiefhuis!

Eng. nearly Zero Energy Building

1) De BENG-eisen hebben de EPC-normering vervangen (01-01-2021). Een aspect van de EPC was bijvoorbeeld dat een minder goed isolerende gebouwschil gecompenseerd kon worden met een aantal zonnepanelen extra. Dat geldt overigens voor BENG nog meer om aan BENG-eisen 2 en 3 te voldoen. BENG volgt de NTA 8800 rekenmethode. (Terug)