home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


houtskeletbouw, hsb

 

houtskeletbouw

Ook: hsb. Houtskeletbouw is een bouwmethode waarbij, met uitzondering van de fundering, de constructie-elementen (de dragende delen) van hout zijn. Een houtskelet is meestal aan de buitenzijde niet zichtbaar, zoals bij een vakwerkhuis en bij het paal-en-balk-systeem

Houtskeletbouw komt voor in drie soorten:
- met een skelet van vrij dikke kolommen en balken (vakwerk, paal-en-balk-systeem)
- met een skelet van vooral zeer veel vrij smalle stijlen (balloon-framing, balkjes 40-60 cm van elkaar; voor wanden, vloeren én daken)
- met een "skelet" van dragende wanden (plaatmateriaal).

Oorspronkelijk werd bij houtskeletbouw het robuuste skelet vervaardigd uit dikke eiken stijlen en liggers, voor de benodigde stabiliteit onder meer verbonden met korbelen en dwarsbalken. 
Voor de stabiliteit in de lengterichting zijn vaak schoren aangebracht, windschoren genoemd (schoren zijn in dit geval schuin gesplaatste stijlen die van verticale stijl naar horizontale balk lopen). De loodrecht op elkaar staande vlakken met "driehoeken" maken het tot een praktisch vormvaste constructie.

Eigenlijk is tegenwoordig de benaming "skelet" wat minder treffend: houtskeletbouw nu bestaat meestal uit een opbouw van vaak grote elementen van lichte houten ribben met daaraan bevestigd een binnen- en buitenbeplating van triplex (multiplex) voor de stabiliteit. Deze buiten- en binnenwanden bestaan uit stijl- en regelwerk (een houten raamwerk), waartussen isolatiemateriaal wordt aangebracht. Bij houtskeletbouw wordt vaak gebruik gemaakt van op maat gemaakte prefab wanden.
Ook wordt houtskeletbouw gerealiseerd met Kerto (Metsä Wood) of Steico (Steico-construction): balken, stijlen en sporen van samengestelde I-liggers en wand- en vloerpanelen van bijvoorbeeld verschillende soorten multiplex.
Het Suteki Home System is een zeer robuuste houtskelet-snelbouw-methode.
Naast houten vloeren blijkt houtskeletbouw ook met betonnen vloeren te worden uitgevoerd; uiteraard moeten de dragende delen (meestal de wanden) de betonnen vloer of vloeren constructief kunnen dragen, technisch en veilig!

De gevelafwerking van gebouwen van houtskeletbouw kan dezelfde zijn als bij een andere bouwmethode, bijvoorbeeld baksteen of plaatmateriaal als trespa, keralit, werzalit e.d. of metaal als zink, koper, rvs o.d. (met een ondergrond van watervast multiplex); zie gevelbekleding.

Kenmerkende opbouw houtskeletbouw met hsb-frame
Er zijn verschillende methoden voor de opbouw van een HSB-gevel; hieronder twee voorbeelden.

Methode A (baksteen aan buitenzijde):
- baksteen metselwerk (ca. 100 mm)
- luchtspouw (min. 40 mm)
- waterkerende dampopen folie (ca. 0,2 mm, vochtwerend maar dampdoorlatend)
- glaswol of steenwol (100 mm, bijv. Rockwoll Rockfit Premium Silver)
- HSB-frame waartussen glaswol of steenwol isolatie is aangebracht (ca. 140 mm) (frame is bijv. geraamte van dragende watervaste multiplex van 15 mm en stijlen/balken van 120 mm met Rockwool Rocksono Base in het geraamte)
- dampremmende PE-folie (dampscherm, ca. 0,15 mm)
- eventueel leidingenspouw (ca. 40 mm) (waterleidingen isoleren in de spouw om condensvorming tegen te gaan)
- binnenbeplating (bijvoorbeeld gipsvezelplaat/gipskartonplaat ca. 15 mm)


buitenblad in
baksteen; komo detail aansluiting buitenwand aan beganegrondvloer; klik voor groter! (de groot vroomshoop):


Methode B (gepotdekseld hout o.d. aan buitenzijde):

- gevelbekleding, bijv. rabat, 130 mm werkend
- gewolmaniseerd vuren spijkerregels
- waterkerende dampopen folie (ca. 0,2 mm, vochtwerend maar dampdoorlatend)
- glaswol of steenwol
- houtskeletbouw-frame van 140, 184, 235 of 285 mm dik stijl- en regelwerk vuren
- dampremmende PE-folie (dampscherm, ca. 0,15 mm)
- eventueel: geïsoleerde installatiezone van 45 mm
- binnenbeplating (bijvoorbeeld gipsvezelplaat/gipskartonplaat ca. 15 mm)


buitenblad in hout; komo detail aansluiting buitenwand aan beganegrondvloer; klik voor groter! (de groot vroomshoop):


voorbeeld van scanabouw:


Bouwfysica
Wat betreft bouwfysica moet bij houtskeletbouw aandacht worden besteed aan o.m. (met dank aan o.m. Nieman ingenieurs):
- ontwerp zeer gedetailleerd (maak meer detailleringen omdat vragen of onzekerheid bij aannemers en uitvoerders te beperken)
- bouw met aandacht en vakmanschap (volg het ontwerp, vraag na als het niet duidelijk is, geen desinteresse, geen flanswerk, geen rotzooi op de bouwplaats)
- thermische schil: Rc-waarde vloer, gevel, dak 6,5-10 m2.K/W; U-waarde ramen, deuren, kozijnen < 0,8 W/m2.K; hout neemt niet zo snel warmte op als beton of baksteen, waardoor een kamer met houten wanden en vloeren sneller warm is (vooral de lucht in de ruimte wordt verwarmd), maar ook sneller die warmte verliest als de warme lucht snel kan ontsnappen
- vocht: houtskeletbouw is gevoeliger voor vocht (door de vele houten of houtachtige onderdelen), vochthuishouding te verbeteren door dampdichte (dampremmende) folie aan binnenzijde wand en dampopen folie aan buitenzijde, geen bouwvocht insluiten (prefab heeft daarom de voorkeur), droog opslaan van bouwmaterialen, afdekken van de constructie tijdens werkonderbrekingen, luchtdicht betekent stromingsdicht; vochtgehalte bij bouw moet onder 19% blijven maar bij voorkeur lager (tegen schimmels en rotten); voor elk type toepassing is een bepaald vochtgehalte van het hout acceptabel (gevelbekleding 16-18%, ramen 12-18%, houtskeletbouw-skelet < 18% (dus nog iets minder dan die 19 of 20% die af en toe vermeld wordt), parket 8-12%
; vochtpercentage = (vochtige massa - droge massa ) / droge massa ) * 100; 
WTCB raadt bij een gevel bij damptransport door diffusie aan "idealiter zorgt men ervoor dat de waterdampdoorlatendheid van de verschillende samenstellende lagen van de wand stelselmatig oploopt van binnen naar buiten" (dus naar buiten toe meer dampopen), verder moeten muurvoeten en kolomvoeten beschermd worden tegen optrekkend vocht (opstijgend vocht), dient de afstand tussen het afgewerkte buitenvloerpeil (maaiveld) en de onderregel minimaal 20 cm te zijn (afbeelding rechts), is het "in ieder geval streng verboden om houten wanden uit te voeren onder het afgewerkte buitenvloerpeil", zal het buitenspouwblad nooit helemaal waterdicht zijn en dus moet het water dat langs de binnenzijde van het buitenblad loopt naar buiten afgevoerd kunnen worden (open stootvoeg o.d.)
- ventilatie: ventilatiekanalen in verdiepingsvloeren integreren, door hsb veel flexibiliteit voor positie toevoer- en afvoerpunten, ventilatie gestuurd door CO2 en vochtigheid
- ventilatie spouwmuur: een (goed) geventileerde spouw is nodig, ventilatie moet van boven naar beneden vrij doorlopen, dus bij rabatdelen e.d. als horizontale gevelbekleding dan verticale rachels, en als verticale gevelbekleding dan eerst verticale rachels aanbrengen en dan horizontale (of de regels op vaste afstanden over een aardig stuk te onderbreken, maar dan wel op verschillende punten zodat de lucht moet zigzaggen, dat is wel veel werk en met het bevestigen van de uiteindelijke gevelbekleding steeds rekening houden met die onderbrekingen), houd rekening met ventilatieopeningen aan boven- en onderzijde
- luchtdichtheid: dubbele luchtdichtingen, aansluitnaden e.d. aftapen (eventueel prefab manchetten), dampremmende folie niet doorbreken (voorzetwand voor elektra, waterleiding e.d.)
- koudebruggen: vermindering  warmteverlies bij aansluitingen, doorgaande isolatielaag bij fundering, plaatsen kozijnen in hart van isolatie, houten I-stijlen in gevel en vezelplaten voorlangs
- zomer: zonnestralen afschermen (zonwering, overstek) (een ruimte met houten wanden warmt snel op, maar verliest die warmte ook weer snel), 's nachts ventilatie koelere lucht naar binnen
- akoestiek: geluidsisolatie verbeteren door ankerloze spouwen, isolatiemateriaal in vloeren en wanden, verend opgelegde dekvloeren, plafondplaten aanbrengen op veerregels; bij betonnen verdiepingsvloer meestal meer geluidswering dan bij houten vloer (afhankelijk van type vloer; zie afbeelding)
- brandveiligheid: minerale wol, geen kieren en naden, brandwerende beplating (gipsplaten e.d.), drievoudig glas werkt tegen flash-over, door veel houtachtig materiaal zijn brandmelders/rookmelders noodzaak
- installatiegeluid: ontwerp goed afgeronde ventilatiekanalen, beperk de luchtsnelheid in de kanalen, zo kort mogelijke kanalen, weinig bochten en flexibele slangen, gebruik geluiddemper, verdeel afvoerventielen over meerdere strengen, plaats wtw-unit op een verzwaard onderstel en in een aparte technische ruimte.
- schimmels en insecten: de meeste houtsoorten hebben een duurzaamheidsklasse die een verduurzamingsbehandeling noodzakelijk kan maken als bescherming tegen schimmels en insecten (uiteraard afhankelijk van de locatie van het hout in/op/aan/onder het gebouw); ook natuurlijke isolatiematerialen moeten eigenlijk vaak behandeld worden tegen schimmels, insecten en bacteriële groei.

Aandachtspunten
- wanneer OSB of ander houtachtig materiaal wordt ingesloten tussen de PIR-isolatie met aluminium cachering en de dampremmende folie, dan kan vocht dat in de OSB o.d. zat (of is gekomen) niet weg en ontstaat er schimmel
- "indien voor de isolatie minerale wol wordt toegepast, wordt op de plaat een dampremmende folie aangebracht; bij toepassing van houtvezelisolatie is dit niet nodig (dampopen bouwen)" (Scanabouw)


klik op de meeste afbeeldingen voor groter!

houtskeletbouw, "in vijf stappen van wens naar uitvoering" (forte hsb):


houtskeletbouw met
betonnen vloeren (dat bouwsystemen):


hout"skelet"bouw,
prefab dragende wanden van kertohout van metsäwood:


houtskeletbouw
suteki home system dat volgens de leveranciers aardbevingen kan doorstaan; klik op de afbeelding voor het youtube-filmpje (suteki home system):


houtskeletbouw
suteki home system, de methode (suteki home system):


het resultaat van
suteki home system, na 3 dagen is het skelet gereed (suteki home system):


houtskeletbouw (covadak timmerwerken):


houtskeletbouw met houten i-liggers
finnjoist van metsäwood (skin-architects):


hout"skelet"bouw met
cross-laminated timber (clt, kruislaaghout, klh) (greenspec):


hout"skelet"bouw met
massief hout uit lagen, met deuvels bijeengebracht, dus zonder lijm; voor stabiliteit is aan één zijde een plaat osb aangebracht (inholz brettstapel houtbouw):


hout"skelet"bouw met prefab, geïsoleerde wand- en dakpanelen; de isolatie bestaat uit onder druk ingeblazen steico houtvezels (blokiwood van tymberbuildings):


vloerelement goed geluidwerend en brandwerend;
klik voor groter (geurts bouwelementen):


Documentatie
- Houtskeletbouw: verbindingen met hout en met beton (Adviesgids Simpson van Gehco Fixing)

- Komo Detaillering Houtskeletbouw (tekeningen!) (De Groot Vroomshoop

- Komo Detaillering Binnenspouwbladen (tekeningen!) (De Groot Vroomshoop

- Houtwijzer Houtskeletbouw (uit 2004 dus verouderde Rc-waarden, maar nog interessant) 

- Rekentool HSB (op de site van ingenieursburau Boorsma)


Zie ook skeletbouw, bouwmethode, balloon-constructie, paal-en-balk, stokkenwand, betonskelet, cascobouw, jukkenkap, ecologisch bouwen, waterbord, Finnhouse, Heko Spanten.

Voor een interessante bouwmethode: kijk eens op Suteki Home (doorstaat aardbevingen, dus wellicht zeer geschikt voor Groningen).
Heeft u belangstelling voor zelfbouw of laten bouwen, kijk eens op Wonen in hout.

Bouwers van houtskeletbouw(elementen) zijn o.m.: 

- De Groot Vroomshoop 

- De Mar 

- Eemshout

- Finnhouse 

- Groothuis Bouw 

- Liesel Houtbouw 

- Kramers Houtconstructies 

- Houkesloot 

- S&N Houtconstructies 

- Suteki Home

- U. Veenstra 

- Bouwen met IQ 

- Bouwderij Houtskeletbouw 


(
Voor een gebouw met een houten frame wordt ook wel eens de term gaiola gebruikt, een Portugese term voor een houten skelet dat opgevuld is met metselwerk.)

Verg. Structural Insulated Panels SIP's.

Eng. timber framed house, framing, light frame construction, wood frame construction