Zesduizend jaar geleden was de baksteen al in gebruik, tweeduizend jaar geleden voerden de Romeinen het baksteenbedríjf in, in een groot deel van Europa. Deze bedrijven ontstonden vooral in die streken waar de ondergrond goede potaardeklei bevatte. De
grote ontwikkeling van het steenbakkersbedrijf in onze gewesten dagtekent van de
8e eeuw en bleef daarna eeuwenlang ongeveer op hetzelfde peil zonder merkbare vernieuwing. Op het einde van de
9e en het begin van de 10e eeuw kwam het machinaal bedrijf tot stand en verdrong de met de hand gevormde steen. Eeuwen lang heeft de baksteen bewezen zeer goede hoedanigheden te bezitten welke hem meer dan enig ander materiaal geschikt maakt voor het bouwen van
muren.
Middeleeuwse steenbakkerij, twee
sjouwers met manden met klei, aan de vormtafel drukt de vormer klei in
houten ramen, op de voorgrond slaat een helper de nog zachte klei uit het
raam op het droogveld om de klei te laten drogen. Na drogen gaan de stenen
in de rechts afgebeelde oven.
Kleibewerking voor een
steenfabriek in Denemarken, ca. 1860.
Afbeelding van Jetses van een
steenfabriek aan de Hollandse IJssel. Centraal staat het pershuis met
schoorsteen wat noodzaakte om de vormelingen per kar ter vervoeren. Uniek
in Europa is dat hier baggerklei werd gebruikt die geelbakkend was.
Deze vijf basisbewerkingen zijn in de loop van zestig eeuwen onveranderd gebleven.
Wel zijn in de laatste honderd jaar de mechanische hulpmiddelen veelvuldiger geworden. Vroeger gebeurde alles met de hand thans wordt de klei mate uitgegraven met behulp van baggermachines.
Klei kneden gebeurt eveneens machinaal en heel wat beter dan vroeger. Het vorsten van de steen is de bewerking die het meest het later uitte zicht van de steen beïnvloedt.
Tot voor honderd jaar bestand enkel het vormen met de hand. De vormer man een hoeveelheid klei en sloeg deze in een houten voorraampje. Deze manier van vormen wordt thans enkel nog toegepast voer het maken van gevelsteen.
Handvormsteen heeft een onregelmatig oppervlak (generfd) en is bijzonder weerbestendig. Sedert enkele jaren wordt ook heel wat gevelsteen gevormd met behulp
vormbakpersen. Dit zijn machines die het vormen me de hand nabootsen. De eigenschappen van
vormbakperssteen zijn ongeveer dezelfde als die van handvormsteen, doch de nerven zijn minder dieps de hoeken zijn kantiger en de mechanische weerstand is meestal iets hoger.
Ongeveer 90% van de baksteen wordt thans gevormd met behulp van Strengpersen. In de strengpers wordt de klei onder de vorm van een balk gevormd, een streng draden snijden de balk in stukken zodat de bakstenen bekomen worden. Deze hekstenen moeten nu gedroogd worden. Het drogen van de steen gebeurde vroeger in openlucht thans bijna uitsluitend in droogkamers. Het bakken van de steen is tenslotte de laatste bewerking: ongeveer 95% van de bakstenen warden in zogenaamde
continu-ovens gebakken waarin het vuur nooit uitgaat, waardoor de steen op gelijkmatige manier gebakken wordt. Voor gevelsteen werd ook nog gebruik gemaakt van discontinue oven waarvan het oudste type de klampoven is. In de klampoven wordt de gedroogde steen opgestapeld terwijl kolen tussen de lagen gestrooid worden. De oven wordt pas aangestoken nadat hij volledig vol is. Na het opbranden van de kolen en afkoelen van de oven (wat enkele weken duurt) moet de steen gesorteerd worden.
Het is gebruikelijk de vaksteen volgens de streek van herkomst te klasseren.
Zo spreekt men van Scheldesteen, Boomse steen, Kempische steen, Kuststeen Lokale baksteen, enz
Deze manier van klasseren is in feite achterhaald daar de steenbakkerijen in alle streken van het land aan dezelfde normen gebonden zijn en ook de productiemethoden veelal genormaliseerd zijn. De bestaande verschillen hebben vooral betrekking op de sortering.
Het is beter de baksteenproducten volgens hun types te klasseren.
1 VOLLE BAKSTEEN
De volle baksteen is volgens NBN II8, een baksteen met minder den 15% perforaties. (een steen met een paar gaten in, is dus niet noodzakelijk als geperforeerd te beschouwen) Deze stenen zijn meestal van tamelijk klein formaat. Tot verscheidene jaren na de tweede wereldoorlog maakte de "volle baksteen" bijna de totaliteit uit van de Belgische baksteenproductie. Thans bestaat nog slechte 30 a 40% van de productie uit 'gewone volle baksteen". Deze steen is meestal zeer haard, handig in het gebruik en vorstbestendig.
2 GEPERFOREERDE STEEN
Volgens NBN 476 is als "geperforeerde baksteen" te beschouwen:
Elke baksteen met 15 a 40% perforaties. Geperforeerde baksteen wordt meestal gebruikt voor binnenmuren; als mede voor de binnenwand van de spouwmuren.
3 HOLLE BAKSTEEN.
Deze Stenen hebben meer dan 40% holle ruimte. Deze steen kan niet gebruikt worden voor dragende muren. Het voordeel ligt in het licht gewicht en de grote afmetingen waardoor het metselwerk snel opschiet.
4 GEVELSTEEN
Ook: voorwerker. Het is zeer moeilijk een definitie te geven van gevelsteen. Vroeger was gevelsteen een bijzonder verzorgde steen die men ook siersteen noemde. Deze definitie is te eng omdat gevelsteen ook een rustiek en gewild ruw aspect kan hebben.
Thans is men eerder geneigd elke baksteen die vorstbestendig is als gevelsteen te klasseren. Deze definitie is echter te ruim, omdat men kan aannemen dat minstens drie
vierde van de baksteen die in België geproduceerd wordt daaraan beantwoordt.
Traditioneel onderscheidt men echter volgende types:
- Handvormgevelsteen: dit is volle baksteen die met de hand gevormd werd.
- Vormbaksteen: dit is de machinale nabootsing van de handvormsteen.
- Strengpersgevelsteen vroeger ook wel "machinale of mechanieke gevelsteen"
genoemd: dit is steen met een uiterst verzorgd oppervlak. Strengpersgevelsteen kan glad,
bezand, geschorst of geschorst en bezand zijn.
5 TRADITIONELE PRODUCTEN.
Een oude industrie als de baksteenindustrie heeft uiteraard ook producten die om de een of andere reden een algemeen of regionaal bekende traditionele naam hebben en daarom ook dikwijls zo in de bestekken beschreven word. Sommige van deze normen zijn onduidelijk gedefinieerd en geven dan eek nogal eens aanleiding tot verwarring en discussies.
- Klampsteen
Gevelsteen gebakken in de klampoven. (wordt enkel gemaakt in de Rupelstreek)
De Klampstenen worden volgens de aloude en beproefde methode in de traditionele klampovens gebakken. Ze worden gesorteerd in rood dominerende, geschakeerde en grijs dominerende kleurselecties.
De rode klampsteen wordt doorgaans gewone klampsteen genoemd Bij de geschakeerde klampsteen wordt onderscheid gemaakt naargelang het percentage grijze vlammen d.w.z. – 25% 50% of 75% grijs geschakeerde De duurste is de 100% grijze klampsteen
Alle klampstenen zijn hoogwaardige gevel- en decoratiestenen.
De klampstenen kunnen zowel met de hand gevormd zijn als in de vormbakpers gevormd zijn. De enen zijn ruwer, de anderen zijn gelijkmatiger van aspect. De hoedanigheid en de kleurschakeringen zijn volkomen gelijkwaardig vermits grondstoffen en bakproces dezelfde zijn.
- Paepesteen.
Deze van oudsher bekende steen werd in de middeleeuwen door de monniken in een "paepeoven" gebakken. (Vandaar de oorsprong van de benaming: Heden ten dage wordt deze steen in een ringoven gebakken)
Er bestaat rode en blauwe paepesteen; beiden gebruikt als hoogwaardige gevel- en siersteen. Wordt vervaardigd in de Rupelstreek. Zoals bij de klampsteen bestaan er hier ook met de handgevormde en in de vormbakpers gevormde paepestenen.
- Klinkaert.
Zeer hard gebakken Klampsteen noemt men klinkaert. De klinkaert is bruin tot paarsachtig getint en heeft een hoge druk en slijtage weerstand. Hij wordt hoofdzakelijk gebruikt voor onderbouwen, waterwerken en analoge toepassingen. Voor plinten, deurdorpels en bevloeringen wordt hij eveneens aangewend. Men onderscheidt ook hier handvormsteen en met de vormbakpers gevormde steen.
- Kempische voorwerkers.
Dit is gewone strengperssteen uit de Kempen, rood van kleur doch in gevelsteenkwaliteit gesorteerd. Deze stenen worden soms ook " Boerse brikken" genoemd.
- Veldovensteen.
Een typisch product van Schelde- en Dendervallei. Deze stenen worden gebakken in veldovens.
De veldovensteen wordt steeds minder geproduceerd daar de veldovens zeer schaars geworden zijn.
Deze steen wordt soms ook "lokale steen" genoemd.
De drukweerstand van baksteen hangt af van de gebruikte kleisoort alsook ven het aantal perforaties. Volle baksteen heeft een drukweerstand van minstens 150 Kg/cm2 De weerstand van het metselwerk wordt bepaald door de gemiddeld weerstand van de baksteen en van de mortel.
Met de in België gebruikelijke geperforeerde baksteen en mortel C300 of C400 kaai men op metselwerk een breukweerstand bekomen gaande van 80 tot meer dan 200 kg/cm².
2 Thermische isolatie
Bij baksteen is de verhouding thermische isolatie geleidbaarheid - eigengewicht het laagst, daarom is baksteen buitengewoon geschikt voor gebouwen met goede thermische isolatie voor elk jaargetijde.
3 Duurzaamheid
Dat baksteen eeuwenlang intact kan blijven is door ontelbare gebouwen bewezen. Er zijn voldoende soorten vorstbestendige bakstenen in de handel. Baksteen weerstaat ook aan de inwerking van de meeste scheikundige producten, agressieve atmosfeer, mechanische schokken e.d.
4 Verwerkbaarheid
De relatief kleine afmetingen van baksteen maken ze voor alle werk geschikt.
5 Stabiliteit
De vormstabiliteit van baksteen wordt door geen enkel ander materiaal bereikt: zeer lage thermische uitzettingscoëfficient, geen krimp, geen kruip. Met baksteen kan men muren maken tot 40m lengte,' zonder dilatatie voeg.
6 Geluidsisolatie
Door zijn relatief hoog gewicht, en amorfe structuur vormt de baksteen een goede afscherming tegen geluidsoverdracht.
7 Brandveiligheid
De hoogste klasse van brandweerstand (6 uur) wordt reeds bereikt met baksteenmuren van 19cm dikte.
8 Inertie
Baksteen is een materiaal met bijzondere inertie eigenschappen waardoor een regelmatig klimaat gewaarborgd wordt. In een woning uit baksteen is het stookregime minder afhankelijk van de schommelingen van de buitentemperatuur.
7 Esthetiek
Er bestaan zonder twijfel zeer mooie soorten bakstenen welke uitstekend geschikt zijn voor siermetselwerk.
CELLENBAKSTEEN.
Voor het produceren van cellenbaksteen wordt aan de klei geëxpandeerde polystyreenkorrels toegevoegd. Tijdens het bakken vergassen deze korrels restloos en laten poriën na. De bedoeling is een lichte cellulaire baksteen te bekomen gekend onder de benaming
Poroton en Porobrick. Zelfde afmetingen als vermeld in het modulair systeem. Volumegewicht 700
kg/m3 en drukweerstand 75 kg/m2
De genormaliseerde afmetingen van baksteen zijn afgestemd op
een modulair systeem met als basis 10 cm. Dit betekent dat elke afmeting van de
steen + 2 halve voegen gelijk moet zijn aan 100 mm of een veelvoud daarvan.
Indien een afmeting kleiner is dan 10 cm moet men meerdere afmetingen
samentellen om een moduul te vormen.
De nominale afmetingen van de baksteen die in onderstaande
tabel worden opgegeven stemmen niet overeen met de werkelijke gemiddelde
afmetingen waarin hij wordt geproduceerd. Dit heeft zijn reden: in het modulair
systeem werd gerekend met een nominale voegdikte van 10 mm. In de praktijk is
evenwel gebleken dat deze voegdikte wel eens voor problemen zorgt en een voeg
van 12 mm gemakkelijker te realiseren is en zich beter gedraagt.
Theoretisch is de modulaire afmeting van vb. 300 mm
samengesteld uit: nominale afmeting van de steen 290 mm + 2 maal een halve voeg
van 10 mm; in de praktijk zal dit zijn: werkelijke afmeting van de steen 288 mm
+ 2 maal een halve voeg van 12 mm = ook 300 mm.
De verschillende formaten In het onderstaande overzicht van de
formaten waarin de verschillende steensoorten in België worden geproduceerd,
zijn de nominale afmetingen opgegeven in mm en in de volgorde lengte * breedte *
hoogte.
Stop die miljardenverslindende activiteiten rond CO2 nu eindelijk
eens. Natuurlijk verandert het klimaat (dat doet het hier al 4 miljard
jaar). Maar als rapporten van een paar VN-milieufreak/amateurs en een film
van een Amerikaans voor het hoofd gestoten haantje door nitwit-Europa
worden overgenomen om extreem dure CO2-verminderende activiteiten te
ontplooien, dan is dat niet alleen kortzichtig maar economisch neigt dit
naar roekeloosheid en stompzinnigheid.
De "onwaarheid" over de zure regen werd ook al aan de borst
gedrukt door milieufreaks en door de bevriende overheid in dure, nutteloze
wetgeving gegoten.
Bezuiniging 10
Dat steeds van naam veranderen van bedrijven, productnamen enz., dat
werkt ook niet gratis. Natuurlijk branden je vingers om de naam te
veranderen als er meer onderdelen bijkomen of de inhoud enigszins anders
is.
De IB-Groep die nu DUO-IB-Groep heet, het (toen vrij nutteloze)
Arbeidsbureau dat, met nog CWI en UWV Werkbedrijf als tussennamen, nu
Werkbedrijf heet, Monumentenzorg die RACM werd en nu Cultureelerfgoed
heet, het sofinummer dat zo nodig BSN moest heten wat vrijwel alle
ICT-bedrijven heeft getroffen (alleen maar omdat de Belastingdienst het
sofinummer ook aan bedrijven toekende en die naam voor niet-natuurlijke
personen niet wilde aanpassen.
Maar de consument of burger betaalt de nodeloze kosten.
Bezuiniging 9
Wegwerkzaamheden die niet echt nodig zijn, moet je ook niet uitvoeren. Hoe vaak komt het niet voor dat
een verkeersplein al na een paar jaar weer wordt "herontworpen" (die beleidsmedewerkers moeten ook wat te doen
hebben, of ze hebben bij de eerste versie niet goed genoeg nagedacht). En
als er eens echt iets verkeerd is ontworpen, dan duurt het jaren voordat
de overheid toegeeft dat het beter had gekund.
De dbfm-methode voor gww-werkzaamheden
is niet zo gek, maar waarom zijn er dan nog zoveel ambtenaren?
Bezuiniging 8
Stop elke bijdrage aan de Joint Strike Fighter (Failure?) en ga
voorlopig door met de oude straaljagers.
Als een gewone burger het financieel moeilijk heeft, dan koopt die ook geen nieuwe auto, zeker geen dure, en zeker geen dure auto die nog ontworpen wordt (bezuiniging waarschijnlijk 5 miljard euro).
Bezuiniging 7
Geen kilometerheffing op een moeilijke, belachelijk dure manier maar gewoon, zoals al vele jaren, via de
accijns.
De kilometeromslag via de accijns is triest maar duidelijk en als iemand in een brandstofzuinige auto rijdt dan is
dat voordeliger.
Het zal de files natuurlijk niet echt terugdringen maar zo kan tenminste
iedereen zijn eigen vervoerswijze kiezen ipv. alleen degenen die buiten de
spits kunnen rijden, degenen die genoeg financiële middelen hebben en de
bestuurders van bedrijfswagens.
Bezuiniging 6
"Europa" kost ons 140 miljard euro per jaar.
Als alleen al in de pietluttige, bemoeizuchtige zaken wordt gesneden,
hoeveel levert dat op?
(het verbod op het Belgische lage BTW-tarief voor nieuwbouw,
dat gloeilampengedoe, gezeur over verplicht Europees aanbesteden enz.)
Bezuiniging 5
Denk nog eens na voordat we die FIFA-mafia Nederland en België
binnenhalen.
Dat FIFA-gedoe kost de burger alleen maar geld en we blijven met te grote stadions zitten.
Bezuiniging 4
Vooral voor het Ministerie van Onderwijs (OCW),
maar eigenlijk voor alle ministeries en gemeenten: ontdoe je van de meeste
beleidsmedewerkers.
Natuurlijk zijn er mensen nodig die een vorm van beleid moeten uitwerken
maar het is echt een wildgroei geworden van duurbetaalde om zich heen
grijpende veranderaars.
Kenmerkend voor een beleidsmedewerker is dat deze uitsluitend wil
veranderen om te veranderen (bij voorkeur zaken veranderen die goed
werken), dat plannetjes doorgedrukt worden (hoe duurder hoe beter), dat
het netwerk belangrijker is dan de maatschappelijke relevantie, dat
deskundigheid zeker geen vereiste is (liever niet), dat verkopen en
vergaderen hulpmiddelen zijn met het uitsluitende doel je te laten gelden.
Elke beleidsmedewerker minder betekent vele, vele ambtenaren minder omdat
er dan geen wijzigingen zijn die over een paar jaar weer door dezelfde of
een andere beleidsmedewerker weer worden teruggedraaid.
En dan te bedenken dat beleidsmedewerkers alleen nodig zijn omdat de top
al helemaal geen verstand van zaken heeft.
Bezuiniging 3
De doorgeslagen verantwoordingscultuur en het gebrek aan vakkennis bij
het management in o.m. de zorg leidt ertoe dat medewerkers teveel tijd
kwijt zijn met het invullen van formulieren en het rapporteren aan
nutteloze tussenmanagers.
Het wantrouwen van het management naar de vakbekwame medewerker en het
denkbeeld alles te moeten sturen en controleren is ridicuul groot en heeft
alleen maar tot gevolg dat de werksfeer verpest wordt en minder handen het
werk in minder tijd moeten verrichten.
Vertrouwen in de vakkennis en kunde van de medewerker is belangrijker dan
een goed draaiende papierwinkel die veel tijd en geld kost en alleen maar
nadelig werkt voor werksfeer en klanten.
Bezuiniging 2
Waarom worden niet meer die kleine goedkope huisjes
gebouwd?
Omdat de epc-eisen te streng zijn? Omdat er geen eer aan te behalen lijkt?
Omdat de grondkosten door de gemeenten toch veel te hoog worden gesteld?
Waarom wordt er veel landbouwgrond plotseling "natuur" ipv.
goedkope grond voor sociale woningbouw?
Bezuiniging 1
Hef het NWO op.
Duurbetaalde hoogopgeleide onderzoekers aan universiteiten zijn veel tijd
en geld kwijt met het schrijven van voorstellen om fondsen te verwerven.
Die voorstellen worden door duurbetaalde hoogopgeleide medewerkers van NWO
beoordeeld . Dus velen zijn bezig met nutteloos geld opmaken.
Waarom hebben de eigen instituten van NWO bijvoorbeeld 125 miljoen
gekost (excl. de 36 miljoen voor het NWO-"bureau"...)
terwijl de universiteiten maar 285 miljoen ontvingen uit deze
geldstroom die toch feitelijk voor de universiteiten bedoeld is? (De cijfers
zijn van 2007; de NWO is niet zo snel met cijfers op haar site.)
Als het niet zo treurig was, zou het lachwekkend zijn.
(Met dank aan een oplettende, boze ingenieur in De Ingenieur.)
