home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


nieuwe bouwen, nieuwe zakelijkheid, internationale stijl"

 

Nieuwe Bouwen, Nieuwe Zakelijkheid (1900-1940, eigenlijk tot heden)

Een andere veelgebruikte benaming is de Internationale Stijl. Het Nieuwe Bouwen is een bouwstijl die gekenmerkt wordt door soberheid en functionaliteit, gebruik van nieuwe materialen en ontbreken van weelderige opsmuk. De vorderingen in bouwtechnologie maakten nieuwe vormen mogelijk. In de beginperiode van de Nieuwe Zakelijkheid werd voor het eerst in glas, staal en beton gebouwd. Denk hierbij ook aan skeletbouw

Achtergronden, denkbeelden, kenmerken Nieuwe Zakelijkheid
- Het technisch denken wordt zakelijk denken: geen ornamenten en andere onnodige versieringen (bijgedachte: vertrouw op de eigen schoonheid van het materiaal), geen kleur, muren in plaats van massa, hoogbouw.
- Gebruik techniek niet als beeldend middel, zoals bij het Constructivisme, maar pas de techniek toe om goed te kunnen bouwen.
- De ruimte, met doelmatige indeling van de plattegronden, adequate voorzieningen en optimale bezonning, was het belangrijkst.
- De wanden mochten slechts een ruimtevormende functie hebben; geen enkele wand mocht zoveel nadruk krijgen dat die als gevel zou gaan werken (muren i.p.v. massa).
- Door skeletbouw in gewapend beton verviel de dragende functie van de wand, hetgeen huiddunne wanden mogelijk maakte. Het resultaat hiervan was: een strenge opzet, in geometrische blokken, modulaire regelmaat van kolommen en muren op een stramien (in plaats van de symmetrie), geen flexibele wanden (die bleken een utopie te zijn).
- Het gebruik van stalen raamprofielen maakte een "open" en doorzichtige opbouw van de gevels mogelijk. 
- Door gebruik van grote ramen met veel glas kon lucht gemakkelijk toetreden en veel licht naar binnen vallen. 
- Bij woningbouw werd verbetering van de woning (met als gevolg verhoging van de woonkwaliteit) het hoogste doel. 
- De ontwerpers verzetten zich tegen het traditionele, gesloten bouwblok en kozen voor open bebouwing in strokenbouw. Zo werden ook volkshuisvesting en stedenbouw belangrijke opgaven voor de aanhangers van het Nieuwe Bouwen.
- Architecten streefden naar de verbetering van de woning en verhoging van het woongenot. Zakelijke architectuur, maar toch aandacht voor de maatschappelijke kant (waarschijnlijk met het oog op opdrachten in de sfeer van volkshuisvesting en stedenbouw).
- De architectuur bij het Nieuwe Bouwen is mede beÔnvloed door kunststromingen als het Kubisme en De Stijl.

In Nederland bereikte de stroming haar hoogtepunt tijdens en na de Eerste Wereldoorlog, met mensen als Oud, Dudok, Duiker, Berlage, van Loghem, Brinkman en van der Vlugt. De term Nieuwe Zakelijkheid is een vertaling van het Duitse Neue Sachlichkeit en duidt het streven aan naar een volkomen objectief en statisch realisme. Vooral door het optreden van Rietveld en Berlage ging de beweging al spoedig over in het Functionalisme.

Voorbeelden
- J.J.P. Oud: Rotterdam Spangen en Tussendijken
- J.J.P. Oud, invloed van De Stijl: Hoek van Holland, Oud Mathenesse (het Witte Dorp), Kiefhoek: strakke, witte gevels en brede raamstroken met uitkragende betonplaten, wel afgeronde hoekbeŽindiging (verder geen decoraties)
- J.J.P. Oud en Mart Stam: blokje woningen in Weissenhofsiedlung Stuttgart
- Brinkman en Van der Vlugt: Van Nelle fabriek en kantoorgebouwen: beglaasde transportgangen met lopende banden (!), betonvloeren, fijne gevelindeling (ontworpen in verband met de glasruiten die ook bij de kassen in het Westland werden toegepast!), "transparante gevels van doorzichtig glas en grijs metaal rijzen loodrecht tegen de hemel", de mening van Le Corbusier "een serene sfeer, alles is open naar buiten toe en dat is belangrijk voor de mensen die in de zeven verdiepingen moeten werken"
- Jan Duiker: Openluchtschool Amsterdam (foto onder): naast de schoollokalen waren er balkons en een dakterras, waar in de frisse buitenlucht les kon worden gegeven
- Jan Duiker en Bernard Bijvoet: sanatorium Hilversum (foto onder): betonconstructie overal zichtbaar, transparant gebouw met open ligbalkons en veel glas (licht en lucht in verband met de bewoners die tuberculose hadden); zie ook Landgoed Zonnestraal.

Voor meer voorbeelden zie o.m. bij Functionalisme.
Een stroming die de eenvormigheid van het Nieuwe Bouwen ter discussie stelde, is het Structuralisme.


skeletbouw van beton, openluchtschool amsterdam, architect duiker, 1929:


sanatorium zonnestraal, hilversum, architecten duiker en bijvoet, 1928 (cultureel erfgoed): 


Verg. De 8 en de Opbouw.

Eng. International Style, International Modern; 
Du. Neues Bauen