home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


balansventilatie

 

balansventilatie

Ook: gebalanceerde ventilatie. Bij balansventilatie brengt het ventilatiesysteem de aanvoer en de afvoer van lucht in een gebouw met elkaar in balans: "evenveel verse gefilterde buitenlucht wordt aangevoerd naar de woon- en slaapkamers als er vervuilde en vochtige binnenlucht wordt afgevoerd uit de keuken, de badkamer en het toilet". Voor afvoer vanuit keuken, badkamer en toilet is gekozen omdat men de lucht uit die ruimten liever niet in het huis houdt. Aanvoer van schone lucht vindt plaats naar woonkamer en slaapkamers omdat men in die ruimten het vaakst verblijft en er dus steeds schone lucht nodig is.

Zowel het afzuigen als het inblazen van lucht verloopt bij balansventilatie mechanisch. Bij gewone mechanische ventilatie wordt alleen de lucht uit de woning afgevoerd. Gebalanceerde ventilatie is ontstaan omdat door het steeds verder isoleren en "dichtmaken" van de woning niet meer voldoende verse lucht naar binnen kwam (zeker als er geen schuifjes of ramen meer open kunnen). De theorie is dat door o.m. balansventilatie de binnenlucht continu ververst wordt, ondanks dit "potdichte" karakter van veel woningen.

     
principes natuurlijke toevoer mechanische toevoer
natuurlijke afvoer 
(bij nieuwbouw nauwelijks meer natuurlijke afvoer)
systeem A 
("natuurlijke ventilatie"; alleen nog bij oudere bouw)
systeem B
(werd vroeger vaak gecombineerd met luchtverwarming)
mechanische afvoer
(nodig i.v.m. luchtdichtheid gebouwen)
systeem C
("mechanische ventilatie")
systeem D
("balansventilatie")


Methode 
Het ventilatiesysteem bestaat uit centrale ventilatoren, filters, luchtkanalen en zogenoemde ventielen (anemostaten). Eén ventilator voert vervuilde en vochtige lucht naar buiten af en één ventilator zuigt verse buitenlucht naar binnen. In tegenstelling tot gewone mechanische ventilatiesystemen wordt de buitenlucht niet aangezogen via roosters in muren en kozijnen maar via de unit zelf met één centraal aanvoerpunt en één elders gelegen centraal afvoerpunt (zie de eerste afbeelding). Via een standenknop (2 of 3 standen) kan de kracht van het systeem ingesteld worden. De hoogste stand wordt gebruikt bij het koken, douchen e.d. dus wanneer er veel vocht in de ruimte ontstaat, en als er veel mensen in huis zijn. Soms zijn er drie standen, maar kan de kracht ook traploos worden ingesteld wat meer comfort kan geven. De capaciteit is voor woningen ca. 300 m3/uur in de hoogste stand.

Opties van balansventilatie (combinaties zijn mogelijk):
- bij systemen met warmteterugwinning (wtw) wordt de warmte van de afgevoerde binnenlucht gebruikt om de aangezogen verse buitenlucht te verwarmen (dit spaart energie)
- met een vochtsensor wordt de luchtafvoer verhoogd wanneer de sensor te vochtig is (het beste is deze te combineren met een CO2-sensor)
- met een CO2-sensor wordt meer lucht afgevoerd wanneer deze teveel CO2 bevat (het beste is deze te combineren met een vochtsensor)
- radiografische bediening van de toerenregeling (de snelheid) door de gebruiker van het systeem
- een bioritme waardoor het systeem bijvoorbeeld "weet" of het dag of nacht is op basis waarvan een verschillende hoeveelheid ventilatie wordt geprogrammeerd
- aanwezigheidsdetectie
- via een bypass kan bij warm weer de warme lucht 's nachts naar buiten, zonder de ingeblazen koele lucht op te warmen
- filters waarmee insecten, grof stof e.d. worden tegengehouden
- speciale filters voor fijnstof (bijvoorbeeld pollen).

Vraaggestuurde ventilatiesystemen
Ventilatiesystemen met meet- en regeltechnieken die het mogelijk maken de ventilatiebehoefte af te stemmen op de luchtkwaliteit worden vraaggestuurde ventilatiesystemen genoemd. De ventilatielucht wordt via zo'n systeem gestuurd naar de plaats waar dat (volgens het systeem) gewenst is. 

Balansventilatie met warmtewisselaar
Vaak is ook een warmtewisselaar opgenomen in het systeem. Deze warmtewisselaar warmt via de warmteterugwin-installatie (wtw-unit) de verse lucht op vóórdat die het huis in gaat. In de winter gaat de afgevoerde warme lucht door de warmtewisselaar en warmt daar de koude buitenlucht op waarna deze de woning in wordt geblazen. Daardoor neemt ook het comfort toe: er zijn geen koude verseluchtstromen.
In de zomer kan de warmtewisselaar desgewenst uitgeschakeld worden zodat er 's nachts frisse buitenlucht aangevoerd kan worden. Het uitschakelen van de warmtewisselaar bespaart energie, ook omdat de verse buitenlucht niet meer opgewarmd behoeft te worden (als de ingestelde, gewenste temperatuur tenminste hoger is dan de temperatuur van de buitenlucht).
Balansventilatie met een wtw-unit die een rendement heeft van meer dan 90 procent wordt een hoogrendement ventilatiesysteem genoemd. Door opwarmen van de koude buitenlucht door deze te voeren langs de buis met de vervuilde warme afvoerlucht, kan waarschijnlijk dit hoge rendement worden verkregen.


de locatie van aanvoer en afvoer van lucht bij balansventilatie (renson);
1. verse gefilterde lucht naar woon- en slaapvertrekken e.d.
2. vervuilde lucht uit keuken, badkamer e.d.
3. balansventilatiesysteem 


een andere uitbeelding van balansventilatie; klik voor groter (allez-allier):


Documentatie
- Innovatie in Energie: Overzicht van een aantal innovatieve energietechnieken voor de woningbouw (van RVO)

- Balansventilatie met wtw in de woningbouw (van Lente-akkoord)

Voordelen van balansventilatie
- theoretisch comfortabeler dan de ouderwetse ventilatie (geen ventilatieschuifjes bovenin de ramen steeds open en dicht schuiven; ventileren door het raam een kwartiertje open te zetten blijft nodig om de lucht in een ruimte snel te verversen en soms te "verfrissen")
- de energieprestatiecoëfficiënt (EPC) is beter (lager), dus bij nieuwbouw is zo'n ventilatiesysteem bijna een verplichting geworden om de wettelijk gestelde norm te halen (EPC-reductie tot ca. 0,28 en uitzonderlijk zelfs tot 0,4)
- met een warmtewisselaar erbij bespaart het energie bij het opwarmen van de aangevoerde (koude) lucht; gelijkstroomventilatoren sparen ook nog energie ten opzichte van de ouderwetse ventilatoren
- omdat de lucht eigenlijk altijd in beweging is, is er theoretisch minder kans op schimmelvorming, condensatie e.d.

Nadelen van balansventilatie
- het inregelen luistert zeer nauw; bij het inregelen worden nog veel fouten gemaakt waardoor de balansventilatie niet optimaal werkt
- heeft alleen nut als het om een goed geïsoleerde woning gaat (zo goed als luchtdicht), omdat anders de aanvoer en afvoer niet goed "in balans" gebracht kan worden (evenveel frisse buitenlucht aanvoeren als vervuilde binnenlucht afvoeren); bij een slecht geïsoleerde woning komt verse lucht via allerlei andere wegen naar binnen (kieren, gaten)
- het systeem is aanzienlijk duurder dan de ouderwetse mechanische ventilatie
- bij een bestaande woning geeft het installeren van balansventilatie veel rommel, omdat er veel aan- en afvoerbuizen geplaatst moeten worden
- de filters e.d. moeten regelmatig schoongemaakt of vervangen worden (sommige standenschakelaars hebben een signaallampje voor filterindicatie); dat gaat echter niet altijd even makkelijk
- soms wordt een (te) goedkoop systeem toegepast om maar onder een bepaald bedrag aan bouwkosten te blijven; de capaciteit van de balansventilatie is niet groot genoeg waardoor vaak de lucht op de hoogste stand wordt ververst (wat meer lawaai geeft en de levensduur van de installatie aanzienlijk verkort, wat de te goedkope installatie eigenlijk juist duurder maakt...)
- het systeem maakt redelijk veel lawaai (de goedkopere vaak meer dan de duurdere)
- klachten over tocht doordat de ventielen ("ventilatieroosters") op de verkeerde plaats zitten en wellicht omdat het systeem altijd te vaak actief is
- sommige bewoners zetten i.v.m. het lawaai of de kosten de installatie 's nachts uit (als die mogelijkheid aanwezig is) of trekken simpelweg de stekker eruit, met als gevolg dat de omgevingslucht niet echt gezond is wanneer geen schuifje of raam open kan (men krijgt dan weer hoofdpijn of problemen met de ademhaling)
- de aanvoer- en afvoerleidingen maken teveel geluid door te dunne ventilatiebuizen of teveel bochten in deze buizen (er ontstaat tegendruk en er kan te weinig lucht worden aangezogen waardoor de snelheid van de lucht in de leidingen toeneemt en er een gefluit of geruis ontstaat); zeker bij een installatie met een te geringe capciteit zal zich sneller problemen voordoen
- bij appartementen komt het nog wel eens voor dat door de balansventilatie, eventueel in combinatie met een warmteterugwinapparaat, de bakgeuren van de ene bewoner ruikbaar zijn bij een andere bewoner; dat kan door een verkeerde aansluiting veroorzaakt worden, maar ook dat de boosdoenerbewoner een extra ventilatiekracht heeft laten monteren; als iedere flat zijn eigen systeem zou hebben, zou dit probleem waarschijnlijk niet voor kunnen komen, maar dan moet elke flat niet alleen zijn eigen (dure) unit hebben maar ook eigen ventilatie-openingen voor aanvoer en afvoer
- weer een extra apparaat dat ooit vervangen moet worden (voor een forse prijs)
- ook in de winter pompt het balansventilatiesysteem voortdurend lucht rond waardoor de luchtvochtigheid te laag kan worden, waardoor krimpschade kan ontstaan aan houten constructies, meubels e.d.
- omdat de inregeling van de balansventilatie zo nauwkeurig is, zullen aanpassingen door de bewoner een negatief effect hebben
- er mogen meestal geen ventilatieroosters in ramen zijn (af- en aanvoer van lucht gebeurt via het ventilatiesysteem)
- in de keuken mag geen normale wasemkap worden toegepast (verstoort de fragiele balans)
- elke actie van een bewoner kan de balans vertoren, bijvoorbeeld een geopend slaapkamerraam in de winter
- de zelf te bedienen ventilatieschuifjes bovenin de ramen zijn in een bepaalde periode niet verplicht gesteld door de Overheid en werden daarom bij nieuwbouw niet geplaatst, zelfs niet bij de slaapkamerramen; de bewoners waren het slachtoffer van deze financiële zuinigheid, dit energie- of milieufanatisme en politieke dwang; gelukkig is door allerlei terechte bezwaren van bewoners het gebruik van te openen ramen en van ventilatieschuifjes weer teruggekomen; als te openen ramen en ventilatieschuifjes verstandig gebruikt worden, hoeft dat niet veel meer energie te kosten (een extra trui of extra deken is vaak ook een gezonde oplossing).


balansventilatie kanaalaansluitingen; klik voor groter (orcon):


Decentrale ventilatie
Decentrale balansventilatie is heel apart. "Zo'n systeem heeft geen luchtkanalen en centrale ventilator nodig: de ventielen, ventilatoren en eventueel warmteterugwinunit zijn ingebouwd in een (decentraal) apparaat dat tegen een buitenmuur geplaatst is. Dat wil zeggen dat in huis verschillende units via een eigen kanaal verse lucht aanvoeren en vervuilde lucht afvoeren. Het voordeel van zo'n decentraal systeem is dat er geen luchtkanalen in huis nodig zijn. De unit warmt de aangevoerde lucht na via een aansluiting op de centrale verwarming. Decentrale balansventilatie met warmteterugwinning en aansluiting op de cv kan in bestaande woningen de cv-radiatoren vervangen en tegelijkertijd de ventilatie verbeteren en energie helpen besparen."


één van de units van decentrale balansventilatie (aller-allier):


Tips algemeen (Lente-akkoord)
1 Maak een goed ontwerp. De plaats van de ventilatie-unit, het verloop van ventilatiekanalen en de plaats, aantal en afmeting van inblaasventielen zijn bepalend voor de kwaliteit.
2 Bezuinig niet op de capaciteit van ventilatiekanalen en het aantal inblaasventielen.
3 Werk zorgvuldig. Vermijd schade aan ventilatiekanalen tijdens de bouw. Zorg voor goede aansluitingen.
4 Controleer bij oplevering of het systeem aan alle eisen voldoet.
5 Zorg voor overdracht. Leg aan bewoners uit hoe het systeem werkt en bied een onderhoudscontract aan.

Tips van o.m. Milieucentraal

- De bedoeling is dat stand 1 van de standenschakelaar wordt gebruikt bij "afwezigheid" van bewoners, stand 2 bij aanwezigheid en stand 3 bij koken, douchen e.d.
- Zet de balansventilatie nooit uit. Trek de stekker van de centrale ventilatorunit niet uit het stopcontact, behalve bij onderhoud.
- "Laat nooit uw wtw-ventilatie-unit zonder filters draaien, want dan raakt de warmtewisselaar na verloop van tijd verstopt wat forse kosten met zich meebrengt!" (In het geval de filters zeer vuil zijn, zou men wel eens de filters kunnen verwijderen.)
- Schrijf een merkteken bij de schakelaar op de groepenkast die de balansventilatie bedient en schakel hiermee het ventilatiesysteem uit in geval van een ramp. Dit geldt wanneer de overheid de bevolking adviseert deuren en ramen te sluiten.
- Als het systeem veel lawaai maakt, is het niet in orde. Laat het dan nakijken en eventueel opnieuw instellen door een installateur. Maak ventielen, roosters en eventuele filters regelmatig schoon voor optimale werking en om te voorkomen dat ongezonde lucht zich ophoopt in huis. Gebruikershandleidingen zijn vaak verkrijgbaar bij de installateur of te downloaden op de website van het bedrijf.
- Zorg voor voldoende luchtcirculatie binnen in huis. Dat gaat vanzelf met ventilatieroosters in de deuren of een ruimte van minimaal 2 centimeter onder de deur.
- Bij piekverontreiniging, zoals het drogen van de was, klussen in huis, of wanneer er extra veel mensen in huis zijn, moet het systeem op de hoogste stand.
- Luchten van een ruimte is wellicht geen pure noodzaak, maar kan wel eens nodig zijn om een kamer lekker fris te maken.
- De eigenaar van de woning (bij huurwoningen is dat de verhuurder) is verantwoordelijk voor onderhoud en het verhelpen van gebreken. Huurders kunnen stappen ondernemen via de Woonbond.
- Via de Huurderslijn (tel. 020-5517755) kunnen leden van de Nederlandse Woonbond advies krijgen over vocht in huis. Huurdersorganisaties die de ventilatie van een of meerdere woningcomplexen willen onderzoeken of verbeteren, kunnen het Woonbond Kennis- en Adviescentrum (WKA-centrum) advies vragen. Het WKA doet ook onderzoek bij klachten over vocht en ventilatie.
- Wanneer u een huis koopt, let er dan op dat de ventilatievoorzieningen goed functioneren en geen storend geluid maken. Mechanische ventilatiesystemen worden in nieuwbouwhuizen namelijk niet altijd goed geïnstalleerd en ingeregeld. Dit kunt u doen door een aankoopkeuring door een deskundige uit te laten voeren. Vraag ook naar de onderhoudsvoorschriften en, bij het kopen van een bestaande woning, de onderhoudsrapporten van het ventilatiesysteem.
- Op de website van Vereniging Eigen Huis staat informatie over wie onder welke voorwaarden aansprakelijk is voor een haperend ventilatiesysteem.

Het Bouwbeslauit
In het Bouwbesluit 2012 is sprake van luchtverversing en niet specifiek van aanvoer of afvoer. In het Bouwbesluit zijn in artt. 3.28/3.29 als capaciteiten voor luchtverversing vermeld (volgens NEN 1087, voor nieuwe woningbouw):
- verblijfsgebied (i.c. woonkamer): ten minste 0,9 dm3/s per m2 vloeroppervlakte met een minimum van 7 dm3/s (ca. 25 m3/h)
- verblijfsruimte (i.c. slaapkamer): ten minste 0,7 dm3/s per m2 vloeroppervlakte met een minimum van 7 dm3/s (ca. 25 m3/h)
- verblijfsruimte met een kooktoestel (i.c. keuken): ten minste 21 dm3/s (ca. 75 m3/h)
- toilet: ten minste 7 dm3/s (ca. 25 m3/h)
- badruimte: ten minste 14 dm3/s (ca. 50 m3/h).

Met dank aan
Brink (Renovent)

Orcon

J.E. StorkAir

Itho

Renson
Milieucentraal

Bouw- en Woningtoezicht info

Hulpverleningsdienst Groningen

Bouwkavels.nl

Eng. balanced ventilation