Ook: gebalanceerde ventilatie. Bij balansventilatie brengt het ventilatiesysteem de aanvoer en afvoer van lucht in een gebouw met elkaar in
balans: "evenveel verse gefilterde buitenlucht wordt aangevoerd naar de woon- en slaapkamers als er vervuilde en vochtige binnenlucht wordt afgevoerd uit de keuken, de badkamer en het
toilet".
Zowel het afzuigen als het inblazen van lucht verloopt mechanisch. Bij gewone mechanische ventilatie wordt alleen de lucht uit de woning afgevoerd. Gebalanceerde ventilatie is ontstaan omdat door het steeds verder
isoleren en "dichtmaken" van de woning niet meer voldoende verse lucht naar binnen kwam (zeker als er geen schuifjes of ramen meer open kunnen).
De theorie is dat door o.m. balansventilatie wordt de binnenlucht continu ververst, ondanks dit
"potdichte" karakter van veel woningen.
Methode
Het ventilatiesysteem bestaat uit centrale ventilatoren, filters, luchtkanalen en zgn. ventielen (anemostaten). Eén ventilator voert vervuilde en vochtige lucht naar buiten af en één ventilator zuigt verse buitenlucht naar binnen. In tegenstelling tot gewone mechanische ventilatiesystemen wordt de buitenlucht niet aangezogen via roosters in muren en kozijnen maar via de unit zelf.
Via een standenknop (2 of 3 standen) kan de kracht van het systeem ingegesteld worden. De hoogste stand wordt gebruikt bij het koken, douchen e.d. dus wanneer er veel vocht in de ruimte ontstaat, en als er veel mensen in huis zijn. Soms zijn er
drie standen, maar kan de kracht ook traploos worden ingesteld wat meer comfort kan geven.
De capaciteit is voor woningen ca. 300 m3/uur in de hoogste stand.
Opties van balansventilatie, waarbij combinaties mogelijk zijn:
- bij systemen met warmteterugwinning
(wtw) wordt de warmte van de afgevoerde binnenlucht
gebruikt om de aangezogen verse buitenlucht te verwarmen (spaart energie)
- met een vochtsensor wordt meer lucht afgevoerd wanneer deze te vochtig is
- met een CO2-sensor wordt meer lucht afgevoerd wanneer deze teveel CO2 bevat
- radiografische bediening
- een bioritme waardoor het systeem "weet" bv. of het dag of nacht is
- aanwezigheidsdetectie
- "via een bypass kan bij zomerweer de warme lucht 's nachts naar buiten zonder de ingeblazen koele lucht op te warmen; niet alle gebalanceerde ventilatiesystemen zijn voorzien van een bypass"
- speciale filters voor fijnstof (bv. pollen).
Vraaggestuurde ventilatiesystemen
Ventilatiesystemen met meet- en regeltechnieken die het mogelijk maken de
ventilatiebehoefte af te stemmen op de luchtkwaliteit worden vraaggestuurde ventilatiesystemen
genoemd. De ventilatielucht wordt via zo'n systeem gestuurd naar de plaats waar
dat gewenst is. Deze systemen moeten automatisch kunnen werken maar moeten ook
zelf in te stellen zijn.
Balansventilatie met warmtewisselaar
Vaak is ook een warmtewisselaar opgenomen in het systeem. Deze warmtewisselaar warmt via
de warmteterugwin-installatie (wtw-unit) de verse lucht op vóórdat die het huis in gaat.
In de winter gaat de afgevoerde warme lucht door de warmtewisselaar en warmt daar de
koude buitenlucht op waarna deze de woning in wordt geblazen. In de zomer kan de warmtewisselaar desgewenst uitgeschakeld worden zodat er
's nachts frisse buitenlucht aangevoerd kan worden. Dit bespaart
energie omdat de verse buitenlucht niet meer opgewarmd behoeft te
worden. En het comfort neemt toe: er zijn geen koude luchtstromen.
Balansventilatie met een wtw-unit die een rendement heeft van meer dan 90 procent wordt een hoogrendement ventilatiesysteem genoemd.
1. verse gefilterde lucht naar woon- en slaapvertrekken
e.d.
2. vervuilde lucht uit keuken, badkamer e.d.
3. balansventilatiesysteem
Voordelen van balansventilatie
- theoretisch comfortabeler dan de ouderwetse ventilatie
- de epc is beter, dus bij nieuwbouw is zo'n ventilatiesysteem bijna een verplichting geworden om de wettelijk gestelde norm te halen (epc-reductie tot ca. 0,28, uitzonderlijk zelfs tot 0,4)
- met een warmtewisselaar erbij spaart het energie (gelijkstroomventilatoren sparen ook nog energie ten opzichte van de ouderwetse ventilatoren)
- omdat de lucht eigenlijk altijd in beweging is, is er theoretisch minder kans op schimmelvorming
e.d.
Nadelen van balansventilatie
- heeft alleen nut als het om een goed geïsoleerde woning gaat (luchtdicht)
- het systeem is aanzienlijk duurder dan de ouderwetse mechanische ventilatie
- bij een bestaande woning geeft het installeren van balansventilatie veel
rommel omdat er veel aan- en afvoerbuizen geplaatst moeten worden
- de filters e.d. moeten regelmatig schoongemaakt of vervangen worden (sommige standenschakelaars hebben een signaallampje voor filterindicatie); dat gaat echter niet altijd even makkelijk
- soms wordt een (te) goedkoop systeem toegepast om maar onder een bepaald bedrag aan bouwkosten te blijven
- het systeem maakt nogal wat lawaai (de goedkopere vaak meer dan de duurdere); sommige bewoners zetten daarom de installatie 's nachts uit
(als die mogelijkheid aanwezig is) of trekken simpelweg de stekker eruit, met als gevolg dat de omgevingslucht niet echt gezond is
wanneer geen schuifje of raam open kan
- de capaciteit van de installatie (aantal m3/uur) is vaak te klein of de ventilatiebuizen maken teveel hoeken, waardoor de capaciteit vermindert
(tegendruk) en het lawaai toe schijnt te nemen
- bij appartementen komt het nog wel eens voor dat door de balansventilatie,
eventueel i.c.m. een warmteterugwinapparaat,
de bakgeuren van de ene bewoner ruikbaar zijn bij een andere bewoner; het kan
een verkeerde aansluiting zijn maar ook dat de boosdoenerbewoner een extra
ventilatiekracht heeft laten monteren
- weer een extra apparaat dat ooit vervangen moet worden
- de waanzin om in bepaalde gevallen de bekende zelf te bedienen ventilatieschuifjes te verwijderen of bij nieuwbouw niet te plaatsen (zelfs bij de slaapkamerramen) is weer zo kenmerkend voor Nederland:
financiële zuinigheid (zo'n schuif kost misschien wel 150 euro),
energie/milieufanatisme, politieke dwang en de volgzaamheid van bouwers; gelukkig is door allerlei terechte bezwaren van bewoners het gezonde verstand weer wat teruggekomen.
Decentrale ventilatie
Decentrale balansventilatie is heel apart. "Zo'n systeem heeft geen luchtkanalen en centrale ventilator nodig: de ventielen, ventilatoren en
eventueel warmteterugwin-unit zijn ingebouwd in een (decentraal) apparaat dat tegen een buitenmuur geplaatst is. Dat wil zeggen dat in huis verschillende units via een eigen kanaal verse lucht aanvoeren en vervuilde lucht afvoeren. Het voordeel van zo'n decentraal systeem is dat er geen lucht kanalen in huis nodig zijn. De unit warmt de aangevoerde lucht na via een aansluiting op de centrale verwarming. Decentrale balansventilatie met warmteterugwinning en aansluiting op
de cv kan in bestaande woningen de cv-radiatoren vervangen en tegelijkertijd de ventilatie verbeteren en energie helpen besparen."
Tips van o.m. Milieucentraal
- De bedoeling is dat stand 1 van de standenschakelaar wordt gebruikt
bij "afwezigheid" van bewoners, stand 2 bij aanwezigheid en
stand 3 bij koken, douchen e.d.
- Zet de balansventilatie nooit uit. Trek de stekker van de centrale ventilatorunit niet uit het stopcontact, behalve bij onderhoud.
- "Laat nooit uw wtw-ventilatie-unit zonder filters draaien, want dan raakt de warmtewisselaar na verloop van tijd
verstopt wat forse kosten met zich meebrengt!"
- Schrijf een merkteken bij de schakelaar op de groepenkast die de balansventilatie bedient en schakel hiermee het ventilatiesysteem uit in geval van een ramp. Dit geldt wanneer de overheid de bevolking adviseert deuren en ramen te sluiten.
- Als het systeem veel lawaai maakt, is het niet in orde. Laat het dan nakijken en eventueel opnieuw instellen door een installateur. Maak ventielen, roosters en eventuele filters regelmatig schoon voor optimale werking en om te voorkomen dat ongezonde lucht zich ophoopt in huis. Gebruikershandleidingen zijn vaak verkrijgbaar bij de installateur of te downloaden op de website van het bedrijf.
- Zorg voor voldoende luchtcirculatie binnen in huis. Dat gaat vanzelf met ventilatieroosters in de deuren of een ruimte van minimaal 2 centimeter onder de deur.
- Bij piekverontreiniging, zoals het drogen van de was, klussen in huis, of wanneer er extra veel mensen in huis zijn, moet het systeem op stand 3. Luchten is met zo'n systeem niet nodig.
- De eigenaar van de woning (bij huurwoningen is dat de verhuurder) is verantwoordelijk voor onderhoud en het verhelpen van gebreken. Huurders kunnen stappen ondernemen via de Woonbond.
- Via de Huurderslijn (tel. 020-5517755) kunnen leden van de Nederlandse Woonbond advies krijgen over vocht in huis. Huurdersorganisaties die de ventilatie van een of meerder woningcomplexen willen onderzoeken of verbeteren, kunnen het
Woonbond Kennis- en Adviescentrum (WKA) advies vragen. Het WKA doet ook onderzoek bij klachten over vocht en ventilatie.
- Wanneer u een huis koopt, let er dan op dat de ventilatievoorzieningen goed functioneren en geen storend geluid maken. Mechanische ventilatiesystemen worden in nieuwbouwhuizen namelijk niet altijd goed geïnstalleerd en ingeregeld. Dit kunt u doen door een aankoopkeuring door een deskundige uit te laten voeren. Vraag ook naar de onderhoudsvoorschriften en, bij het kopen van een bestaande woning, de onderhoudsrapporten van het ventilatiesysteem.
- Op de website van Vereniging Eigen Huis staat informatie over wie onder welke voorwaarden aansprakelijk is voor een haperend ventilatiesysteem.
