home  

discl. / , lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


metselteken

 

metselteken

Een metselteken is een metselpatroon in de vorm van bijvoorbeeld een ruit, kruis, hart o.d. door het vermetselen van bakstenen in een contrasterend kleur. Soms zijn de bakstenen van het metselteken verglaasd (glanzend), gesmoord (grauw, zwart) of gesinterd (donker, delen zwart) om een nog duidelijker onderscheid te maken met de normale bakstenen van de gevel. Veelal gaat het om wat kleinere tekens in de gevel, afhankelijk van het type metselteken, bijvoorbeeld een paar bakstenen breed.
Het horizontale deel van het metselteken volgt gewoonlijk het normale lagenpatroon van de bakstenen. 
Het metselteken is een duidelijk teken van bakstenen en komt dus niet voor in een gevel van natuursteen.

Metseltekens kunnen als muurtekens naast het decoratieve aspect ook een extra betekenis hebben.
 
Metseltekens, en de mogelijke betekenis, zijn o.m. (zie ook de tekens bij stiepel):
- een enkele of dubbele ruit
- een andreaskruis ("maalkruis", "schuinkruis"; bescherming tegen onheil als brand, instorting, hagel e.d.)
- een Grieks kruis (een kruis met vier gelijke armen, een plus-teken)
- een latijns kruis (christelijk kruis, )
- een calvariekruis (een latijns kruis op een liggend driehoekje of een aantal treden wat staat voor de heuvel met het kruis van Christus)

- een donderbezem (bescherming tegen blikseminslag) 
- een toverknoop
- een vuurslag 
- een geploegd akkerland (vruchtbaarheidsteken)
- een hart
- twee sleutels o.d. (als een soort huismerk te zien, verwijzend naar de (eerste) eigenaar of naar de functie van het gebouw)
- soms een combinatie van twee of meer van bovengenoemde tekens (een donderbezem is ook een combinatieteken, van een eenvoudig kruis en een andreaskruis).

Voor zeer veel informatie over metseltekens, zie de site van Ben Veldstra.


metselteken donderbezen op de stadpoort van elburg (copyright dig keur, vademecum de late middeleeuwen, uitgeverij profiel):


toverknopen (wikipedia, publiek domein):


Het metselteken moet niet verward worden met het merkteken van een metselaar (metselaarteken) of steenhouwer.

Zie ook de metseltekens:
- op de site van Ben Veldstra 
- in de pdf Historisch metselwerk - Instandhouding, Herstel en Conservering (WBooks en Cultureel erfgoed).


Verg. merkteken, gevelsteen, stiepel (en de diepere betekenis ervan).