1.
Patina
of patin is de oxidelaag
op lood, zink, koper en
brons die het metaal zijn natuurlijke kleur
geeft. Soms is juist een andere kleur patina gewenst wat door
behandeling met andere chemicaliën wordt verkregen. Ook bij meubelen spreekt men over het patina als het duidelijk
oud hout is. Bij lood en zink is het patina een fraaie matte
donkergrijze tint, bij koper en ook wel brons die specifieke groene
kleur. Bij brons kan dat ook donkerbruin zijn, maar dat is kunstmatig
gepatineerd.
De oxidelaag is vrijwel onoplosbaar waardoor het metaal tegen
(verder) roesten wordt beschermd.
Patineren is het kunstmatig aanbrengen van een patin op het metaal:
het patina-materiaal is een chemische mix die kleuren en schakeringen veroorzaakt.
Onbehandeld koper krijgt pas na tientallen jaren de gewenste natuurlijke groene
kleur (turkoois). Bij patineren wordt het metaal dus "voorgeroest". Het meest gebruikte
patina-materiaal bij daken is kopersulfaat en bij beelden koperoxide of ijzeroxide.
Het zgn brochantiet patina heeft de kenmerkende turkooise kleur van het
mineraal brochantiet (een kopersulfaat).
Naast het gebruik van chemische middelen is het ook mogelijk koper te patineren
door het aan een versnelde natuurlijke oxidatie bloot te stellen (Luvata
koper).
Let op: het patina is nooit gelijkmatig, de kleur varieert bij koper van
lichtgroen tot blauwgroen (wat echter ook juist het "natuurlijke
karakter" kan onderstrepen).
Dat het ook wel eens mis kan gaan, bewijst de gepatineerde gevel van Museum Nemo
in Amsterdam: "Bij NEMO zijn echter fabrieksmatig gepatineerde platen gebruikt; toch worden ze niet alleen steeds bruiner, ze bladderen ook plaatselijk
af" (bron Bouwwereld, zie de foto verderop).
Om dit probleem te vermijden dient in eerste plaats rekening gehouden te worden
met deze verkleuring, bijvoorbeeld door de patronen van de eerste foto hieronder
en in de tweede plaats een goede leverancier gekozen te worden.
Kunstmatig patineren (bijvoorbeeld met patineerolie voor lood) wordt ook
toegepast om witte strepen te vermijden op het materiaal waar het lood op
afwatert.
voorbeeld van een gepatineerd koperen dak (luvata):
wat mislukte patinering koperen gevel van museum nemo in amsterdam, en
herstellingen; de tijd zal leren hoe het uitpakt (bouwwereld
en amsterdam.org):
verschillend patina door behandeling met verschillende chemicaliën (simone
walsh):
De term patina is Italiaans (een soort lak, zwartsel voor leer, beslag op tong, aanslag op
brons) en afkomstig van het Latijnse patina, patena (platte, ondiepe
pan) van patere (openstaan, open zijn, zich uitstrekken); bron Etymologiebank.
Gepatineerd koperen daken worden o.m. geleverd door Strijbos
Dak en Luvata Koper.
patineerolie voor lood is o.m. verkrijgbaar bij Gerritse.
Verg. corrosie.
Eng. patina; patination (ook bij bv. glas.)
2.
Patina is de verzamelnaam van de zichtbare ouderdomskenmerken in het oppervlak van een gebouw of
kunstobject.
