Het
werken van hout
Hout
is als een spons. Als het droogt dan krimpt het - wordt het nat dan zwelt
het. Dat gaat nooit over, uitgewerkt hout bestaat niet.
Temperatuur
In tegenstelling tot kunststof en metaal zet hout niet uit onder
invloed van warmte. Constructies die onder wisselende temperaturen
maatvast moeten blijven worden dan ook vaak van hout gemaakt.
Scheuren en kromtrekken
Als hout droogt dan krimpt het. Maar het krimpt niet regelmatig.
Daardoor ontstaan er spanningen die tot kromming of scheurvorming kunnen
leiden.
Niet alle houtsoorten krimpen even veel: Beuken krimpt relatief veel en is
voor maatvaste constructies minder geschikt. Teak krimpt heel weinig -
Teak noemen we daarom een stabiele houtsoort.
Hoe "werkt" hout?
Aan de hand van een klos openhaardhout zal ik proberen dat even uit te
leggen.
Lengtekrimp
De lengtekrimp tijdens het drogen is te verwaarlozen.
Breedtekrimp
De grootste krimp ontstaat doordat de jaarringen in de omtrek korter
worden. Daarom ontstaat er altijd een scheur naar het hart toe. Goed hout
moet dan ook altijd hartvrij gezaagd worden.
Planken zagen
Niet alle planken krimpen op dezelfde wijze. Hoe een plank precies
krimpt ligt aan de plaats waar hij uit de stam gezaagd is
Dosse gezaagd
Geeft een plank een gevlamde tekening
Dosse planken krimpen voornamelijk in de breedte. Dat is op de foto te
herleiden aan de krimpscheur. Zo'n scheur zou ook in een dosse plank
kunnen ontstaan.
Kwartiers gezaagd
Geeft een plank een gestreepte tekening.
Kwartierse planken krimpen voornamelijk in de dikte. Daarom is
kwartiers hout technisch het beste, het vervormt het minst. Toch
wordt er niet veel kwartiers hout gezaagd - dosse zagen geeft een hoger
rendement uit een stam.
Drogen
Voordat hout toegepast kan worden moet het gedroogd worden.
De droogtegraad van het hout moet in evenwicht zijn met het klimaat op de
plaats van de toepassing om overmatig zwellen of krimpen te voorkomen.
Hout voor meubelen moet dus droger zijn dan hout voor gevelbetimmeringen.
Maar 'hoe droger hoe beter' is niet correct, het hout kan ook te ver
teruggedroogd zijn. Dan zou het weer gaan zwellen.
De Hoofdregel:
"Hout krimpt alleen in de breedte".
Helaas zie ik bijna dagelijks toepassingen waarbij men gezondigd heeft
tegen deze regel....
Een tafelblad of trapbordes zwelt of krimpt enkele procenten in de breedte
bij het wisselen van de seizoenen. Maar een onderconstructie van langshout
krimpt niet mee! Het krimpverschil kan dus spanningen, dus scheuren
veroorzaken. Dat verschil
moet
altijd worden ondervangen, bijvoorbeeld door glijklossen toe te passen.
|
|
Voorbeelden
collaps
Collaps geeft inwendige droogscheuren veroorzaakt door het te snel drogen. Komt met name
in Eiken voor.
ringscheur
De ringscheur ontstaat als jaarringen van elkaar loslaten.
spinthout
Spinthout steekt bij sommige houtsoorten duidelijk af tegen het kernhout.
kopscheur
Deze kopscheur is duidelijk in het hart begonnen.
"valbreuk"
Breuk dwars op de draad.
Waarschijnlijk veroorzaakt door het vallen van de stam of windbelasting.
Komt met name in tropisch hout voor.
bloeden
In de
houtvaten van elke houtsoort zitten in water oplosbare inhoudsstoffen. Als
een plank nat wordt gaat hij 'bloeden' : er komen vlekken op. (Als een
plank een paar keer goed nat is geweest zijn de inhoudsstoffen voldoende
uitgeloogd en stopt het bloeden) Bij sommige houtsoorten is het nauwelijks
te bespeuren maar met name Merbau is daar berucht om ! De inhoudsstoffen
van Merbau zijn erg donker en moeilijk te verwijderen. Dat heeft wel eens
problemen gegeven bij huizen met witte stenen.... Opmerking: als het hout
goed- en rondom gelakt wordt KAN het niet nat worden en zal het niet gaan
bloeden.
op latten
Om hout zonder vervormen te laten drogen is het belangrijk dat de
stapellatten recht boven elkaar liggen.
ingegroeide schors
In de schoolboeken spreekt men over een traumatische ervaring: door een
beschadiging aan de stam kan er wat schors ingroeien.
draadverloop
Indien de houtdraad niet recht door de plank loopt kan die plank tijdens
het drogen lelijk kromtrekken.
haarscheuren
Als een plank te snel droogt kunnen er oppervlaktescheurtjes
ontstaan.
Leg hout daarom nooit onbeschermd in de zon of bij een kachel.
slaap in beuken
Beuken is weinig duurzaam. Indien de stammen na het kappen te lang
ongezaagd blijven liggen kan er een schimmel aantasting optreden die een
verkleuring geeft.
|
