passiefhuis

De term passiefhuis verwijst naar een doorgezette geïsoleerde standaard, als verfijning van het "laagenergiehuis". Doel van een passiefhuis is het verkrijgen van een zeer energiezuinige woning: 
door o.m. het zeer lage warmteverlies kan de woning meer "passief" verwarmd worden dan met normale installaties. 

Principe van een passiefhuis:

"Met passief bouwen minimaliseer je de energieverspilling van gebouwen en verhoog je tegelijkertijd het comfort en de binnenluchtkwaliteit. Door een gebouw optimaal te isoleren blijft de temperatuur het hele jaar door aangenaam. En dankzij een slim ventilatiesysteem blijft de lucht altijd fris, zonder dat je warmte verliest. Zo’n gebouw is comfortabel, gezond, goed voor het milieu én verlaagt je energierekening flink." (Kennisinstituut Kern)

Mehoden voor een passiefhuis:

Deze principes komen voor een groot deel overeen met de eisen voor BENG-woningen. Eigenlijk is de BENG te beschouwen als een implementatie van het passiefhuis met de nadruk op minder fossiele energie, terwijl bij een passiefhuis door het extreme terugdringen van het warmteverlies én de "eigen" warmteproductie van het huis (door zon en mens) de vormen van warmteproductie door installaties nauwelijks of geen enkele rol meer speelt. 
Extra voordeel van een passiefhuis is dat alle ruimten van het huis een behaaglijke temperatuur en een gezond binnenklimaat kunnen hebben omdat er zo extreem weinig energie benodigd is om het gehele huis te verwarmen en te koelen. De volledig watergedragen verwarming is overbodig; bij een warmtevraag van 10 W per m2 kan dat. 

De standaard van een passiefhuis, een woning met minder installaties, kan bereikt worden met een verscheidenheid aan technologieën, ontwerpen en materialen. Passiefhuizen hebben het volledige jaar door een temperatuur van ca. 20 graden C, met een minimum aan (vaak dure) installaties. Dit geldt ook voor het renoveren van bestaande bouw.

Aan passief bouwen liggen dus twee basisprincipes ten grondslag:  

  • optimalisatie van wat nodig is
    (extreme isolatie, kierdichting e.d.)

  • minimalisatie warmteverlies gaat vóór maximalisatie warmtewinst 
    (energiewinst van de ramen is vaak groter dan het energieverlies; de toch nog benodigde warmte komt van een compacte of micro-warmtepomp of elektrische verwarming; bij 100 m2 woonoppervlakte en 10 W/m2 warmtevraag is een verwarming van 1 kWh voldoende).
minder installaties maken het huis eenvoudiger en leefbaarder;
installaties in de 19e, 20e en 21e eeuw (passief bouwen):

warmte-isolatie en luchtdichting;
het huis als "thermoskan" maakt met de infraroodfoto duidelijk dat warmte-isolatie en luchtdichting de warmte lang vasthoudt (passive house institute):

passiefhuis 14 huis als thermoskan www passivehouse com 300px


Aspecten (met dank aan o.m. ir. Jan Geerts van Seven)

- Bij de bouw van een passiefhuis zijn begrippen als ecologisch, biobased e.d. geen eis. Een passiefhuis zegt niets over de toepassing van bepaalde materialen; een passiefhuis kan in beginsel op meer manieren worden gerealiseerd. Wel is biobased en dampopen bouwen aan te bevelen om klimaatgebonden (CO2), met gezondheid gerelateerde en pragmatische redenen (opdrachtgevers kunnen het eisen).
- Passief bouwen vereist een bijzondere denkwijze en daarmee ook een in passief bouwen gespecialiseerde architect en aannemer.
- Wettelijke normen. Een passiefhuis voldoet eigenlijk altijd minimaal aan de nieuwbouweisen.
- Gebouwschil met hoge Rc-waarden is belangrijk. Voor de gevels richting 10 m2K/W. Kozijnen en deuren U kozijn < 0,9 W/m2K; dus R kozijn >= 1,1 m2K/W. Drievoudig dubbelglas (triple glas) met folies U glas ca. 0,5 dus R is 2. Isolatie van de fundering met isolerende bekisting, zie bijvoorbeeld bij verloren bekisting.
- Energiebehoefte. De energiebehoefte voor verwarming van een passiefhuis is max. 15kWh/m2 per jaar. Een energiezuinig huis heeft vaak een energiebehofte van ca. 40 kWh/m2 per jaar.
- Verwarming van de ruimte vindt plaats door: 
. passieve zonne-energie: door grote ramen op het zuiden is er veel zoninstraling, vooral in de winter nuttig
. luchtverwarming: door terugwinnen van warmte uit ventilatielucht naar buiten kan verse, frisse lucht van buiten worden voorverwarmd; een verwarmingsspiraal bij de warmteterugwinning kan voor extra benodigde luchtverwarming zorgen; in de zomer kan binnenkomende warme lucht vooraf gekoeld worden
. compacte warmtepomp: eventueel kan naast passieve zonne-energie en luchtverwarming een compacte warmtepomp worden geplaatst
. vloerverwarming is meestal niet nodig door de toch al wat hogere oppervlaktetemperaturen en de afwezigheid van tocht.
- Warm tapwater kan verkregen worden via de compacte of micro-warmtepomp of uit elektrische boilers (vaak apart voor keuken en badkamer; opladen bij goedkope stroom).
- Voorkom temperatuuroverschrijding in de zomer (als gevolg van veel zontoetreding), bijvoorbeeld door degelijke en eenvoudig te bedienen zonwering, bij voorkeur aan de buitenzijde van het huis (o.m. met screens), door een overstek (in de zomer deels schaduw, in de winter zon) en desnoods door nachtventilatie.
- Ontwerp en oriëntatie. Plaats ramen ongeveer op het zuiden om in de winter zoveel mogelijk zoninstraling te hebben. Bij een vrijstaand huis is dit gemakkelijk te realiseren. Bij een rijtjeshuis kan dat uiteraard ook, maar gemeenten, projectontwikkelaars en architecten houden daar te weinig rekening mee en laten vaak andere aspecten meespelen. Overigens is de oriëntatie van de ramen bij appartementen vaak minder belangrijk omdat er veel verwarmde appartementen omheen zijn. Vaak hebben passiefhuizen geen uitbouwen en dakkapellen omdat die meer wind vangen en voor warmteverliezen zorgen, maar een correcte detaillering kan veel verschil geven.
- Koudebruggen. Thermische bruggen moeten altijd vermeden worden. In de ontwerpfase goed nadenken bij alle materiaal-overgangen e.d. geeft in de gebruiksfase veel minder warmteverlies. 
- Energie-opslag zonne-energie. Hoewel het ideaal een zo beperkt mogelijke installatie is van energie-apparatuur, kunnen uiteraard zonnepanelen (pv-panelen) zonne-energie omzetten in elektriciteit die door een thuisbatterij opgeslagen kan worden voor later gebruik. Seizoensgebonden opslag in een (thuis)batterij is momenteel nog niet beschikbaar. Wanneer seizoensopslag in een batterij meer mogelijk wordt, is dat bij een passiefhuis sneller te verwezenlijken dan bij een BENG-woning omdat de totale energievraag van een passiefhuis kleiner is.
- Energieopslag aquathermie via oppervlaktewater is een vrij passieve vorm van energie-opslag. De energie (warmte en koude) worden via een warmtewisselaar uit het oppervlaktewater verkregen en opgewerkt naar de gewenste temperatuur. Nadeel is dat er gebouwd moet worden in de nabijheid van een rivier of groot water.
- Energieopslag warmte-koude-opslag (wko). Wko is meestal voor een passiefhuis een veel te grote ingreep om nuttig te zijn (met een kanon schieten op een mug).
- Rekenmethode. PHPP (PassiefHuis Projecterings Pakket) is een bouwfysische rekenmethode die speciaal werd ontwikkeld om voor passieve gebouwen in de ontwerpfase de energievraag te bepalen en de juiste energetische beslissingen te nemen (zie eventueel verder bij Passief Bouwen). 
- Relatieve vochtigheid (RV). Bij een passiefhuis zal de relatieve vochtigheid 40-60 % zijn, wat goed is voor onze gezondheid.
- Balansventilatie met hoogrendement warmteterugwinning (wtw), DC-ventilatoren (werken op gelijkstroom) en geïsoleerde kanalen. Door deze ventilatiemethode wordt steeds evenveel verse lucht ingebracht als "vuile lucht" wordt afgezogen en kan de wtw de warmte van de binnenlucht overdragen aan de binnengebrachte frisse, koudere buitenlucht. Door de zeer goede kierdichting kunnen de buizen mogelijk wat smaller zijn dan in traditionele woningen met balansventilatie. 
- Raam open. Bij gebalanceerde ventilatie met terugwinning lijkt het een "potdicht" huis. Ook in de slaapkamers een wat hogere temperatuur is niet voor iedereen prettig. Kan er sowieso wel een raam open? Als er één raam een stukje open gaat 's nachts en er is geen tocht, dan valt het best mee. Overigens is het zeker niet nodig dat er een raam opengaat omdat de rustige ventilatie beperkt is maar toch ruim voldoende.
- Controle op kierdichting. Mogelijke controles op de juiste detaillering van kierdichtheid e.d. door een blower-door-test (geeft (a) de mate van de kierdichtheid van de woning en eventueel (b) de werking van het ventilatiesysteem) of een thermografische opname (toont lekken in de gehele bouwschil). Met de resultaten van de blower-door-test en de thermografische opname kunnen vooraf bepaalde energieberekeningen worden gecontroleerd.
- Reductie van huishoudelijk energieverbruik kan meespelen de energienota laag te houden (zuinige apparaten en verlichting).
- Kosten passiefhuis. De kosten van een passiefhuis zijn soms iets hoger dan van een "normale" woning, maar de energiewinst is vanaf het begin groot. Ook bij renovaties is te overwegen de woningen aan te passen tot passiefhuizen. Dat kost uiteraard meer dan een normale renovatie maar de besparing op energie is blijvend. De onderzijde van de fundering zelf is bij renovaties niet of zeer moeilijk te isoleren, maar deels omgeven met isolatiemateriaal is mogelijk.
- Bij massief-passief bouwen wordt een passiefhuis op de traditionele Nederlandse manier gebouwd, d.w.z. met een luchtspouw, hardschuim isolatieplaten en massieve materialen als baksteen (gevelsteen) en kalkzandsteen (binnenspouwblad).
- BENG. Voor de BENG-eisen geldt bij energieneutraal dat BENG-2 (maximaal primair fossiel energiegebruik) <= 0,0 kWh/m2 per jaar is en BENG-3 (aandeel hernieuwbare energie) >= 100%.
- Verschil met nul-energiewoning. Bij een passiefhuis wordt niet geëist dat er in het geheel geen externe energie mag worden gebruikt zoals bij een nul-energie-woning. 
- Bewezen techniek. Het passiefhuis is al op grote schaal succesvol toegepast in Scandinavië, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en eigenlijk ook België. Nederland volgt de laatste jaren met de bouw van passiefhuizen (vaak onder andere benamingen).

Documentatie

- Korte uitleg wat een passiefhuis inhoudt (Passiefhuis Platform) - Informatie passiefhuis en lage-energie-woning met Ytong van Xella 
- Massief passief bouwen, een passiefhuis volgens de traditionele bouwmethode (o.m. Wienerberger) 
- Pego Conceptlijn Passiefhuis (2007) 
- Bouwdetails passiefhuis houtbouw (zip-file met pdf's) 
- Bouwdetails passiefhuis massiefbouw (zip-file met pdf's) 
- Untersuchung der Dauerhaftigkeit von Gebäudeluftdichtheitskonzepten (van Passivhaus Tagung, Passivhaus Institut)
- Het Passivhaus Institut doet wetenschappelijk onderzoek naar passiefhuizen 
- De "10 punten passiefhuis" helpen het "klimaatprobleem" (Engelstalig, van Passivhaus Institut) 
- De "10 punten passiefhuis" helpen het "klimaatprobleem" (Duitstalig, van Passivhaus Institut)
 
Passief bouwende ontwerpers, architecten, bouwbedrijven zijn o.m.: 

- Seven, ir. Jan Geerts (Future Proof Buildings), Hilvarenbeek 
- Rothuizen architecten, Middelburg 
- FARO Architecten, Lisserbroek en Oeken 
- Ariëns CS Architecten, Oss 
- Dantuma Wegkamp, Meppel 
- Azimut Bouwbureau, Ede 
- Marco Bruijnes Architecten, Nieuwkoop 
- Dd-architect, Amersfoort.

de vijf kernbegrippen van passiefbouw; klik voor groter! (passief bouwen):


Toch nog vooroordelen bij passiefhuizen...?


Dit omvangrijke maar duidelijke citaat van Kennisinstituut Kern geeft uitleg waarom passiefhuizen juist zeer positief zijn.

"Passief bouwen wint snel aan populariteit. Toch kom je als adviseur nog veel misverstanden tegen over wat passief bouwen eigenlijk inhoudt. Bij potentiële opdrachtgevers, maar ook bij bouwprofessionals. Onbekend maakt onbemind, vooral in een bouwcultuur die vasthoudt aan gebaande paden. En soms zorgt een verkeerde beeldvorming voor ongefundeerde bezwaren en weerstand, soms geholpen door dwarse wetgeving of commerciële belangen.
Zonde, want de voordelen van een passiefhuis zijn evident: Passief bouwen is hét recept voor energiezuinige en dus betaalbare en comfortabele gebouwen met een gezond binnenklimaat.

Wij zetten de 9 belangrijkste feiten en fabels over passief bouwen hier op een rij.

1. Minder comfort omdat je nauwelijks verwarmt? – Niet in een passiefhuis

Het idee van een huis dat met een kaarsje warm blijft, wekt bij sommigen de associatie op van bibberen onder een dekentje en bij gebrek aan verwarming proberen je huis met een kaarsje warm te krijgen. Ja, een passiefhuis probeer je met zo min mogelijk techniek en installaties te ontwerpen (tot daar klopt ‘het theelichtjes-beeld’). Dat betekent echter niet dat je een stap terug doet in je comfort.
Sterker nog, bij een passiefhuis is juist veel aandacht voor comfortaspecten als temperatuur, daglicht, gezonde lucht, geluid en (duurzame) materialen. Omdat ‘de bouwkundige schil’ erg belangrijk is (dus de vloer, muren, ramen en het dak), voorkom je bijvoorbeeld tocht. Daarmee verhoog je het comfort juist, en daar kan geen installatie tegenop.

2. De ramen mogen niet open? – In een passiefhuis wel degelijk

Soms denken mensen dat bij een passiefhuis de ramen niet open mogen. Maar bij passiefhuizen zijn de ramen op de juiste plaatsen en (inbraakvrije) ventilatie juist essentieel.
Zo houd je in de zomer het huis aangenaam koel door in de koelere nachten te de ramen open te zetten. Daarvoor heb je geen airco nodig. Overdag helpt de balansventilatie tegen opwarming en houd je de ramen het beste dicht. Zo blijft de koelte lekker binnen en de hitte buiten. Ook in de lente en herfst kun je de ramen lekker openzetten. Veel mensen vinden een briesje door het huis zeer prettig en ook de verbinding met buiten.
Zelfs in de winter mag je best je ramen opendoen om ‘te luchten’. Nodig is het niet bij een effectieve balansventilatie. Dit ventilatiesysteem brengt 24/7 gezonde frisse lucht in huis.

3. Te warm in de zomer? – Passiefhuizen blijven koel

Sommige mensen denken dat het in een passiefhuis bloedheet wordt. Dat je de hitte door de isolatie niet meer kwijtraakt. Ook dat is gelukkig niet waar.
Want goede isolatie werkt twee kanten op: in de winter blijft de warmte binnen, in de zomer juist buiten. Denk maar aan een thermosfles en een koelkast: ze zijn beide goed geïsoleerd, maar de een houdt warmte binnen en de andere juist buiten. En met zonwering en nachtventilatie blijft een passiefhuis zelfs op hete dagen aangenaam koel. Daarom presteren passiefhuizen bij hittegolven vaak beter dan gewone huizen.

4. Complexe en storingsgevoelige techniek? – Minder is meer

Je kunt het zo gek maken als je zelf wilt, maar Passief bouwen betekent juist eenvoud. Ook in de technische installatie. Door de lage warmtevraag volstaat een efficiënt ventilatiesysteem met warmteterugwinning en een klein naverwarmingssysteem (bijv. warmtepomp of elektrische naverwarmer). Een uitgebreide klimaatbeheersing is niet nodig, ook niet bij grote en complexe gebouwen.
En de technologie (zoals WTW-systemen en luchtdicht bouwen) is bewezen en betrouwbaar. Belangrijk voordeel is dat passiefhuizen vaak juist minder onderhoud vereisen. Maar een goed ontwerp én vakmanschap zijn wel belangrijk.

5. Isoleren kost meer energie dan het bespaart? – Onjuist

De extra energie die nodig is om goed te isoleren, verdien je binnen enkele jaren terug. Bijvoorbeeld 30 in plaats van 20 centimeter binnen +/- 3 jaar. Met biobased isolatiematerialen verklein je bovendien de milieu-impact en krijg je een beter binnenklimaat. Met gebruik van natuurlijke materialen beperk je de energiebelasting van de productie (‘de voetafdruk’) nog meer. Dat maakt isolatie juist een bijzonder energiezuinige investering.

6. Zonnepanelen zijn effectiever dan energiezuinig bouwen? Juist andersom

Natuurlijk kun je proberen je huis te verduurzamen met bijvoorbeeld zonnepanelen. Maar de duurzaamste energie is de energie die je niet nodig hebt. Die hoef je immers ook niet op te wekken.
Bovendien matchen vraag en aanbod van zonne-energie niet: want hoe doe je dat in de winter, als de zon nauwelijks schijnt maar je wel je huis (elektrisch) wilt verwarmen? Bedenk ook dat de salderingsregeling eindig is en we straks te maken krijgen met schommelende prijzen op de elektriciteitsmarkt.
Kortom, het is zinvoller energieverbruik te voorkomen dan het duurzaam te compenseren. Bovendien draagt een zonnepaneel niet direct bij aan het wooncomfort, terwijl beter isolerend glas of een kierdichte bouw dat wél doen. Je bespaart dus niet alleen energie, maar verhoogt ook het comfort — een echte win-win.

7. Beperkend voor architectuur? – Zeker niet

Veel architecten denken onterecht dat ‘passief’ een belemmering is voor hun werk en het ze beperkt in hun mogelijkheden. Dat het ze beperkt tot lelijke moderne dozen. Maar passiefbouw is een bouwstandaard, geen bouwstijl. En als je een gebouw wilt maken dat er in de toekomst ook nog mooi bijstaat, dan biedt juist passief bouwen volop mogelijkheden! Door slimme keuzes in oriëntatie, compactheid en materiaalgebruik blijft er volop ruimte voor prachtige ontwerpen.

8. Passiefhuizen zijn benauwd? Integendeel: ze staan garant voor een optimaal binnenklimaat

Een hardnekkig misverstand is dat een luchtdicht gebouw geen frisse lucht binnenlaat. In werkelijkheid is het juist andersom. Hoe luchtdichter een woning, hoe beter een mechanisch ventilatiesysteem met warmteterugwinning (WTW) werkt. In een passiefhuis kun je de luchtstromen gericht sturen, waardoor je de verse lucht daar krijgt waar die nodig is. Het systeem voert continu verse lucht aan met behoud van de warmte. Voor veel mensen zijn passiefhuizen juist een verademing, want de binnenkomende lucht is gefilterd en daardoor vrij van schadelijke stoffen.
In een woning met luchtlekken en ventilatie via roosters of open ramen krijg je daarentegen tocht, kou en ongewenste luchtstromen — de wind duwt geurtjes en koude lucht letterlijk door je huis.
Kortom: Luchtdicht bouwen en ventileren zorgen samen voor een voor een gezonder én comfortabeler binnenklimaat met nauwelijks energieverlies.

9. Passief bouwen te duur? – Lage woonlasten vanaf dag één

De bouwkosten van een passiefhuis kunnen 5-10% hoger liggen, voor de kwaliteit en extra materialen. Maar dat betekent niet dat je er meer voor betaalt, integendeel. Vanuit een ‘total cost of ownership’ zijn de kosten van een passiefhuis altijd lager. Dat is juist de bedoeling van passief bouwen.
De extra investeringskosten zijn namelijk niet zo hoog dat je de eerste jaren fors meer betaalt dan bij een niet-passiefhuis. De energiebesparing zorgt namelijk direct voor lagere maandlasten. Die lagere energiekosten (tot 90% minder) wegen op tegen de eventuele meerkosten van een hogere hypotheek.
Tot slot worden passiefhuis-technieken steeds meer de standaard: mechanische ventilatie, geïsoleerde kozijnen, drievoudige beglazing en warmteterugwinning, je komt het steeds vaker tegen. En als de productie omhoog gaat zakken de prijzen. Ook hebben steeds meer aannemers ervaring met passiefbouw, wat de meerprijs verder drukt. Bovendien kun je ook in de bouwkosten besparen door slimme keuzes van de materialen en bouwmethodiek. Een beter ontwerp leidt dus vaak direct al tot een kostenefficiënt gebouw.

Wat maakt passief bouwen zo aantrekkelijk?

Een passiefhuis is zo ontworpen dat het nauwelijks energie nodig heeft voor verwarming of koeling. Dankzij uitstekende isolatie, luchtdichtheid, hergebruik van warmte uit de ventilatielucht en de natuurlijke warmte van de zon blijft het binnen comfortabel en is er maar weinig energie nodig om dat zo te houden. Het resultaat: een energiezuinige en comfortabele woning met een gezond binnenklimaat.
Als je het zo leest, klinkt het positief, toch? Is het dan ‘de angst voor het onbekende’, ‘onbekend maakt onbemind’, of de Hollandse ‘doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg’-mentaliteit die ons tegenhoudt? Want als je objectief naar het hele plaatje kijkt, dan is er eigenlijk geen reden om niet voor passief te gaan."

(Einde citaat Kennisinstituut Kern.)

Zie ook Stichting Passief Bouwen, Passiefhuis Markt, Pixii, RVO, A2M, Brink Climate Systems, Sto Isoned, Trecodome en eventueel International Passive House Association (iPHA).
Ook Rockpanel (anorganische steenvezels van Rockwool, samengekleefd door een thermohardend bindmiddel) wordt toegepast bij passiefhuizen.
Verg. BENG (bijna energieneutraal gebouw), energiebesparing, kaswoning, serre, iso++, green architecture.

Eng. passive house; een nul-energie-woning is zero energy house, zero energy home