Ook, onderdelen van de veenmotor: wortelblok, wortelbeton, bodembouwblok, antropoveen, andropeat.
De veenmotor is het geheel van kunstmatig gemaakt, verstevigd veen dat zorgt voor veen-groei (bodem-groei) op plaatsen waar dat gewenst is.
Het kunstmatig gegroeide veen wordt in bijvoorbeeld big bags geteeld en heet dan een wortelblok, een soort bodem-bouw-blok.
Doel van de veenmotor is zowel horizontaal als verticaal toepasbaar en gunstig voor het milieu:
- Land aanwas.
Meer veen maken, bijvoorbeeld voor aanwas van land bij plassen en meren. Het veen zal op die locatie ook de groei van nieuw veen mogelijk maken.
- Land ophogen.
Dijken versterken en daarmee meer veiligheid bieden, er verzakte bodem mee ophogen en versterken. Het wortelblok is daarom te zien als een "bouwblok" voor de bodem.
- CO2 opslag.
De opslag van CO2 in dit nieuwe veen is enorm: bij een dikte van ca. 0,5 m wordt ca. 300 ton CO2 per hectare opgeslagen (300.000 kg bij 10.000 m2).
Waarom willen we veen kunstmatig maken?
We moeten in onze Delta omhoog. Dijken moeten hoger en steviger worden. En we hebben een tekort aan ruimte in ons overbevolkte landje. Landbouw neemt 54% van de ruimte voor zijn rekening. Wanneer een deel van die enorme hoeveelheid landbouwgronden als bestemming woningbouw, natuur en recreatie krijgt, is het milieu-gunstig telen van kunstmatig veen in bodem-bouw-blokken een goede optie.
Het telen van die blokken kan ook bijvoorbeeld langs natuurgebieden, omdat het een stikstofreducerende vorm van landbouw is.
Productie van wortelblokken bestaat uit twee fasen:
- het telen van wortelblokken
- kunstmatig veen maken ("antropoveen", een laagveen-proces).
Het telen van kunstmatig veen door BodemBoeren
- Het kunstmatige veen is een helofyt en kan daarmee groeien in water en in natte modder. ("Helofyten is de verzamelnaam van planten die boven water groeien maar met hun wortels in zeer natte grond groeien.")
- Bron van het wortelblok is de reststroom afval van waterschappen, gemeentes en boeren uit sloten, kanalen, sloopafval van riet en rhizoom (wortelstok).
- Dat natuurlijke restmateriaal wordt verzameld in big bags, die als kraamkamer werken voor de wortelblok:
- als draagzak voor het materiaal (groei en later transport naar de doel-locatie)
- als membraan (water kan door de big bag heen maar de wortels moeilijk). - De gevulde big bags kunnen in een sloot o.d. geplaatst worden, in speciale bassins, in palletboxen, plat of tegen dijken. Het wortelblok neemt elke vorm aan waarin het geteeld wordt.
- Tijdens de groei van de (levende) wortelblokken moet de basis niet te zuur zijn en stikstof, fosfor, kalk, calcium en sommige soorten klei kunnen worden toegevoegd wat nuttig is voor de opbouw van de stengels. Toevoegen van waterhoudend AMF (Arbuscular Mycorrhizal Funghi) om de groei te bevorderen wordt overwogen, maar is nog niet getest.
- Belangrijk is dat het veenproces wordt nagebootst: een tijdje onder water, een tijdje droog. Voordeel van bassins is dat die om-en-om eb en vloed na kunnen bootsen door het water over te pompen.
- Deze periode van de teelt fungeert:
- als waterzuivering, het wortelblok is immers een helofyt (moerasplant die als helofytenfilter het water zuivert)
- als stikstof-reducerende landbouw (het zogenoemde uitmijnen, net als bij riet, brandnetels, braam e.d.).
Het gezuiverde water is in de tweede fase nodig voor de vorming van het kunstmatige veen (door de mens gemaakt veen, "antropoveen"). We voegen als mens een natuurlijk proces en product toe aan de natuur. - De teelt duurt 2 tot 4 jaar, afhankelijk van de toepassing.
- De teelt door de "bodemboeren" levert dus het omgekeerde op van normaal boeren. Landbouw werkt zeer graag met zo min mogelijk water in de oppervlaktegrond waardoor de bodem inklinkt, dus zakt... Terwijl we met de veenmotor juist de bodem laten stijgen.
- Mogelijk kan de bodemboer subsidie ontvangen vanwege de bizar hoge CO2-opname van 300 ton per hectare (mits hij de blokken daarna uit roulatie haalt en als bodem-bouw-blokken voor artificieel veen inzet).
Kunstmatig veen maken
- Om het kunstmatige veen te maken wordt allereerst op locatie het wortelblok vrijgemaakt door bijvoorbeeld de big bags aan de onderzijde open te snijden.
- Het omzetten van de wortelblokken naar kunstveen moet sneller gaan dan in de natuur veen ontstaat. In deze geforceerde conserveringsfase moeten de vezels sterk blijven om meer afschuifkrachten op te kunnen vangen. Het moet sterker zijn dan zand en natuurlijk ontstaan veen.
- Om kunstmatig veen te maken willen we dus juist kalk, calcium, sulfide, bicarbonaat en nitraat vermijden en het liefst niet teveel nutriënten (voedingsstoffen) gebruiken.
- De stengels en het loof worden van de wortelblokken worden gemaaid, heel kort, zodat de holle stelen en wortelstokken vol lopen met water.
De wortelblokken worden 'verdronken' met aangezuurd en gezuiverd water, mogelijk verdikken we het water zodat de viscositeit verandert en water immobiliseert. - De zuurgraad (pH) moeten we in deze fase laag houden. Dit vereist wel speciaal water van buiten het systeem of van binnen uit, zodat er conserverende processen in gang worden gezet en blijven werken.
- Wij printen klei raamwerken om elk blok op te sluiten in een afgesloten ruimte. Dat beantwoordt aan meer doelen:
- "Bewapening" van het zacht wordende nieuwe veen. We maken een composiet bodem door gebruik te maken van 3D printing, omdat dit meer 'vorm'-opties geeft. Wortelblokken zijn zelf zijn heel sterk maar we zetten het om is veen in anaerobe toestand (zonder zuurstof) en dan wordt het zachter.
- Vastleggen van CO2 in de bodem vereist optimale conservering en geen uitstoot van CO2, methaan of lachgas. Dat stuur je deels door de samenstelling van het blok in het laatste jaar van de teelt.
- Zeer uitdagend wordt de mobilisatie van het water in het kunstmatige veen. We willen het zo ontwerpen dat het water opgesloten zit.
Voordelen:
- Land aanwas (horizontaal). Meer veen maken, bijvoorbeeld voor aanwas van land bij plassen en meren. Het veen zal op die locatie ook de groei van nieuw veen mogelijk maken.
- Land ophogen (dus verticale aanwas). Dijken versterken en daarmee meer veiligheid bieden, er verzakte bodem mee ophogen en versterken. Het wortelblok is daarom te zien als een "bouwblok" voor de bodem.
- Milieuaspecten. De CO2-opslag is zeer groot (zolang het niet verbrandt; ca. 300 ton per hectare bij een dikte van ca. 0,5 m).
Verder is een veenblok snelgroeiend en waterbergend. - Past in de Kaderrichtlijn Water (KRW) over de kwaliteit van oppervlaktewater.
Nadelen:
- Er is momenteel (september 2026) nog geen businessplan met bijvoorbeeld verwachte kosten en baten. Het gaat vooral om een natuurlijke methode om de bodem aan te laten groeien (horizontaal of verticaal).
Als het geen nevenactiviteit van boeren wordt (natuurlijk weer betaald door de overheid, boeren doen niet graag iets voor niets), wordt is het een dure manier van veen maken. - Het veenblok drijft zelf niet op water, maar wordt boven water geholpen door takken of, in dieper water, door "eilandjes".
- Wortelblokken op het land (verticale bodemgroei) zal de grond eronder laten dalen.
- Onderzoek moet plaatsvinden naar het zakken van een gebied die aangevuld of opgehoogd zijn met wortelblokken, vooral na veel of langdurige regenbuien (ofwel wordt het een moeras of en groot zompig gebied zoals bij legakkers). Eventueel kan het wortelblok worden verstijfd door een 3D-raamwerk van gedroogd, geprint klei.
- Na een lange zeer doge periode is gedroogd veen bij veenbranden moeilijk te blussen (denk aan de grote branden in de Hoge Venen in België).
voorbeeld van de snelle groei van het wortelblok (de motor van de veenmotor); klik voor groter (gevouwen oevers):
"wortelbeton" 3 jaar oud, waarvan 1 jaar in de helofyten fontein; klik voor groter (foto erik hobijn):
Meer informatie over de veenmotor:
- Gevouwen Oevers (project)
Andere informatie over natuurlijke producten:
- Kennisbank biobased bouwen
- Eco-logisch bouwmarkt
- Biobased Bouwen
- Dubomat ecologische bouwmaterialen
- Eco Bouwmaterialen
- Ecomat (België)
- Ekoplus Bouwstoffen
- Groene Bouwmaterialen
Met dank aan Erik Hobijn, de schepper van de veenmotor.
Kijk ook eens op Zuurstofplanten.net.
De termen wortelbeton® en antropeat® zijn geregistreerde handelsmerken (woordmerken).
De term wortelbeton suggereert dat het met normaal "beton" te maken heeft (zeer hard en sterk materiaal, cement als bindmiddel), terwijl het juist een zo goed als natuurlijk product is.
