Ook: ondergieten, onderkouwen, aankauwen (aankouwen?).
Ondersabelen is het opvullen van de (kleine) ruimte tussen constructieonderdelen, bijvoorbeeld de voetplaat van een stalen of betonnen kolom en de betonconstructie met een speciale metselspecie (os-mortel of osvm-mortel ofwel ondersabelingsmortel of ondersabelings-vulmortel; gietmortel of zwelmortel d.w.z. resp. krimparme of krimpvrije mortel).
Voordelen van ondersabelen
- volledige ondersteuning: de kolom wordt volledig ondersteund, dus niet alleen op de punten waar de kolomvoet is bevestigd aan de ondergrond; ondersabelingsmortel vult voeg op tussen kolom(voet) en drager
- bescherming tegen corrosie: de kolomvoet zal minder snel corrosie vertonen (er blijft minder goed water "staan")
- verstelling hoogte: de kolomvoet kan in de hoogte gesteld worden
- stabiliteit: stabiliteit en draagkracht van de constructie worden verbeterd.
Soms kan een tweecomponenten-giethars voor het ondersabelen worden toegepast (Sikkens). Ook wordt van ondersabelen gesproken als bijvoorbeeld omvangrijke zware machines of rails een ondergrond met groter dragend vermogen nodig hebben.
"Kies de juiste mortel op basis van de specifieke eisen van het project. Krimpvrije mortels zijn essentieel om verzakkingen te voorkomen."
Toepassingen (met dank aan DeMargaretha)
- Stalen kolommen in betonconstructies: voor het volledig ondersteunen van de kolomvoet.
- Zware machines: om een groter draagvermogen van de ondergrond te creëren.
- Infrastructuur: bijvoorbeeld bij de ondersteuning van voetplaten van geluidsschermen langs hoge snelheidslijnen.
- Brugleuningen: voor het ondersabelen van de voet van stijlen van brugleuningen.
- Wandelementen: bij het opvullen van stelruimten bij wandelementen.
- Ondergieten van staalconstructies: zoals voetplaten."
Aankauwen is, volgens Haslinghuis en Janse: "Het vullen van voegen tussen natuursteenstukken nadat die door wiggen zijn gesteld. De mortel wordt telkens in kleine hoeveelheden stijf in de voeg gedrukt tot het stuk steen gaat drijven, d.w.z. vrij komt van de wiggen en op de mortel staat. De wiggen mogen pas na verharding van de specie verwijderd worden maar zijn in veel gevallen niet weggenomen."
De term aankauwen wordt wel gebruikt als "het aankauwen met krimparme of krimpvrije mortel", bijvoorbeeld als je een stalen portaal gesteld hebt en dat inderdaad op spanning is gebracht door wiggen, daarna kauw je hem aan zodat het bestaande bovenliggende metselwerk op het nieuwe portaal komt te staan (Philip Coppenhage).
ondersabelen is het vullen van de ruimte tussen vloer en vloerplaat (maxit weber beamix): |
ondersabelen van de voetplaten van de houders van geluidsschermen, hoge snelheidslijn hsl (bam):  |
ondersabelde voet van een stijl van een brugreling (foto joostdevree):  |
aan de zijkant van de brug is ondersabelen niet nodig (vocht kan hier eenvoudig weglopen en dringt niet in beton, behoeft geen verticale ondersteuning) (foto joostdevree):  |
speciale os-mortel van het vroegere nehobo voor het ondersabelen van een kolom (vebo):  |
ondersabelen van een wandelement (ondersabeling bruin aangegeven, onder grondbalk); "de wandelementen worden in eerste instantie op klossen uitgelijnd en vervolgens worden de stelruimten opgevuld met fermacell expanderende mortel" (fermacell):  |
hier wordt niet (volledig) ondersabeld, maar ook voor houten kolommen is het belangrijk dat er speciale aandacht aan de kolomvoet wordt besteed: niet permanent vochtig en bij voorkeur in hoogte verstelbaar (balkdragers.com):  |
 |
De term ondersabelen is afkomstig van het Franse sable (zand).
De term sabel kan in de bouw ook de betekenis van beitel hebben (naar het gebruik als een soort zwaard).
Eng. to underpin with mortar; Du. unterstopfen
