De bouwveiligheidszone (bvz) is bij een bouwwerk het gedeelte van het aan het bouw- of sloopwerk grenzende gebied (zowel boven als onder de grond) waarin geen publiek aanwezig is. (Een zone is per definitie een begrensd gebied.)
Een aantal ernstige ongevallen op de bouwplaats met vallend materiaal heeft ertoe geleid dat de Landelijke Richtlijn Bouw- en Sloopveiligheid (LRBSV) is opgesteld waarin o.m. de bouwveiligheidszone is beschreven.
Doel van de bouwveiligheidszone is dat normaal gesproken het publiek daarbuiten veilig is wanneer er bijvoorbeeld een voorwerp naar beneden valt. Een "voorwerp" kan echter ook een groter object zijn, zoals een gevelelement of een steiger o.d. zijn.
Naast de bouwveiligheidszone als verminderaar van risico's is uiteraard vereist:
- een goede bevestiging van materieel (steiger, hijskraan, bouwlift e.d. op vlakke, stabiele ondergrond)
- oplettend personeel dat geen probleem heeft met communiceren en met fouten aangeven
- een adequate afscherming van het werkterrein (steigernetten) en het bouwterrein (hekken).
"De bouwveiligheidszone wordt bepaald door het directe effect en het indirecte effect dat een vallend voorwerp kan veroorzaken. Het directe effect betreft de val van het object die een bepaalde valcurve heeft. Het indirecte effect is het effect als gevolg van kaatsing, stuiteren, afbuiging, uitéénspatten, verwaaien, uiteenvallen of dergelijke dat bovenop het directe effect komt."
(De volledige term is "bouw- of sloopveiligheidszone"; we zullen hier steeds kortweg over bouwveiligheidszone of bvz spreken. Ook zullen we meestal spreken over "gebouw" maar dat kan ook een ander bouwwerk zijn zoals brug, viaduct o.d.)
De bouwveiligheidszone behoort bij het Bouwveiligheidsplan (bouw- en sloopveiligheidsplan) waarin vooraf inzichtelijk gemaakt wordt of het slopen of bouwen veilig en verantwoord is voor de directe omgeving, vooral met het oog op de veiligheid van het publiek dat zich in de buurt van het bouwterrein kan bevinden.
Voor de bouwveiligheidszone (bvz) geldt onder meer:
- is niet toegankelijk voor derden of publiek
- valt binnen de fysieke afscheiding van het bouwterrein (eventueel wordt het bouwterrein tijdelijk uitgebreid)
- is altijd aanwezig tijdens de werkzaamheden
- is afhankelijk van de hoogte van het gebouw of de hijslast
- volgt de contouren van het te bouwen / te slopen object
- is afhankelijk van hijswerktuigen, bouwliften, steigers, bouwelementen aan / in het gebouw (ook tijdelijk)
- is niet bedoeld als laad-, los- of hijszone
- de standaard-bvz is bedoeld voor de situatie waarbij geen extra ruimte hoeft te worden gereserveerd voor hijskranen e.d. en waar het gaat om klein vallend materiaal (tot 5 kg, bijvoorbeeld een hamer of baksteen)
- invullen van de risicomatrix kan het gevaar van bouw- en sloopwerkzaamheden nog wat duidelijker maken (de Risicomatrix bouw- en sloopveiligheid)
- begrijpelijk, maar toch wonderlijk is dat de mogelijkheid van omvallen van de hijskraan zelf buiten beschouwing is gebleven (vrijwel elk jaar komt dat wel een keer voor).
een eenvoudige voorstelling van de standaard-bouwveiligheidszone; klik voor groter (bwtinfo):
Bij de bouwveiligheidszone spelen o.m. een rol:
- het gebouw (hoogte, vorm)
- het bouwterrein (de bouwplaats)
- eventuele bouwliften, hijskranen e.d.
- de omvang van materiaal en materieel dat gebruikt of (verticaal) vervoerd wordt
- het omliggende gebied (bijvoorbeeld de gebouwen ernaast, trottoir en straat erlangs e.d.)
- de veiligheidsmarges die gehanteerd moeten worden (in meters tot het gebouw, tot hijswerktuigen e.d.)
- de gebieden die met het hijsen van mensen, materiaal en materieel te maken hebben (deze vallen binnen het fysieke bouwterrein); die gebieden zijn de hijszone (de hijszone is het kleine gebied van hijskraan en last), het hijsgebied dat vaak omvangrijker is (de hijszone plus extra veiligheidsgebied om de hijszone) en de hijsroute (de weg die de last gehesen wordt).
tabel gebouwhoogte (h, in meter) en standaard bouwveiligheidszone (standaard-bvz, in meter):
| h | bvz | h | bvz | h | bvz | h | bvz |
| 3 | 1,5 | 60 | 8 | 150 | 17 | 240 | 27 |
| 6 | 2 | 70 | 9 | 160 | 19 | 250 | 28 |
| 9 | 2,5 | 80 | 10 | 170 | 20 | 260 | 30 |
| 12 | 3 | 90 | 11 | 180 | 21 | 270 | 31 |
| 15 | 3,5 | 100 | 12 | 190 | 22 | 280 | 32 |
| 20 | 4 | 110 | 13 | 200 | 23 | 290 | 33 |
| 30 | 5 | 120 | 14 | 210 | 24 | 300 | 34 |
| 40 | 6 | 130 | 15 | 220 | 25 | ||
| 50 | 7 | 140 | 16 | 230 | 26 |
Het leeuwendeel van de informatie is afkomstig uit de zeer handige presentatie van Danny Spaans, Michael Spaans en Vincent Weijermans: De Landelijke Richtlijn Bouw- en Sloopveiligheid (LRBSV) - Hoe werkt dat?
Voor alle bronnen zie de Documentatie.
Veel voorkomende onderwerpen die de bouwveiligheidszone soms fors vergroten of tijdelijk buiten het bouwterrein brengen:
- Hijszone en hijsgebied
- Belendingen
- Wegkaatsende vallende voorwerpen
- Bouwelementen plaatsen aan rand gebouw
- Steigerbouw
- Lange delen hijsen (o.a. heipaal)
- Rekenvoorbeelden
- Documentatie
Hijszone en hijsgebied
De hijszone is het gebied dat hijskraan en last beslaan en is bedoeld voor zwaar vallend materiaal (meer dan 5 kg).
De hijszone is het gebied:
- waarin geen publiek aanwezig is
- waarboven uitsluitend lasten gehesen mogen / kunnen worden.
Het hijsgebied is het gebied waarin geen publiek aanwezig is en waarin de hijszone is aangevuld met de aan de benodigde hijshoogte gerelateerde bouwveiligheidszone. In het gehele hijsgebied dient men rekening te houden met valrisico van zowel kleiner dan 5 kg vallende voorwerpen als ook met het valrisico van (delen) van de last zelf die gehesen wordt.
Het hijsgebied:
- is niet toegankelijk voor derden of publiek
- valt binnen de fysieke afscheiding van het bouwterrein
- bestaat uit de hijszone + bouwveiligheidszone in relatie tot de hoogte van het object dat gehesen wordt
- wordt 1/3 van de bvz bij opgeteld bij hijsen langs een gevel of steiger
- benodigde extra ruimte is dus bij hijsen naast een steiger:
steigerdiepte +
1/3 bvz van de maximale hoogte van bovenkant object dat gehesen wordt tot maaiveld (object kan boven het gebouw gehesen worden) +
hijszone +
hijsgebied
- in het gehele hijsgebied moet rekening gehouden worden met zowel zware vallende voorwerpen (meer dan 5 kg) als voorwerpen tot 5 kg
- het hijsgebied kan bij tijdelijke werkzaamheden op openbaar gebied een tijdelijk grotere bvz geven (bijvoorbeeld gedeeltelijk buiten het bouwterrein, zie tweede afbeelding hieronder).
bvz met hijszone en hijsgebied; klik voor groter (bwtinfo):
bvz1 bepalen a.d.h.v. hoogte gebouw
bvz2 bepalen a.d.h.v. max. hoogte hijsbeweging
1/3-bvz-regel, hijshoogte, hijszone, hijsroute, hijsgebied; klik voor groter (bwtinfo):
tijdelijke bouwveiligheidszone bij tijdelijk uitbreiden van het hijsgebied boven de openbare ruimte; klik voor groter (bwtinfo): 
Belendingen
Belendingen (gebouwen e.d. naast het te bouwen, te verbouwen of te slopen gebouw), dus wanneer de veiligheidszone in een belending valt:
- ontruiming van het betreffende deel van het pand of het gehele pand
- bij kelders of tunnels loopt de bvz loodrecht vanaf het maaiveld door in de kelder.
belendende panden; bvz met hijszone, hijsgebied, belendende panden en tunnel; klik voor groter (bwtinfo): 
Wegkaatsende vallende voorwerpen
Wegkaatsende vallende voorwerpen (objecten die tijdens werkzaamheden of hijstransport vallen):
- wegkaatsen / afkaatsen op bijvoorbeeld een steiger, bouwlift, silo tot buiten het bouwterrein
- de extra meters aan bouwveiligheidszone wordt bepaald aan de hand van de hoogte van het obstakel (hetzelfde aantal meters bvz als bij de standaard-bvz, dus bijvoorbeeld een object van 6 m betekent al bepaalde bvz +2 meter).
afkaatsgevaar; bvz bij gevaar van afkaatsen van een vallend voorwerp vergroten; klik voor groter (bwtinfo):
Bouwelementen plaatsen aan rand gebouw
Bouwelementen of andere objecten plaatsen aan de rand van een gebouw:
- bouwveiligheidszone: standaard-bvz vergroten met de grootste afmeting van het element
- vervalt zodra het element standzeker is gemonteerd.
(bouw)elementen plaatsen aan de rand van een gebouw betekent bvz vergroten; klik voor groter (bwtinfo): 
Steigerbouw
Bij het op- en afbouwen van steigers wordt de bouwveiligheidszone tijdelijk vergoot.
De totale BVZ bestaat uit drie delen:
- de breedte van het steiger
- de lengte van het grootste steigerelement
- de standaard bouwveiligheidszone.
op- en afbouwen van de steiger de bvz tijdelijk vergroten; klik voor groter (bwtinfo):
Lange delen (heipalen e.d.)
Bouwveiligheidszone bij het hijsen van lange delen zoals een heipaal.
- bouwveiligheidszone is minimaal de gehele lengte van het element (de grootste afmeting van het object)
- deze extra grote bvz wordt aangehouden tot het object standzeker is
- bij verwijderen lange delen gelden dezelfde veiligheidszones!
lange delen hijsen; bvz bij het hijsen van lange delen; klik voor groter (bwtinfo): 
Rekenvoorbeelden (alle uit de Presentatie)
Rekenvoorbeeld 1
Gebouwhoogte = 40 m
Standaard BVZ = 6 m
Afmeting hijsobject = 6,6x8 m
Hoe groot is het hijsgebied?
Oplossing:
Standaard-bvz = 6 m (a.d.h.v. gebouwhoogte)
Grootste afmeting hijsobject = 8 m
1/3 BVZ = 2 m
Het hijsgebied is 6+8+2=16 m gemeten vanuit de gevel.
Rekenvoorbeeld 2
Hijsobject = 9 m (grootste afmeting)
Hijshoogte = 100 m
Standaard-bvz = 12 m (bij hijshoogte 100 m)
Hoe groot is (de bvz van) het hijsgebied?
Oplossing:
Standaard-bvz + grootste afmeting hijsobject + 1/3 bvz = 12 + 9 + 4 = 25 m
Rekenvoorbeeld 3
Zie de afbeelding voor de maten (de kleine tekening hierboven is voor de "leesbaarheid" iets afwijkend van het originele formaat).
Hoe groot is het hijsgebied?
Oplossing:
Hijslasthoogte = 30 m
Standaard-bvz = 5 m (bij hijshoogte 30 m)
Hijsobject = 9 m
Hijsgebied = 5 + 9 = 14 m
Documentatie
- Presentatie De Landelijke Richtlijn Bouw- en Sloopveiligheid (LRBSV) - Hoe werkt dat? van Danny Spaans, Michael Spaans en Vincent Weijermans
- Infoblad veiligheid en gezondheid bouw- en sloopwerkzaamheden
- Landelijke richtlijn bouw- en sloopveiligheid (LRBSV)
- Risicomatrix bouw- en sloopveiligheid
Zie of vergelijk eventueel (deels andere aspecten van veiligheid): brandpreventie, steiger (steigernetten), veilige werklast, gevolgklasse. tweede draagweg, valbeveiliging, redundantie, brandmuur, brandcompartiment, rookcompartiment, aardbevingsbestendig, grenstoestand, s-zin, bliksembeveiliging. noodafvoer.
