Ook:
grafzerk, grafsteen. Een zerk is een deksteen van een graf. Oorspronkelijk was
een zerk een deksteen van een doodskist, maar de betekenis is verbreed naar die
van een meestal rechthoekige, liggende steen op het graf. De zerk bevat meestal
een opschrift met de naam en geboorte- en sterfdatum van de overledene en een voor
de overledene karakteristieke tekst (het zogenoemde epitaaf of epitafium), foto of andere gedenktekens. De
geboortedatum van de overledene wordt vaak met een ster aangeduid en de
sterdatum met een rechtopstaand kruisje.
Sommige beheersers van begraafplaatsen eisten ooit dat een zerk in een speciaal
formaat en van een speciaal materiaal moest zijn uitgevoerd, wat niet alleen een
onpersoonlijk maar ook een saai resultaat gaf. Gelukkig zijn er tegenwoordig
allerlei mogelijkheden om een zerk of staande grafsteen een persoonlijk karakter
te geven, ook voor de gewone burger, in o.m. natuursteen
(vaak marmer, graniet,
keien),
beton, baksteen,
hout, glas.
Lange tijd werd met een zerk niet alleen het graf aangegeven, maar diende
de zerk ook om anderen aan te sporen te bidden voor het zielenheil van de
overledene. Het doel van een zerk of columbarium (een muur waarin urnen
geplaatst zijn) is in ieder geval dat men nog eens terug kan komen om de
overledene te herdenken; uitgestrooid as mist dat aspect.
Van de zerken die in kerkvloeren liggen, zijn vaak nog goed de opschriften te
lezen, ondanks het feit dat men erover kan lopen. In de tijd dat men in kerken
begroef was het wel noodzakelijk te blijven betalen voor het
"onderhoud" anders werd het graf hergebruikt. Bij hergebruik van het
graf werd de steen omgedraaid en van een nieuw opschrift voorzien. Op deze
manier kreeg de zerk dus een tweede leven.
Zerken in kerken zijn niet onder invloed van het weer vergaan en worden ook
bijna nooit meer hergebruikt, waardoor nog veel oude zerken bewaard zijn
gebleven. De zerk van een zogenoemd algemeen graf wordt tegenwoordig, met de
overblijfselen van de overledene, soms al na 10 jaar verwijderd (het graf wordt
geruimd).
In vroeger tijden werden zerken alleen door de welgestelden aangeschaft,
soms al voordat de persoon was overleden. Bij familiegraven is dat vaak nog zo;
als er iemand van de familie of het gezin is gestorven, wordt de zerk gelicht, de overledene bijgeplaatst,
aan de zerk wordt het gewenste opschrift toegevoegd en de zerk wordt teruggeplaatst.
Zerken zijn soms uitzonderlijk fraai uitgevoerd. Op bijvoorbeeld de begraafplaats
Père Lachaise in Parijs zijn veel uitbundige grafstenen van bekende personen te zien (zie
de site van Père
Lachaise, een paar voorbeelden onderaan de foto's).
De term zerk is wat in onbruik geraakt; meestal wordt nu gesproken over
grafsteen of grafmonument.
Andere termen voor zerk zijn: dekplaat, deksteen, dekplaat van een graf,
grafgesteente, grafplaat, grafsteen, lijksteen, stèle; met dank aan MWB
Mijnwoordenboek.
De term zerk is ontleend aan het vulgair Latijnse sarcus (doodskist), verkorting van
het Laatlatijnse sarcophagus (doodskist; stenen doodskist), ontleend aan
het Griekse sarkophagos (id.), zelfstandig gebruik van lithos sarkophagos, letterlijk
"vleesetende steen", waarin het bijvoeglijk naamwoord is gevormd uit sarx (vlees),
genitief sarkos, en phagein (eten); bron Etymologiebank.
De term epitaaf (kenmerkend opschrift op een grafsteen) is afkomstig van het
Latijnse epitaphium (lijkrede), ontstaan uit het Oudgriekse epitaphion
(horend bij een graf of begrafenis), van epi (op, bij) en taphos (graf,
begrafenis); bron Etymologiebank.
