Ook:
bleeding. Uitbloeiing is een witte tot grauwe uitslag
van voornamelijk zout in metselwerk, vaak calciumcarbonaat. Door zouten in
baksteen en voegspecie kunnen onder vochtige omstandigheden
later vaak witte vlekken op de muur verschijnen. In water oplosbare
zouten kunnen door de poriën van zowel
baksteen als voegwerk naar het oppervlak treden. Bij droog weer kristalliseren
de zouten als witte vlekken op de muur. Soms is er zelfs poederuitslag op het baksteenmetselwerk. Baksteen legt het chemisch
uit: "Cement bevat calciumsulfaat (gips,
anhydriet) dat gedeeltelijk kan oplossen als veel water aanwezig is. Bij verharding van cement wordt calciumhydraat gevormd, dat de alkalische silicaten van baksteen aantast. Hierdoor worden kalium- en natriumhydroxides gevormd. Deze hydroxides reageren met (moeilijk
oplosbaar) calciumsulfaat en vormen (goed oplosbaar) natrium- en kaliumsulfaat, dat dan aanleiding
kan geven tot uitbloeiingen."
Afhankelijk van het jaargetijde en het weer zijn de uitbloeiingen niet altijd
zichtbaar: een beregende muur laat vaak geen sporen zien, een drogende muur wel.
Ook kan het gebeuren dat cement of kalk door regen op verse mortel uitgespoeld wordt en dan over de stenen loopt.
Er is dan sprake van een cementsluier resp. kalksluier. Dit verschijnsel noemen wij
"uitloging" of "uitspoeling"; dat is weliswaar
geen zoutprobleem maar deze uitslag is vaak even hardnekkig. Uitspoeling van
kalk komt vaak voor bij bakstenen die weinig water kunnen opnemen.
Uitbloeiing en uitspoeling treden vaak op in de volgende omstandigheden:
- metselen of voegen bij regen
- blootstellen van jong metselwerk en voegwerk aan regen (dus als het mestelwerk
niet afgedekt is).
Uitbloeiingen vermijden
Hoewel vrijwel alle omstandigheden waaronder uitbloeiing en uitloging
betrekkelijk eenvoudig zijn te vermijden, komen uitbloeiingen nog steeds vaak
voor. Het vakmanschap van de metselaar (aannemer) is eigenlijk de
belangrijkste factor:
- niet metselen en voegen bij regen
- metselwerk afdekken als regen verwacht wordt
- gebruik bakstenen die bekend staan om hun geringe uitbloeiing
- geen cement gebruiken met sulfaten en toeslagstoffen als bindtijdvertragers
e.d. die uitbloeiingen veroorzaken; cement zonder calciumsulfaat (gips) schijnt
helaas zeer duur te zijn
- zuiver aanmaakwater gebruiken; geen leidingwater met chloriden toepassen
- zuiver zand gebruiken, dus geen zand dat verontreinigd is met zeezand, zouten
e.d.
- optrekkend vocht uit de ondergond blokkeren (een goed trasraam
of Wassersperre blokkeet grondwater met zouten als sulfaten en nitraten)
- breng tussen metselwerk en beton een scheidingslaag aan.
Leveranciers zeggen dat er geen uitbloeiing is bij gebruik van
bakstenen die gefabriceerd zijn volgens de Belgische norm NBN.B24-209: bij de
eflorescentieproef (uitbloeiing) volgens deze norm verschijnen geen witte vlekken groter dan 5
cm2 (een witachtige waas of een smalle zoom worden niet in aanmerking
genomen).
Als er twijfel bestaat over het gedrag van de baksteen, dan kan geprobeerd worden de
uitslag te vermijden door vóór het verharden van het metselwerk en het
voegwerk deze met een zure oplossing af te wassen. Chemtec levert een product
dat kalkuitslag vermijdt of vermindert: "Calcium-Guard is een admixture speciaal ontwikkeld ter voorkoming
of sterke vermindering van vrije kalkuitbloeiing (witte uitslag op metselwerk) uit minerale metsel- en voegmortels tijdens het hydratatie- en
uithardingsproces. Calcium-Guard voorkomt dat vrije kalk middels vochttransport het oppervlak van het
aanwezige metselwerk kan bereiken waardoor witte uitslag wordt voorkomen cq. sterk
wordt verminderd."
Zoutuitslag verwijderen
Wanneer spoedig na het metselen of voegen de witte uitslag ontstaat, schijnt het
dat deze uitslag veelal met water nog te verwijderen is. Uitbloeiingen die pas
na een jaar o.d. ontstaan, zijn zeer moeilijk te verwijderen.
De producten Rolith
RB1 en Metzger Baroli FBH11
verwijderen volgens de leveranciers de witte uitslag.
Uitslag bij beton
Uitbloeiing van wit calciumcarbonaat kan overigens ook optreden bij
betonsteen (publicatie "Uitbloeiing en uitslag" van Febelcem). Het
optreden
van witte kalkuitslag is afhankelijk van de plaats waar het calciumcarbonaat wordt gevormd. Als de
carbonatatie plaatsvindt onder het betonoppervlak, in de (uitdrogende) poriën, is er niets merkbaar.
Als de vrije kalk het betonoppervlak kan bereiken, heeft carbonatatie plaats op het betonoppervlak en is er wel sprake van kalkuitslag. Hulpstoffen in de specie (luchtbelvormers,
plastificeerders,
waterreduceerders e.d.) zijn toegestaan binnen het toepassingsgebied en volgens de voorschriften van de
fabrikant, maar zij kunnen wel leiden tot vermindering van de hechting en tot een hogere kans op
uitbloeiing.
Wonderlijk toch dat aannemers altijd bagatelliserend over uitbloeiingen zijn en
dat de uitbloeiingen toch vrijwel nooit echt verholpen worden. Zoals op bijgaande
foto's kan de aannemer wellicht de
buitenmuren van een in deze specifieke gevallen
toepasbare pleisterlaag of "verflaag" voorzien; de kosten van dit
herstel zijn voor de aannemer
want het verschijnsel uitbloeiing blijft, in eerste instantie, de
verantwoordelijkheid van de
aannemer.
