home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


tufsteen, tuf, tuffiet

 

tufsteen, tuf

Ook: tuffiet. Tufsteen is een geel tot bruinachtig poreus vulkanisch afzettingsgesteente ontstaan uit het verharden van vulkanische as en puin die tijdens een vulkaanuitbarsting de lucht in werden geslingerd.
Tufsteen uit het Eiffelgebergte werd al in de Romeinse tijd toegepast. Een aantal soorten tufsteen die in Nederland bekend zijn:
- de vroegst gebruikte tufsteen was Römer tufsteen, gewonnen in het Nettedal in de buurt van Andernach; het bevat grote en donkere insluitingen 
- later is men Weiberner of Hohenleie tufsteen gaan toepassen, uit de buurt van Weibern en Rieden; deze tufsteen is fijner van structuur en egaler beige van kleur dan de Römer tufsteen
- voor restauraties werd ook Ettringer tufsteen gebruikt, met een grovere structuur en gele vlekken, maar deze tufsteen is minder weervast dan de andere soorten
- rode zandsteen of Mainzandsteen omdat deze via de Main en de Rijn naar ons land kwam
- rode Bremersteen (bontzandsteen) uit de buurt van Hameln, werd via de Weser naar Bremen vervoerd
- de Peperine of Peperino tufsteen, uit Italië, is een bekende tufsteen, maar is grijs en kleurt na verloop van tijd nog donkerder; meestal geen goede vervanger bij restauraties.

Bij restauraties wordt, waar mogelijk, de Weiberner tufsteen toegepast.

Rond 1200 nam door het toenemend gebruik van baksteen het gebruik van tufsteen af.

Vroeger werd tufsteen fijngemalen tot tras dat bijvoorbeeld gebruikt werd voor het maken van een trasraam.


detail van de tufstenen van de oude dorpskerk van beekbergen;
klik voor groter (gemeente apeldoorn):


tufsteen als speklaag met baksteen, st. lambertuskerk, rosmalen (stichting orgelkring "hendrik niehoff"):


een tufstenen wimberg tijdens de restauratie van de st. jan in den bosch:


detailopname van tufsteen met onderaan een groot deel van de lintvoeg (om de grootte aan te geven:
klik voor groter; foto joostdevree):


Documentatie
- Tufsteen uit de Eifel, toepassingen in Nederland

Oude benamingen van tufsteen zijn duifsteen, duissteen, dufsteen en dofsteen.

De term tufsteen ontleend is in de Middelnederlandse vorm wellicht ontleend via het Middelnederduits, later rechstreeks aan het Hoogduitse Tuffstein (Tuff is afgeleid van het Latijnse tofus, tophus (tufsteen), van het Griekse tuphos, van het Griekse werkwoord tuphein (roken, branden zonder vlammen); laatste deel: bron MyEtymology

Met dank aan het boek "Inleiding in de Bouwhistorie" van Ronald Stenvert en Gabri van Tussenbroek (Uitgeverij Matrijs).

Eng. tuff, tufa