Het
Structuralisme is architectuur in de vorm van een verzameling kleine eenheden, soms in duidelijke structuren, soms in een ogenschijnlijk willekeurige opbouw.
Structuralisme lijkt op het betrekkelijk willekeurig stapelen van vooral
blokvormige bouweenheden.
Een
andere naam voor het Structuralisme is in Nederland "Forum". In de jaren 1950 en 60 namen vrijwel alle architecten wereldwijd de ideeën van het
Nieuwe Bouwen over. De Forumarchitecten zetten zich hier tegen af. Deze architecten kregen die naam vanwege het tijdschrift
"Het Forum" dat zij uitgaven. Zij verzetten zich vooral tegen de eenvormigheid in het Nieuwe
Bouwen, omdat wijken met doorzonwoningen en grote flatgebouwen overal hetzelfde karakter hebben. Het
structuralisme kwam langzaam op in de jaren 60 en als stroming vanaf
de jaren 70, met als motto: primair is een gebouw voor de gebruikers,
door de druk van de bouwwoede met grote wooncomplexen is het contact
met de gebruikers verloren (revolutiebouw).
Een gebouw moet meer zijn dan een optelling van functies, architectuur moet menselijke activiteiten mogelijk maken en sociale contacten
bevorderen. Belangrijk bij het structuralisme is dat de gebouwen
vormgegeven zijn uit kleinere eenheden, meestal van dezelfde vorm.
De kleinere eenheden hebben dan met de menselijke maat te maken en
vormen uiteraard samen een structuur, zoals bv. bij een kristalrooster
van een mineraal maar met wat meer vrijheid in de totale vorm en met gemeenschappelijke
ruimten om het sociale aspect te benadrukken.
De belangrijkste uitdrager van deze gedachte is Van Eyck
(1918). Hij kijkt veel naar de Afrikaanse architectuur, waar de complexiteit van de samenleving wordt weerspiegeld in de bouwwijze. Ook had hij veel contact met de Cobra beweging.
Van Eyck gebruikte veel tegenstellingen in zijn architectuur, zoals groot en klein, open en gesloten, eenvoud en complexiteit. Deze tegenstellingen noemt hij Duo-fenomenen.
In de stijl van het Forum is een groot geheel verdeeld in kleinere eenheden, die ook weer onderverdeeld zijn. De kleinste eenheden zijn terug te voeren op de menselijke maat. Een letterlijke uitvoering hiervan wordt structuralisme genoemd.
Nog een kenmerk bij enkele van hun bouwwerken is het gebruik van kubussen.
kashbah-woningen, klik voor groter
(piet blom)
"centraal beheer", klik voor
groter
(herman hertzberger)
Piet Blom, een leerling van Van
Eyck, bedacht de Kasbah-woningen, geïnspireerd op de Afrikaanse architectuur. De woningen zijn verhoogd gebouwd, waardoor op de begane grond gemeenschapsruimtes ontstaan. Ook zijn de woningen zeer dicht op elkaar gebouwd, dit alles om het
"sociale contact" te bevorderen. Er zijn nog steeds
ontwikkelaars die veel open ruimten ("gemeenschapsruimten")
propageren, vaak helaas zelfs op maaiveldhoogte. Met of zonder
parkeerplaatsen, het zijn donkere holen die vaak ook nog criminaliteit
aanzuigen. In 2005 zijn in de strijd tegen het donkere in de onderbouw veel lampen geplaatst waar een aantal bewoners ook niet tevreden
mee is, omdat de lichten overdag niet uitgaan en het 's nachts te
licht is.
Van Eyck: het Burgerweeshuis in Amsterdam.
Piet Blom: de boomwoningen ("kubuswoningen" of "paalwoningen") in Hengelo en
Rotterdam (foto rechtsboven): fraaie woonkubussen in een bijna
grafische uitvoering.
Herman Hertzberger: kantorencomplex van Centraal Beheer Achmea in
Apeldoorn (ca. 1970). Kenmerken van Hertzbergers architectuur zijn:
een ministad met een centrale hal en straten in gebouwen, de
structurele compositie, gebouw in de context van de omgeving,
stedelijk weefsel, er is een basisstructuur (door de architect
bepaald) en een flexibele zone (variabel gedeelte door de gebruiker
bepaald).
een ander voorbeeld van structuralisme (simpelweg "modern"
genoemd) is habitat '67, arch. moshe safdie, montreal, canada, 1967 (greatbuildings):
structuralistisch ontwerp van big.dk
(klik op de foto voor het project):
Structuralisme is "het zien van de verschijnselen als voortkomend uit de
structuur", voor het eerst gebruikt in 1935. De term is afkomstig uit het
Franse stucture, dat ontleend is aan het Latijnse structura (het bouwen,
metselwerk), een afleiding van het werkwoord struere (verleden deelwoord
structum) dat "oprichten, bouwen, in rijen leggen, opstapelen"
betekent. Bron Etymologiebank.
