home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


sgraffito

 

sgraffito

Sgraffito is een techniek waarbij in verschillend gekleurde pleisterlagen wordt gekrast en zodoende figuren e.d. ontstaan in verschillende kleuren. De scherpe lijnen van deze techniek geven vaak een grafisch uiterlijk.

Er zijn twee soorten sgraffito:

- De "echte" sgaffito waarbij elke kleur in een aparte stuclaag zit. De meeste sgraffito's bestaan (helaas) slechts uit twee lagen, soms drie of meer. Voor een goede sgraffito van meer dan twee lagen is goede samenwerking tussen graficus en stukadoor een vereiste. De ondergrond moet goed vochtopnemend zijn (bv. baksteen). De dunne pleisterlagen hebben elk hun eigen kleur. Elke laag moet worden opgeruwd om de volgende laag te laten pakken. Belangrijk is dat de gekleurde lagen overal even dik zijn wat het inkrassen vergemakkelijkt. De dikte van de lagen is afhankelijk van de korrelgrootte van de deeltjes in de mortel en van het gewenste effect. Nadat alle lagen zijn opgebracht, wordt in de (vrijwel) droge buitenste laag met bv. houtskool de tekening aangebracht. Daarna krast de kunstenaar de lijnen uit tot de gewenste diepte (gewenste kleur). Elke ingekraste lijn moet, om het regenwater af te voeren, bij voorkeur onder een hoek van 45 graden worden aangebracht.

- De "Belgische" sgraffito waarbij sprake is van slechts één of twee stuclagen en waarin de uitgestoken lijnen of vlakken zijn geverfd. Door de lichtgekleurde pleisterlaag te beschilderen ontstaat een sgraffito-afbeelding. Soms worden twee stuclagen opgebracht waarbij de onderste donkergekleurd is en de bovenste licht. Het donkere deel van het kunstwerk komt tevoorschijn door het lichte op die plaatsen weg te steken. Belgische sgraffito's zijn vaak veelkleurig omdat het aantal kleuren niet begrensd wordt door het aantal stuclagen). Vaak wordt gebruik gemaakt van de fresco-techniek (nat-in-nat) maar soms wordt pas na volledig drogen de figuur ingehakt (secco, droog).


veelkleurige belgische sgraffito uit de jugendstil, waterloosesteenweg 13, sint-gillis, 1900, arch. ernest blérot;
klik voor groter (©mbhg-dml irismonument):


een driekleurige "echte" sgraffito:


sgraffito's worden vaak  in slechts twee kleuren uitgevoerd (twee stuclagen):


lagenpakket van een sgraffito "ziekenhuisbezoek" van lex horn, 1965,  foto rutger morellisen, boek stuc kunst en techniek (grote pdf cultureel arfgoed) van rechts naar links beton, dunne plaklaag, raaplaag, zwart, donkergrijs, rood, wit; klik voor groter:


kras- en schraapgereedschap:


Problemen bij aangebrachte sgraffito's zijn o.m.:
- oplossen van de kalk spoelt het pigment weg
- de kleuren vervagen door het zonlicht
- vorst kan, zeker bij een verkeerde mortel, voor scheuren zorgen
- in de inkrassingen kan zich vuil ophopen en kunnen er mossen e.d. groeien. 

Sgraffito werd al gevonden in de Afrikaanse kunst. Vooral in de 16e-eeuwse Renaissance werd sgraffito in Italië en elders toegepast. In de lage landen werd sgraffito ook toegepast in de Jugenstil. De Nederlandse bloeiperiode is de tijd van de Wederopbouw (1945-1970) met betrekkelijk eenvoudige ontwerpen.


een woning met sgraffito doet volgens sommigen vaak wat onecht, gekunsteld aan waarbij de inkervingen vaak op tatoeages lijken:


Documentatie
- Anton Poptie heeft een handboek Sgraffito geschreven (Sgraffito, techniek en toepassing, 1966).

"Sgraffito" is het Italiaanse woord voor "gekrabd" (sgraffiare is krabben). Soms wordt sgraffito ook graffito genoemd.

Met dank Rutger Morelissen (artikel in Stuc, Kunst en Techniek), het Stucgilde, Irismonument.

Verg. graffiti, scagliola, stucco lustro, granito.

Eng. sgraffito