Sgraffito
is een
techniek waarbij in verschillend gekleurde pleisterlagen wordt gekrast
en zodoende figuren e.d. ontstaan in verschillende kleuren. De scherpe
lijnen van deze techniek geven vaak een grafisch uiterlijk.
Er zijn twee soorten sgraffito:
- De "echte" sgaffito waarbij elke kleur in een aparte stuclaag
zit. De meeste sgraffito's bestaan (helaas) slechts uit twee lagen, soms drie of
meer. Voor een goede sgraffito van meer dan twee lagen is goede samenwerking
tussen graficus en stukadoor een vereiste. De ondergrond moet goed vochtopnemend
zijn (bv. baksteen). De dunne pleisterlagen hebben elk hun eigen kleur.
Elke laag moet worden opgeruwd om de volgende laag te laten pakken. Belangrijk
is dat de gekleurde lagen overal even dik zijn wat het inkrassen
vergemakkelijkt. De dikte van de lagen is afhankelijk van de korrelgrootte
van de deeltjes in de mortel en van het gewenste effect. Nadat alle lagen zijn
opgebracht, wordt in de (vrijwel) droge buitenste laag met bv. houtskool de
tekening aangebracht. Daarna krast de kunstenaar de lijnen uit tot de gewenste
diepte (gewenste kleur). Elke ingekraste lijn moet, om het regenwater af te
voeren, bij voorkeur onder een hoek van 45 graden worden aangebracht.
- De "Belgische" sgraffito waarbij sprake is van slechts één
of twee stuclagen en waarin de uitgestoken lijnen of vlakken zijn geverfd.
Door de lichtgekleurde pleisterlaag te beschilderen ontstaat een
sgraffito-afbeelding. Soms worden twee stuclagen opgebracht waarbij de onderste
donkergekleurd is en de bovenste licht. Het donkere deel van het kunstwerk komt
tevoorschijn door het lichte op die plaatsen weg te steken. Belgische
sgraffito's zijn vaak veelkleurig omdat het aantal kleuren niet begrensd wordt
door het aantal stuclagen). Vaak wordt gebruik gemaakt van de fresco-techniek
(nat-in-nat) maar soms wordt pas na volledig drogen de figuur ingehakt (secco,
droog).
sgraffito's worden vaak in slechts twee kleuren uitgevoerd (twee
stuclagen):
lagenpakket van een sgraffito
"ziekenhuisbezoek" van lex horn, 1965,
foto rutger
morellisen, boek stuc
kunst en techniek,
van rechts naar links beton, dunne plaklaag, raaplaag, zwart, donkergrijs,
rood, wit:
kras- en schraapgereedschap:
Problemen bij aangebrachte sgraffito's zijn o.m.:
- oplossen van de kalk spoelt het pigment
weg
- de kleuren vervagen door het zonlicht
- vorst kan, zeker bij een verkeerde mortel,
voor scheuren zorgen
- in de inkrassingen kan zich vuil ophopen en kunnen er mossen e.d.
groeien.
Sgraffito werd al gevonden in de Afrikaanse kunst. Vooral in de
16e-eeuwse
Renaissance werd sgraffito in Italië en elders toegepast. In de lage
landen werd sgraffito ook toegepast in de Jugenstil.
De Nederlandse bloeiperiode is de tijd van de Wederopbouw (1945-1970) met
betrekkelijk eenvoudige ontwerpen.
een woning met sgraffito doet volgens sommigen vaak wat onecht, gekunsteld aan
waarbij de inkervingen vaak op tatoeages lijken:
Documentatie - Anton Poptie heeft een handboek Sgraffito geschreven (Sgraffito, techniek
en toepassing, 1966).
"Sgraffito" is het
Italiaanse woord voor "gekrabd" (sgraffiare
is krabben). Soms wordt sgraffito ook graffito genoemd.
