home

discl. / , lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


ruilverkaveling

 

ruilverkaveling

Ruilverkaveling is het herverdelen van agrarische grond, ofwel het ruilen van kavels boerenland waardoor grotere, aaneengesloten kavels ontstaan en de bedrijfsvoering van het agrarische bedrijf economischer kan plaatsvinden.

De ruilverkaveling is in Nederland al begonnen omstreeks 1890. Schaalvergroting en mechanisering waren belangrijke middelen om tot een economischer agrarische sector te komen. De ruilverkaveling zorgde voor de gewenste schaalvergroting. De eerste ruilverkavelingswet stamt uit 1924, maar vooral na de Tweede Wereldoorlog is veel land herverdeeld (vanaf ca. 1950). De ruilverkavelingswet werd in 1985 vervangen door de Landinrichtingswet; vanaf die tijd werd de aandacht verlegd van ruilverkaveling naar het herinrichten van het land, bijvoorbeeld landbouwgronden worden natuurgronden of recreatiegebieden.

Een stukje uit een artikel uit het Tijdschrift van het Cultureel Erfgoed over het soms ambivalente karakter van het ruilverkavelde landschap:
"Grotere kavels, nieuwe rechte wegen en nieuw gebouwde boerderijen zorgden voor een 'rationeel' landschap. Dat vertoont vaak veel kenmerken van het oorspronkelijke landschap, dankzij versterking van de oude karakteristieken, zoals boomlinten, dijkjes en bosschages. In sommige gevallen zijn zulke kenmerken echter uitgewist en heeft een letterlijke vervlakking van het beeld de overhand gehad. Vooral dit laatste heeft zich in de hoofden van velen genesteld, terwijl het eerste veel frequenter voorkomt."
Gids enz: Na de Tweede Wereldoorlog zag men in dat modernisering van de landbouw niet beperkt kon blijven tot verbetering van de bedrijfsmatige omstandigheden van individuele agrarische bedrijven of lokale gemeenschappen. De aandacht richtte zich toen ook op de sector als geheel. Met als niet altijd expliciete doelen het opheffen van kleine en daardoor niet meer levensvatbare boerenbedrijven, het verbeteren van de voorzieningen op het platteland en van de maatschappelijke positie van de boer en zijn gezin. Schaalvergroting en mechanisering werden hierbij belangrijke thema's. Ruilverkaveling werd niet overal en altijd met open armen ontvangen. Immers, het opheffen van de kleine bedrijven kon leiden tot verlies van inkomen en zelfstandigheid, dan wel tot gedwongen overstap naar een ander beroep. Ook de spanning tussen het agrarische belang en de belangen van natuur en landschap leidde soms tot heftige reacties. In een enkel geval zelfs tot gewelddadige uitbarstingen met politie-ingrijpen. Echter, de meestal aantoonbaar gunstige resultaten konden uiteindelijk vrijwel alle boeren overtuigen van het nut en de noodzaak van de ingrepen. Dat maakte de weg vrij voor grootscheepse toepassing."

Documentatie

- Ruilverkaveling (van Cultureel Erfgoed) 

- Verdeeld land, de geschiedenis van de ruilverkaveling in Nederland vanuit een lokaal perspectief (proefschrift Simon van den Bergh, Wageningen University)


poster uit 1946 waarmee de ruilverkaveling gepromoot werd (affiche via cultureel erfgoed):


voorbeeld van een ruilverkaveling bij de waal;
klik voor groter:


De oudste vorm van verkaveling is het celtic field (zwervende erven), de grenzen worden gevormd door "behapbare kavels" en natuurlijke elementen als beken en heuvels. Veel later wordt dit een blokverkaveling, waarbij in eerste instantie ook natuurlijke elementen als begrenzingen fungeren (later ook niet-natuurlijke grenzen als wegen e.d.).

De term kavel is een ander woord voor perceel grond, afkomstig van het Middelnederlandse cavelen (loten, door loting verdelen); bron Etymologiebank.

Eng. land consolidation (scheme)