Een metselverband of steenverband is de manier
waarop of het motief waarin de stenen zijn gemetseld.
Ook
straatsteenpatronen en planken vloeren vertonen vele van de hier behandelde verbanden.
"Regelmatige metselverbanden zijn gebaseerd op een juiste
kop-strekverhouding van de steen die een metselaar moet verwerken. Voor
halfsteens muren verdient een metselverband met zo min mogelijk gehakte stenen
de voorkeur, zoals halfsteensverband of klezorenverband met een vallende of een
staande tand. Ook voor metselverbanden uit massieve muren (steens en dikker) is
halfsteens metselwerk te gebruiken, alleen moeten er dan extra koppen gehakt
worden. De meest gangbare verbanden zijn Vlaams-, Noors- of kettingverband,
Engels-, staand- en kruisverband.
Wanneer de kop-strekverhouding van de steen een regelmatig verband onmogelijk
maakt, is er nog de mogelijkheid om met dezelfde steen toch een soort verband in
het metselwerk te maken; zonder regelmaat maar wel met een vaste
stootvoegbreedte. In alle gevallen waarin dit type metselwerk gerealiseerd moet
worden, zou men eigenlijk moeten spreken over metselwerk in willekeurig verband."
(Gevel&Dak
journaal)
- een vorm van kettingverband - het stramien is één kop gevolgd door drie strekken (kop-strek-strek-strek,
kop-strek-strek-strek enz.)
- 1e laag begint met een drieklezoor, 2e laag met een kop enz.
- bestaat uit 2 koppen gevolgd door een strek, let op de plaats van de koppen
- 1e laag drieklezoor kop kop strek
- 2e laag kop strek kop kop
- 3e laag drieklezoor kop kop strek
- 4e laag kop strek kop kop
- meest voorkomend metselverband in Nederland (economisch, eenvoudig,
constructief sterk)
- elke laag stenen verspringt één halve steen ten opzichte van de
voorgaande
- alleen maar strekken Eng. running bond, stretcher bond
-
wellicht eigenlijk noords verband (Haslinghuis-Janse:
omdat het om een metselverband uit vooral Noord-Nederland en
Noord-Duitsland gaat en in Noorwegen niet zoveel baksteen is toegepast) -
het metselverband waarbij elke laag uit twee strekken en één kop
bestaat en om en om de kop en strekken boven elkaar liggen zodat de koppen
"boven elkaar" een soort ketting vormen, zie de eerste
afbeelding hieronder (van Metselen) - een vorm van kettingverband
- na elke twee strekken een kop
-
de kop ligt boven de voeg tussen de stootvoeg
van de twee strekken
- om en om liggen de lagen exact boven elkaar
"De lagen van het polymetrisch verband bestaan uit stenen van
verschillende typen en formaten die willekeurig door elkaar heen gemetseld
worden. De stenen worden daarbij ook op hun kant verwerkt."
Een rollaag is een metselverband waarbij de
bakstenen op de verticaal liggen, dus op
de strek of op de kop.
De eerste foto toont een rollaag bij een vijver (Ma-koi).
De tweede foto toont een 3-laags "rolverband" (drie rollagen;
Steenzagerij Brabant).
Zie bij staand of liggend verband, maar een
rollaag is één reeks van bakstenen in dit verband.
Verg. stroomlaag.
- een laag strekken boven een laag koppen en andersom
(verschil met kruisverband, waarbij de strekkenlagen een kop verspringen) - alle strekkenlagen liggen boven elkaar
- alle koppenlagen liggen boven elkaar
- alleen strekken
- alle strekken recht boven elkaar
Een stapelverband komt zelden voor, waarschijnlijk door:
- de constructieve zwakte (het gemis aan "verband", vooral bij
gelijmde baksteen, wordt gecompenseerd door in de lintvoeg een wapening van roestvast staal aan te brengen,
type 1.4301 of AISI 304, zie de derde afbeelding hieronder)
- enig verloop snel zichtbaar is
- het soms te "goedkope" uiterlijk (eerste foto hieronder).
Metselverband
waarbij de stootvoegen niet op eenzelfde lijn liggen. Dit verband is het
oudste omdat vroeger de maten van de handgebakken stenen niet alle gelijk
waren en dus geen fraaie gelijkmatige stootvoegen op één lijn waren te
krijgen.
Gevel&Dak
journaal meldt over het wildverband en vrijverband het
volgende:
"Bij wildverband worden koppen en strekken in ogenschijnlijk
willekeurige volgorde in het metselwerk opgenomen. Om dit gevelbeeld te
verkrijgen moet de metselaar er wel goed op letten dat er niet ergens in
het metselwerk plaatselijk toch onbedoelde regelmatige patronen ontstaan.
Voor de maatvoering van het metselwerk kan men een halfsteensverband als
uitgangspunt nemen en voor muuropeningen en muurvlakken dezelfde formules
gebruiken. Bij smalle muurdammen kan de metselaar door klezoren of
drieklezoren op te nemen, proberen het gevelbeeld zo goed mogelijk te
continueren.
Volgens de Uitvoeringsrichtlijn metselwerkconstructies (BKB publ. nr. PBL
0357/98) bestaat wildverband uit:
- hoeken die beginnen met een strek, drieklezoor of een kop
- vallende tanden niet groter dan zes lagen
- sprongen van een klezoor niet meer dan zes boven of schuin boven elkaar
- lijkt niet op een of ander regelmatig verband.
Willekeurig verband:
De omschrijving zou kunnen zijn:
- hoeken en/of beëindigingen bij penanten beginnen willekeurig met een
strek, drieklezoor of een kop
- vallende tanden niet groter dan zes lagen
- sprongen van een klezoor of een kop in het verband
- sprongen van een klezoor niet meer dan zes boven of schuin boven elkaar
- lijkt niet op een of ander regelmatig verband
- maatvoering op koppenmaat
- gelijke stootvoegbreedte door passtenen (drieklezoren) te gebruiken in
het verband naast koppen en strekken.
Vrij klezorenverband:
Daarnaast kan men de keuze maken voor een vrij klezorenverband volgens de
huidige omschrijving uit de URL, maar met de toevoeging dat men dan wel
met een halve koppenmaat moet maatvoeren.
Wildverband zou men dan kunnen aanduiden als elk verband waarin de
horizontale belijning en de regelmaat worden losgelaten. Een verband
waarin de metselaar niet moet gaan denken, maar waarin hij zijn
creativiteit de vrije loop kan laten. Uiteraard wel in overleg en in
samenspraak met de opdrachtgever en/of architect."
Elders wordt vermeld:
- max. 4 strekken achter elkaar
- max. 3 koppen achter elkaar
- max. 6 lagen met vallende tand (met vallende
tand of muizentrapje in blauw)
Een zeer vrij verband ("zonder verband") in de wijk
Nieuw Leyden in Leiden. Natuurlijk is er sprake van een verband, maar in
tegenstelling met de overige genoemde metselverbanden is dit "zonder
verband" te noemen. Klik op de foto voor groter.
"Bied studies techniek tegen een sterk gereduceerd
tarief aan en maak pretstudies als Vrijetijdsmanagement duurder" (ing.
Martin van Pernis,
president Kivi
Niria)
Als
(indien/wanneer?) we teruggaan naar onze gulden dan is 't handig als deze dezelfde waarde heeft als de
euro. Dat bespaart de
geldverslindende omrekeningsoperaties van "toen". Alleen het
teken € wordt weer .
