home bouwencyclopedie

disclaimer / ©, cookies, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


Metselverbanden

 

"In verband met baksteen"


Metselverbanden, voorbeelden


Een metselverband of steenverband is de manier waarop of het motief waarin de stenen zijn gemetseld.
Ook straatsteenpatronen en planken vloeren vertonen vele van de hier behandelde verbanden.

"Regelmatige metselverbanden zijn gebaseerd op een juiste kop-strekverhouding van de steen die een metselaar moet verwerken. Voor halfsteens muren verdient een metselverband met zo min mogelijk gehakte stenen de voorkeur, zoals halfsteensverband of klezorenverband met een vallende of een staande tand. Ook voor metselverbanden uit massieve muren (steens en dikker) is halfsteens metselwerk te gebruiken, alleen moeten er dan extra koppen gehakt worden. De meest gangbare verbanden zijn Vlaams-, Noors- of kettingverband, Engels-, staand- en kruisverband.
Wanneer de kop-strekverhouding van de steen een regelmatig verband onmogelijk maakt, is er nog de mogelijkheid om met dezelfde steen toch een soort verband in het metselwerk te maken; zonder regelmaat maar wel met een vaste stootvoegbreedte. In alle gevallen waarin dit type metselwerk gerealiseerd moet worden, zou men eigenlijk moeten spreken over metselwerk in willekeurig verband." (Gevel&Dak journaal)

1. Foto's en tekeningen van metselverbanden:

- Schuine strek of (boeren)vlechtingen

- Verlijmde baksteen in soort blokformaat

- Cyclopisch steenverband

 

2. Verschillende schema's

 

Zie vooral Metselverbanden van Betrouwbaar Baksteen.
Zie ook Metselverbanden Powerpoint presentatie van H. Nugter van het Novacollege 

en bv. www.c-post.nl, www.knb-baksteen.nl en vooral Metselen.net

die alle bronnen zijn van een fors aantal van de afbeeldingen.




1. Foto's en tekeningen van metselverbanden



Blokverband


- kenmerkend is het "blok" dat door de lagen strekken recht boven elkaar wordt gevormd.

De foto van Betrouwbaar Baksteen geeft een duidelijk voorbeeld. 

Een blokverband van uitsluitend strekken die recht boven elkaar liggen, wordt stapelverband of tegelverband genoemd. 


Een blok/halfsteensverband:



Deze foto toont een wonderlijke combinatie van metselverbanden...:



Bois cordé (une maison de bois cordé is wellicht te omschrijven als een haardhouthuis)











 
 


Engels verband

- een vorm van kettingverband
- het stramien is één kop gevolgd door drie strekken (kop-strek-strek-strek, kop-strek-strek-strek enz.)
- 1e laag (1) begint met een drieklezoor
- 2e laag (2) met een kop
- 3e laag: zie bij (1), enz.




Frans verband

Het Frans verband bestaat uit 2 koppen gevolgd door een strek; let op de plaats van de koppen (van onder naar boven):
- 1e laag (1): drieklezoor kop kop strek
- 2e laag (2): kop strek kop kop
- 3e laag (3): drieklezoor kop kop strek
- 4e laag (4): kop strek kop kop
- 5e laag: zie bij (1), enz.



Halfsteensverband


- meest voorkomend metselverband in Nederland (economisch, eenvoudig, constructief sterk) 
- elke laag stenen verspringt één halve steen ten opzichte van de voorgaande
- alleen maar strekken
Eng. running bond, stretcher bond



kleinste muuropeningen bij halfsteensverband:



Kettingverband

Het metselverband waarbij om en om de kop en strekken boven elkaar liggen zodat de koppen "boven elkaar" een soort ketting vormen.

Noors verband: het stramien is één kop gevolgd door twee strekken.
Engels verband: het stramien is één kop gevolgd door drie strekken.


Klezoorverband of Klezorenverband


- de lagen verspringen een kwart steen ten opzichte van elkaar (de lengte van een klezoor, 1/4-steen) 

  ofwel de lagen overdekken elkaar over de lengte van 3/4 steen.

 



Koppenverband of Patijtsverband

- alle lagen zijn koppenlagen
- koppenlagen, verspringen een klezoor
Eng. header bond

 

 



Kruisverband of Hollands verband

- strekkenlagen verspringen elke laag een kop 

  (verschil met staand verband waar niet versprongen wordt)

- koppenlagen liggen boven elkaar; strekkenlagen liggen boven elkaar

- na elke laag strekken een laag koppen en andersom


  




Noors verband

-
wellicht eigenlijk noords verband (Haslinghuis-Janse: omdat het om een metselverband uit vooral Noord-Nederland en Noord-Duitsland gaat en in Noorwegen niet zoveel baksteen is toegepast)
- het metselverband waarbij elke laag uit twee strekken en één kop bestaat en om en om de kop en strekken boven elkaar liggen zodat de koppen "boven elkaar" een soort ketting vormen, zie de eerste afbeelding hieronder (van Metselen)
- een vorm van kettingverband
- na elke twee strekken een kop
- de kop ligt boven de voeg tussen de stootvoeg van de twee strekken
- om en om liggen de lagen exact boven elkaar






Eng. monk bond


Patijtsverband

Zie koppenverband.


Polymetrisch verband

"De lagen van het polymetrisch verband bestaan uit stenen van verschillende typen en formaten die willekeurig door elkaar heen gemetseld worden. De stenen worden daarbij ook op hun kant verwerkt."

Tekst en afbeelding Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed.



Verg. wildverband.

 


Rollaag

Een rollaag is een metselverband waarbij de bakstenen op de verticaal liggen, dus op de strek of op de kop.
De eerste foto toont een rollaag bij een vijver (Ma-koi).
De tweede foto toont een 3-laags "rolverband" (drie rollagen; Steenzagerij Brabant).
Zie bij staand of liggend verband, maar een rollaag is één reeks van bakstenen in dit verband. 
Verg. stroomlaag.



 


Spiraalverband


- elke vorm van metselwerk in een spiraalvorm

 


Staand verband

- een laag strekken boven een laag koppen en andersom 
  (verschil met kruisverband, waarbij de strekkenlagen een kop verspringen)
- alle strekkenlagen liggen boven elkaar (met een koppenlaag ertussen)
- alle koppenlagen liggen boven elkaar (met een strekkenlaag ertussen)


 

  
Stammen van hout

Gemetselde stammen in de langsrichting (Noorwegen):

  
 


Stapelverband of Strekkenverband of Tegelverband

- alleen strekken
- alle strekken recht boven elkaar

Een stapelverband komt zelden voor, waarschijnlijk door:
- de constructieve zwakte (het gemis aan "verband", vooral bij gelijmde baksteen, wordt gecompenseerd door in de lintvoeg een wapening van roestvast staal aan te brengen, type 1.4301 of AISI 304, zie de derde afbeelding hieronder)
- enig verloop snel zichtbaar is
- het soms te "goedkope" uiterlijk (eerste foto hieronder).


Visgraatverband of Keperverband

- strekken in een visgraatmotief

De foto toont een hoek van de dom van Firenze, Toscane:


Overigens, het visgraatverband komt bij straatstenen vaak voor:



Vlaams verband

-
alle lagen bestaan uit kop-strek-kop-strek enz.

- om en om wordt begonnen met een drieklezoor




"d" is de drieklezoor:



Wildverband of vrij verband


(Verg. zonder verband.)

Metselverband waarbij de stootvoegen niet op eenzelfde lijn liggen. Dit verband is het oudste omdat vroeger de maten van de handgebakken stenen niet alle gelijk waren en dus geen fraaie gelijkmatige stootvoegen op één lijn waren te krijgen.

Gevel&Dak journaal meldt over het wildverband en vrijverband het volgende:

"Bij wildverband worden koppen en strekken in ogenschijnlijk willekeurige volgorde in het metselwerk opgenomen. Om dit gevelbeeld te verkrijgen moet de metselaar er wel goed op letten dat er niet ergens in het metselwerk plaatselijk toch onbedoelde regelmatige patronen ontstaan. Voor de maatvoering van het metselwerk kan men een halfsteensverband als uitgangspunt nemen en voor muuropeningen en muurvlakken dezelfde formules gebruiken. Bij smalle muurdammen kan de metselaar door klezoren of drieklezoren op te nemen, proberen het gevelbeeld zo goed mogelijk te continueren.
Volgens de Uitvoeringsrichtlijn metselwerkconstructies (BKB publ. nr. PBL 0357/98) bestaat wildverband uit:
- hoeken die beginnen met een strek, drieklezoor of een kop
- vallende tanden niet groter dan zes lagen
- sprongen van een klezoor niet meer dan zes boven of schuin boven elkaar
- lijkt niet op een of ander regelmatig verband.

Willekeurig verband:
De omschrijving zou kunnen zijn:
- hoeken en/of beëindigingen bij penanten beginnen willekeurig met een strek, drieklezoor of een kop
- vallende tanden niet groter dan zes lagen
- sprongen van een klezoor of een kop in het verband
- sprongen van een klezoor niet meer dan zes boven of schuin boven elkaar
- lijkt niet op een of ander regelmatig verband
- maatvoering op koppenmaat
- gelijke stootvoegbreedte door passtenen (drieklezoren) te gebruiken in het verband naast koppen en strekken.

Vrij klezorenverband:
Daarnaast kan men de keuze maken voor een vrij klezorenverband volgens de huidige omschrijving uit de Uitvoeringsrichtlijn, maar met de toevoeging dat men dan wel met een halve koppenmaat moet maatvoeren.
Wildverband zou men dan kunnen aanduiden als elk verband waarin de horizontale belijning en de regelmaat worden losgelaten. Een verband waarin de metselaar niet moet gaan denken, maar waarin hij zijn creativiteit de vrije loop kan laten. Uiteraard wel in overleg en in samenspraak met de opdrachtgever en/of architect."


Elders wordt vermeld:
- max. 4 strekken achter elkaar
- max. 3 koppen achter elkaar
- max. 6 lagen met vallende tand (met vallende tand of muizentrapje in blauw)





Verg. polymetrisch verband.


Zonder verband

(Verg. vrij verband.)
Een zeer vrij verband ("zonder verband") in de wijk Nieuw Leyden in Leiden. Natuurlijk is er sprake van een verband, maar in tegenstelling met de overige genoemde metselverbanden is dit "zonder verband" te noemen. Klik op de eerste foto voor groter.



breuksteenwerk:




Combinaties van verbanden


Combinatie strekkenverband en koppenverband (Gemeentemuseum Den Haag, architect Berlage):



Andere verbanden

Schuine strek of (boeren)vlechtingen:



Verlijmde baksteen in soort blokformaat, maar rechtopstaand:


Cyclopisch steenverband


  



2.
Verschillende schema's