home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


mechanische ventilatie

 

mechanische ventilatie

Ook: MV. Mechanische ventilatie is een geforceerde ventilatie die vaak wordt toegepast om "verbruikte" leeflucht af te voeren en verse (buiten)lucht aan te voeren. Te weinig ventilatie geeft een ongezond binnenklimaat, maar teveel ventilatie geeft onnodig energieverbruik, onnodige geluidshinder van het ventilatiesysteem en mogelijk last van tocht
Bij mechanische ventilatie wordt de "vervuilde" lucht uit de ruimte (kamer) mechanisch afgevoerd (met een ventilator), terwijl verse lucht wordt aangevoerd via ventilatieroosters, kieren, geopende ramen e.d.

Methode
De afzuigpunten bevinden zich op verschillende punten in huis, bij voorkeur elke aparte ruimte. De mechanische afzuiging vindt meestal centraal plaats, vaak op zolder en bij voorkeur in een aparte kast. De ventilatieroosters voor de aanvoer van verse lucht bevinden zich in de gevel, meestal als ventilatieroosters aan de bovenzijde van het raam.

De mate van ventilatie (het debiet) kan geregeld worden met een standenknop of automatisch met behulp van één of meer sensoren:
- via een standenknop (2 tot 4 standen) kan de kracht van het systeem ingesteld worden; bij het 4-standen-systeem is stand 1 de automatische en 2-3-4 zijn laag-midden-hoog
- via sensoren kan de kracht van de ventilatie geregeld worden aan de hand van (a) de hoeveelheid CO2 in de kamer, (b) de relatieve vochtigheid van de lucht of (c) de concentratie van vluchtige organische oplosmiddelen (VOC, Volatile Organic Compounds).

Bij hedendaagse huizen is het in Nederland vaak een centraal opgestelde continue mechanische ventilatie: om in de bijna potdichte huizen de lucht te verversen is permanente mechanische ventilatie noodzakelijk. Bij mechanische ventilatie met warmteterugwinning wordt de warmte van de afvoerlucht gebruikt om de koele, binnenkomende verse lucht op te warmen.

De aanvoer van verse lucht is meestal natuurlijk (passief), maar er kunnen ook ventilatoren worden toegepast die de verse lucht naar binnen voeren. Om bij sterkere wind tocht door de ventilatieroosters te vermijden, kunnen speciale winddrukgeregelde roosters worden toegepast. Hierbij laat een in het rooster ingebouwde klep bij wisselelende winddruk toch een meer of minder constante stroom verse lucht passeren.

Methoden van ventilatie
Mechanische ventilatie is één van de vier systemen waarmee een gebouw/woning van verse lucht wordt voorzien. In de vakhandel is mechanische ventilatie bekend als Systeem C (mechanische afvoer, natuurlijke toevoer):

     
principes natuurlijke toevoer mechanische toevoer
natuurlijke afvoer 
(bij nieuwbouw nauwelijks meer natuurlijke afvoer)
systeem A 
("natuurlijke ventilatie"; alleen nog bij oudere bouw)
systeem B
( werd vroeger vaak gecombineerd met luchtverwarming)
mechanische afvoer
(nodig i.v.m. luchtdichtheid gebouwen)
systeem C
("mechanische ventilatie")
systeem D
("balansventilatie")


Aspecten van mechanische ventilatie (bron o.m. "Mechanische ventilatie in woningen" van het Lente-akkoord)
- Ontwerp de installatie zo, dat ze bijvoorbeeld al in stand 2 de capaciteit haalt die het Bouwbesluit eist. (Gemak, Capaciteit, Geluidshinder)
- Maak een leidingensysteem waarbij de leidingen een forse diameter hebben en zonder scherpe bochten. (Capaciteit, Geluidshinder)
- Voorkom extra bochten in het leidingwerk van het ventilatiekanaal. ( Gemak, Geluidshinder)
- Zorg voor een 3d-ontwerp van de kanalen. De leverancier van de kozijnen en ventilatieroosters is een andere dan de installateur van de mechanische ventilatie. Zorg voor de juiste afstemming! (Gemak, Capaciteit, Geluidshinder)
- Pas geluiddempers van de juiste lengte toe op kritische punten bij de MV-box. Zorg in het ontwerp dat de installateur daarvoor voldoende ruimte heeft. (Capaciteit, Geluidshinder)
- Gebruik ventilatiekanalen die zo weinig mogelijk weerstand geven, bijvoorbeeld die glad zijn aan de binnenzijde. (Geluidshinder)
- Leg voor ieder afzuigpunt een apart ventilatiekanaal aan zodat er geen vertakkingen zijn. Daardoor is het bovendien makkelijker om de kanalen van binnen schoon te maken. ( Gemak, Geluidshinder)
- Werk zorgvuldig en zie daarop toe. Bescherm tijdens de bouw alle onderdelen tegen beschadiging en vervuiling. ( Capaciteit, Geluidshinder)
- Monteer de box van de mechanische ventilatie op een wand met een massa van minstens 200 kg per vierkante meter. Het geluid wordt dan niet doorgegeven. Deze box heeft de MV-box; de unit die voor afvoer van lucht zorgt.(Geluidshinder)
- Zorg dat er minstens twee deuren zijn tussen een (slaap)kamer en de MV-box, bijvoorbeeld door de MV-box in een af te sluiten kast te hangen. (Geluidshinder)
- Kies voor meer afzuigpunten. Niet alleen in keuken, toilet, badkamer en woonkamer, maar ook in de andere verblijfsruimten, vooral in de slaapkamers (dan kan ieder kiezen voor gesloten deuren, open ramen, geen hoge kieren onder of boven de deur enz.). Op deze manier wordt een deel van de "kortsluiting" vermeden; kortsluiting kan optreden wanneer er bijvoorbeeld een raam open staat en ook de deur naar de hal. (Capaciteit, Verdeling) 
- Als niet iedere leefruimte zijn eigen afvoerkanaal heeft: vermijd "kortsluiting"; zorg in de ontwerpfase dat er voldoende afstand is tussen te openen ramen en afzuigpunten. (Capaciteit, Verdeling)
- Kies een systeem met vraagsturing, liefst op basis van CO2-meting per afzuigpunt, meestal per kamer. (Capaciteit, Verdeling)
- Alleen voor de ruimten die geen eigen afvoerkanaal hebben: gebruik bij ventilatie "onder/boven de deur door" een profiel dat wel lucht, maar geen licht doorlaat; kies eventueel deuren met een overstroomvoorziening aan de bovenkant. (Capaciteit, Verdeling)
- Sluit de afzuigkap van de keuken niet aan op de mechanische installatie (blijkbaar is die fout toch geregeld gemaakt!), maar zorg voor een afvoer rechtstreeks naar buiten. Een afzuigkap met een motor en een eigen afvoer heeft een hogere capaciteit en vervuilt de kanalen van het ventilatiesysteem niet. (Capaciteit, Verdeling)
- Uitsluitend handbediening van ventilatieroosters heeft het nadeel dat die volledig dichtgezet kunnen worden, wat ongezonde kamerlucht geeft; en altijd volledig open kost door opwarmen extra energie. (Capaciteit, Verdeling)
- Zelfregelende ventilatieroosters hebben het voordeel  dat de stand van het ventilatierooster mede afhankelijk is van de winddruk. Bij harde wind wordt minder lucht ingelaten (meer comfort (minder tocht), minder energieverlies door teveel koude lucht. (Gemak, Capaciteit)
- Er bestaan ook zelfregelende ventilatieroosters die de toegevoerde lucht elektrisch voorverwarmen, maar dat is uiteraard niet echt gunstig voor het energieverbruik.
- Een optie is regeling op CO2, luchtvochtigheid e.d. op toevoer ("sturing op toevoer  per verblijfsruimte"), waarbij CO2-gestuurde ventilatieroosters het rooster openen als er teveel CO2 is en een seintjegeven naar de afvoerunit. Wanneer de afvoerunit in dezelfde ruimte opgesteld is, is dat goed; bij centraal opgestelde afvoerunit betekent dit dat er in alle andere ruimten ook meer afgezogen wordt. (Gemak, Verdeling, Geluidshinder)
- Een optie is regeling op CO2, luchtvochtigheid e.d. op afvoer ("sturing op afvoer  per verblijfsruimte"), waarbij afvoer per kamer geregeld is en daarmee ventilatie afhankelijk is van de behoefte. Dit spaart energie, geeft meer comfort, is gezonder, geeft geen ventilatiehinder van geopende ramen e.d. in andere kamers. Overigens, de sturing kan centraal plaatsvinden, maar dat is niet nuttig. (Gemak, Capaciteit, Verdeling)
- Voorzie in een vorm van calamiteitenschakelaar in het geval er geen lucht van buiten mag worden toegevoerd (na de melding  "sluit de ramen" door de overheid; vaak zal "stekker eruit" voldoende zijn).
- Handig is als er een vorm van feedback is van het ventilatiesysteem, bijvoorbeeld via een duidelijk bericht op een kleine display in de meterkast (geen code, dan moet er weer een handleiding bij).
- Regel het systeem goed in! Dat wil zeggen: ga na of het ventilatiedebiet voor elke ruimte voldoet aan wat gesteld is. Een ventilatieprestatiekeuring (VPK) zou eigenlijk bij elke nieuwbouw plaats moeten vinden...
- Denk aan het onderhoud dat de bewoner zelf moet uitvoeren (schoonmaken filters, ventielen, ventilatieroosters en, voor zover mogelijk, leidingen). Noteer de freqeuentie of de maanden daarvan op een kaartje in de meterkast.
- Denk aan een onderhoudsabonnement, te vergelijken met een abonnement op het onderhoud van de centrale verwarming. De MV-box moet eenmaal per twee jaar worden nagezien en ventilatiekanalen moeten eenmaal per vier jaar worden gereinigd.
- Bij een slecht aangelegde installatie kan men door het lawaai van de installatie wel eens overgaan tot het uitschakelen van de mechanische ventilatie tijdens de nacht. Denk er wel aan dat er dan een andere manier van luchtverversing moet zijn (knipje op het raam, ventilatierooster goed open)!

Systeemvarianten mechanische afzuiging
Mechanische ventilatie heeft o.m. de volgende technische invullingen (systeemvarianten):
- handmatige bediening ventilatieroosters en afvoerventilator (systeem C1; voordeel: eenvoud, prijs; nadeel: i.v.m. energiekosten houden sommigen de roosters dicht en zetten de afvoer uit en dat is bij een goed geïsoleerde woning verre van ideaal)
- winddrukgeregelde ventilatieroosters en handmatige bediening afvoerventilator (systeem C2; nadeel: vaak wordt te weinig geventileerd)
- tijdsturing; handmatige bediening ventilatieroosters en afvoerventilatie afgestemd op bezettingsgraad van de woning als geheel (systeem C3a; in sommige kamers wordt teveel of te weinig geventileerd; kans op tocht)
- tijdsturing; winddrukgeregelde ventilatieroosters en afvoerventilatie afgestemd op bezettingsgraad van de woning als geheel (systeem C3b; in sommige kamers wordt teveel geventileerd; minder kans op tocht)
- winddrukgeregelde ventilatieroosters en sturing op CO2 e.d. op afvoer met één sensor in woning (systeem C4a; nadeel: omdat slechts één sensor aanwezig is, meestal in de woonkamer, kan het gebeuren dat de overige kamers te weinig worden geventileerd wanneer niemand in de woonkamer aanwezig is)
- CO2-gestuurde ventilatieroosters per verblijfsruimte (systeem C4b; sturing op toevoer; als CO2 in kamer te hoog is, gaan roosters open en seintje naar afvoerbox om meer af te zuigen)
- winddrukgeregelde ventilatieroosters en CO2-gestuurde afzuigpunt per verblijfsruimte (systeem C4c; sturing op afvoer; als CO2 in kamer te hoog is, wordt meer vervuilde lucht afgevoerd; met zonering kan één of een aantal afzuigpunten worden gecombineerd; wanneer géén zonering plaatsvindt, dan wordt er in andere kamers teveel afgezogen). 

De "beste keuze"
In het Lente-akkoord is als beste keuze vermeld:
- Pas zonering toe: meerdere afzuigpunten in huis, elk afzonderlijk geregeld (in ieder geval woonkamer, keuken, badkamer, toilet, elke slaapkamer)
- Ieder afzuigpunt een eigen ventilatiekanaal
- Ruime ventilatiekanalen, ruime bochten
- Winddrukgeregelde ventilatieroosters
- Regeling van de luchtstroom per kamer op basis van CO2
- Een afsluitbare kast om de MV-box
- Warmteterugwinning uit afvoerlucht


principe van mechanische ventilatie;
klik voor groter (pdf lente-akkoord)


verdeelbox mechanische ventilatie met regelbare kleppen; ieder afvoerpunt is met een eigen afvoerkanaal hierop aangesloten; met de kleppen wordt de capaciteit per afvoer geregeld (pdf lente-akkoord):


voorbeeld van een verdeelbox; in elke doorzichtige mof zit een klep die op basis van co2, luchtvochtigheid en vluchtige organische stoffen kan worden gestuurd;
klik voor groter (pdf lente-akkoord):


zelfregelend ventilatierooster; bij winddruk sluit het groene flapje de instroomopening meer of minder af; de bewoner kan het afdekrooster eraf nemen om het geheel schoon te maken (pdf lente-akkoord):


Bij balansventilatie of gebalanceerde ventilatie worden zowel de aanvoer als de afvoer van lucht mechanisch geregeld.

Het woord mechanisch betekent "werktuigkundig, machinaal; werktuigelijk", ontleend aan Duits mechanisch uit het Latijnse mechanicus (werktuigkundig enz.), dat is ontleend aan het Griekse mekhanikos (technisch, vindingrijk, betreffende werktuigen), een afleiding van mekhane (instrument, werktuig); bron Etymologiebank.

Zie ook natuurlijke ventilatie, balansventilatie, ventilatie, condensatie, bouwfysica.

Eng. mechanical ventilation