home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


hunebed

 

hunebed

1. Een hunebed is een bovengrondse grafkamer, bedoeld voor meerdere begravingen, die is opgebouwd uit grote staande zwerfkeien (draagstenen), liggende dekstenen en overdekt met aarde. Tussen de grote stenen bevonden zich kleinere stopstenen. De grote stenen aan de korte zijden worden sluitstenen genoemd. De vloer was vermoedelijk belegd met keien. De draagstenen en dekstenen (plattere zwerfkeien) worden megalieten genoemd. Een hunebed werd soms van een rij kransstenen voorzien. Waarschijnlijk waren vroeger uitsluitend de toppen van de dekstenen zichtbaar.

Hunebedden dateren uit de tijd van de Trechterbekercultuur (3400-2850 v.Chr), dus uit de Jonge Steentijd, het Neolithicum. De resten van de imposante hunebedden vinden we in heel West Europa, in Nederland vooral in Drenthe. 
In de grafkamers werden gebruiksvoorwerpen en soms de volledige wapenrusting van de gestorvene bijgezet.
Over de bouw van hunebedden is men niet eensgezind: 
- sommigen vermoeden dat eerst gaten werden gegraven om de draagstenen in te zetten waarna de dekstenen hierop werden aangebracht
- anderen vermoeden dat juist eerst de dekstenen op de heuvel zijn neergelegd, waarna steeds de grond eronder gedeeltelijk werd weggegraven en een draagsteen werd aangebracht.
Gezien de latere grafvondsten bij hunebedden wordt vermoed dat hunebedden vaak werden "hergebruikt" voor begravingen.
In de 19e eeuw zijn veel hunebedden gesloopt.

In Frankrijk en Engeland zijn deze grafkamers bekend onder de naam dolmens. De term hunebed wordt meestal gebruikt voor deze soort grafheuvels uit Nederland en Denemarken. (Theoretisch, archeologisch verschil tussen een hunebed en een dolmen: de dolmen heeft een ingang ("poort") aan de korte zijde en een hunebed aan de lange zijde; de dolmen heeft vaak maar één deksteen.)
In Duitsland kent men 7 soorten "hunebedden" (met dank aan Archeologie Magazine 2016-03):
- een gewone dolmen met één grafkamer, vier draagstenen en één deksteen
- een uitgebreide dolmen die bestaat uit twee geschakelde dolmens
- een grote dolmen met een serie geschakelde grafkamers die elk door één deksteen wordt afgesloten
- een ganggraf met meer geschakelde grafkamers en een centrale ingang aan de zijkant
- een Emslander kamergraf is langgerekt en heeft vele compartimenten, het geheel omgeven door een cirkel van staande stenen 
- een variant van de Emslander grafkamer is die met een dubbele rij staande stenen
- een hunebed bestaat vaak uit meer kamers binnen een rechthoek van draagstenen.


klik op de afbeeldingen voor groter

een paar hunebedden in drenthe:


draagstenen, sluitstenen, dekstenen, stopstenen, poortstenen, keienvloer, dekheuvel en kransstenen; 
tekening van de gross berssen, van evert van ginkel uit het boek "hunebedden, monumenten van een steentijdcultuur" van ginkel, jager en van der sanden (uniepers, abcoude, 1999):


reconstructie van hunebed gross berssen, gemeente landkreis emsland, duitsland (foto g. mauro, cultureel ergoed):


reconstructie van hunebed pottiesbargien, hunebed d52a (pottiesbargien) zoals die er ooit waarschijnlijk heeft bijgelegen, d.w.z. bedenkt met aarde en gras:


een tekening van hunebed d52a pottiesbargien:


De draagstenen worden ook wel orthostaten genoemd (rechtopstaande stenen).

Een hunebed bij Rolde werd ook wel de "Zuilen van Hercules" genoemd (Hercules was een naam voor de duivel).

De term hunebed is gevormd uit "bed" en een eerste lid dat vaak pseudo-etymologisch in verband wordt gebracht met de historische Hunnen, Aziatische nomaden die in de 4e en 5e eeuw in Europa huishielden. Waarschijnlijk is het eerste lid gevormd in navolging van ouder Duits Hünengrab (hunebed), Noord-Duits Hünenbett. Vóór de spellingsherziening van 1954 was ook hunnebed als schrijfwijze toegestaan. Bron Etymologiebank.

Zie ook tumulus.
Verg. cromlech, dolmen, megaliet, mausoleum, crypte en wellicht zwervend erf (celtic field) en  terp.

Eng. hunebed (onze benaming dus)


2. Hunebed is de benaming voor bepaalde soorten afstandhouders van Stoter beton; op de afbeelding het eenvoudigste model.