Rond 1100 vóór Chr. vestigden de Doriërs, een soldatenvolk, zich in de
omgeving van Sparta. De kunstzinnige Ioniërs vestigden zich in Attica, de
streek rondom Athene.
Van de oorspronkelijke bevolking van Griekenland vluchtte een deel naar de
kust van Noord-Afrika. De rest vermengde zich met de nieuwe volken. De
oorspronkelijke bevolking en de nieuwe volken beschouwden zich meer en meer als
één volk. Ze noemden zich de Hellenen. De Romeinen noemden hen pas later de
Grieken.
Vanaf de 8ste eeuw vóór Chr. vestigden de Hellenen koloniën in een groot deel
van het Middellandse-Zeegebied, met name op Sicilië en langs de kusten van
Zuid-Italië, zoals Neapolis (Napels) en Marsiglia (Marseille). Hierdoor was de
Griekse bouwkunst van belangrijke invloed op die van de Romeinen.
Ontwikkeling
Tussen 1100 en 700 vóór Chr. ontstond de Griekse stad, de polis. De steden
werden de centra van kunst en cultuur. Geleidelijk maakte het stelsel van
vorstendommen plaats voor nieuwe politieke stelsels, waaronder de demokratie,
die rond 500 vóór Chr. in Athene ontstond.
Het Griekenland van toen was verdeeld in vele stadstaatjes, die
allemaal dezelfde taal en godsdienst hadden. Tijdens de Spelen, die eens
in de vier jaar in Olympia plaatsvonden, staakten de staatjes hun
onderlinge ruzies. De eerste Olympische Spelen werden gehouden in
776 vóór Chr., de laatste "klassieke Spelen" werden gehouden in
394 na Chr.
De vijf olympische ringen, het symbool van de
huidige Olympische Spelen.
Elke ring symboliseert één van de vijf werelddelen.
Perzische oorlogen
Tijdens de periode van de grootste bloei van de Griekse kunst en cultuur
vonden echter vanaf 500 vóór Chr. ook de Perzische oorlogen plaats, en daarbij nog
eens de interne strijd tussen de oude rivalen Athene en Sparta. Dankzij steun
van de Perzen kon Sparta overwinnen, waarna een periode van achteruitgang begon
(vanaf ca. 400 vóór Chr.).
In Macedonië (in het Noorden van Griekenland) ontstond echter een nieuwe
sterke macht. De Macedonische koning Oleander de Grote wist zelfs in 333 vóór Chr.
het Perzische leger te verslaan en kreeg daarmee de macht over het hele
Perzische Rijk. Er ontstond een nieuwe politieke orde, het Hellenisme.
Griekenland werd toen een tweederangs macht.
Het einde
In 146 vóór Chr. werd Griekenland ingelijfd bij de Romeinse provincie Macedonia.
Er ontstond een nieuwe periode van vrede. Athene en Sparta bleven nog enige tijd
zelfstandig. In 395 na Chr. werd Griekenland ingelijfd bij het Oost-Romeinse
Rijk.
De oudste bewaard gebleven Griekse bouwwerken zijn de tempels. Deze werden al
vroeg in duurzame natuursteen gebouwd, terwijl voor de overige bouwwerken
meestal hout werd gebruikt. De tempels waren opgedragen aan één van de Griekse
goden.
De tempels bestaan in verschillende vormen, van klein naar
groot. De vorm van de tempel was rechthoekig of rond. Vier mogelijke plattegronden van een Griekse
tempel
Het gebouw stond altijd op een stereobaat, het voorfront laat
zuilen zien met daarop een hoofdgestel.
De zuilen zijn opgebouwd uit een basement, een schacht
en een kapiteel. De schacht kan uit één stuk bestaan (monoliet)
of uit verschillende trommels.
Het hoofdgestel is te verdelen in architraaf, fries, geison,
timpaan en cimaas. Aan de voet en de bovenkant van het
hoofdgestel staan meestal akroterions.
Legenda tekening links: 1. akroterion
2. cimaas
3. timpaan
4. geison
5. fries
6. architraaf
7. abacus
8. echinus
9. voluut
10. zuilschacht
11. cannelures
De Grieken hebben voor hun gebouwen, ook de tempels, oorspronkelijk
hout als bouwmateriaal gebruikt. De belangrijke onderdelen werden bekleed
met platen van terracotta (gebakken klei). Geleidelijk aan zijn ze
meer duurzame, maar ook moeilijker te bewerken natuursteen (kalksteen en
marmer) gaan toepassen.
De vormgeving van de Griekse bouwkunst is dan ook voor een groot deel
te verklaren aan de hand van de houtbouw. Dit geldt met name voor de Dorische
orde.
Op het plaatje hiernaast is bijvoorbeeld goed te zien hoe de balkkoppen
die in het houten hoofdgestel aan de voorkant te zien zijn, terugkomen als
trigliefen in de steenconstructie.
Hoofdgestel van de Dorische orde
1. Houtconstructie
2. Steenconstructie
Materialen
De Griekse bouwmeesters streefden voor de materialen een zo glad mogelijk
oppervlak na. Als er kalksteen werd toegepast, werd dit voorzien van een
pleisterlaag. Marmer kon echter heel glad worden afgewerkt, waardoor er dan
geen pleisterlaag nodig was.
De tempels, maar ook andere openbare gebouwen, werden voorzien van
beschilderingen in felle kleuren zoals rood, blauw en geel (goud). Deze
oorspronkelijke kleuren zijn bijna allemaal verdwenen. Het ideaalbeeld dat in
de 19e eeuw is ontstaan van de "harmonische" witte tempels klopt
dus niet met de werkelijkheid.
Drie orden
In de Griekse bouwkunst onderscheiden we drie stijlen of orden:
Deze orde is in de 6e eeuw vóór Chr. ontstaan op de Peloponnesus.
Tempels in deze stijl zijn behalve in Griekenland ook in de
oorspronkelijke Griekse koloniën langs de Middellandse-Zeekust te
vinden. Na de 4e eeuw vóór Chr. werd de Dorische stijl niet meer
toegepast.
Kenmerkend voor de Dorische orde zijn zware bouwvormen en kleine
overspanningen. De bouwmeesters wisten in het begin namelijk nog niet
zeker of de steenconstructie wel sterk genoeg zou zijn. Vanaf de 5e
eeuw vóór Chr. werd de constructie lichter en werden de onderdelen
slanker.
geen basement
vrij zware zuilschachten met aaneengesloten cannelures
In Turkije ontstond, door de aanraking met
andere culturen als de Egyptische, een stijl die eleganter en
weelderiger was dan de Dorische. De Ionische tempels waren ook groter
en monumentaler.
De Ionische orde komt vooral voor op de Griekse eilanden van de
Egeïsche Zee, maar ook op het Griekse vasteland.
De Ionische zuil heeft, in tegenstelling met de Dorische een basement.
zuilen met een basement
een zuilschacht met bandjes tussen de cannelures
het gekrulde volutekapiteel
een architraaf bestaande uit drie horizontale balken
het fries dat meestal bestaat uit doorlopend beeldhouwwerk
Typisch voor de Ionische orde is ook het ontbreken van het (Dorische)
trigliefenfries (een fries met balkknoppen), maar in de plaats daarvan
een doorlopend reliëffries. Bij veel Ionische gebouwen is ook een
glad fries gebruikt.
De Korintische orde is pas in de 5de eeuw vóór Chr. ontstaan en is
eigenlijk meer door de Romeinen dan door de Grieken toegepast.
Deze orde lijkt veel op de Ionische, maar heeft een kelkvormig kapiteel
met de bladervorm van een acanthusplant.
variant van de Ionische orde, maar slanker en met weelderiger
versieringen
kelkvormig kapiteel met veelal twee rijen acanthusbladeren boven
elkaar
De bekendste tempels staan
op de Akropolis in Athene (een akropolis was oorspronkelijk een burcht
die meestal op een heuvel was gelegen). Deze tempels zijn allemaal
gemaakt van wit marmer. Het zijn het Partheon (445 vóór Chr.),
de Nikè-tempel, (425 vóór Chr.), de Propyleeën en
het Erechtheion (415 vóór Chr.) met de beroemde Kariatidenhal.
Ook in andere Griekse steden als Korinthe, Olympia en Delphi staan
nog resten van prachtige tempels.
Het beeld van de Griekse bouwkunst vooral wordt bepaald door de
tempels. De profane (wereldlijke) bouwwerken mogen echter ook
niet vergeten worden. Er zijn veel profane bouwwerken bewaard
gebleven, soms zelfs de ruïne van een hele stad. Op deze manier is er
veel bekend geworden over het dagelijkse leven van de Grieken.
Het marktplein, de agora, was het centrum van het Griekse
stadsleven. Aan de Griekse agora in Athene staat de Stoa van Atalos
(150 vóór Chr.), een overdekte zuilengalerij met een bovenverdieping. De
stoa werd gebruikt als marktplaats.
Stoa van Atalos
Theater van Epidaurus
Het Griekse theater werd meestal tegen de helling van een berg
gebouwd en is halfrond (in tegenstelling tot het Romeinse
theater dat volledig rond is)
Het theater van Epidauros (300 vóór Chr.) is bekend om zijn
uitstekende akoestiek. Er passen ongeveer 14.000 toeschouwers in.
In de steden in Klein-Azië, zoals Eféze, Milete en Pergamon, verrezen
openbare gebouwen als paleizen, raadhuizen, bibliotheken en ook stoa's. Een
bekend voorbeeld van sacrale (religieuze) bouwkunst is het Zeusaltaar
uit Pergamon, waarvan nu een replica in het Pergamonmuseum in Berlijn staat.
De woningen van de Grieken waren vrij bescheiden. Er was één verdieping
rondom een binnenplaats, waar meestal een zuilengalerij omheen liep. De daken
waren met pannen bedekt. De vloeren hadden een mozaïekpatroon en de
binnenmuren waren geverfd. De meeste huizen hadden een badkamer.
*) Met bijzondere dank overgenomen van Thinkquest en Groninger
Kerken, maar vooral W.J.
van Heuvel en ir. B.D. Verbrugge waarvan teksten uit het boek
Geschiedenis van de Bouwkunst zijn overgenomen.
Stop die miljardenverslindende activiteiten rond CO2 nu eindelijk
eens. Natuurlijk verandert het klimaat (dat doet het hier al 4 miljard
jaar). Maar als rapporten van een paar VN-milieufreak/amateurs en een film
van een Amerikaans voor het hoofd gestoten haantje door nitwit-Europa
worden overgenomen om extreem dure CO2-verminderende activiteiten te
ontplooien, dan is dat niet alleen kortzichtig maar economisch neigt dit
naar roekeloosheid en stompzinnigheid.
De "onwaarheid" over de zure regen werd ook al aan de borst
gedrukt door milieufreaks en door de bevriende overheid in dure, nutteloze
wetgeving gegoten.
Bezuiniging 10
Dat steeds van naam veranderen van bedrijven, productnamen enz., dat
werkt ook niet gratis. Natuurlijk branden je vingers om de naam te
veranderen als er meer onderdelen bijkomen of de inhoud enigszins anders
is.
De IB-Groep die nu DUO-IB-Groep heet, het (toen vrij nutteloze)
Arbeidsbureau dat, met nog CWI en UWV Werkbedrijf als tussennamen, nu
Werkbedrijf heet, Monumentenzorg die RACM werd en nu Cultureelerfgoed
heet, het sofinummer dat zo nodig BSN moest heten wat vrijwel alle
ICT-bedrijven heeft getroffen (alleen maar omdat de Belastingdienst het
sofinummer ook aan bedrijven toekende en die naam voor niet-natuurlijke
personen niet wilde aanpassen.
Maar de consument of burger betaalt de nodeloze kosten.
Bezuiniging 9
Wegwerkzaamheden die niet echt nodig zijn, moet je ook niet uitvoeren. Hoe vaak komt het niet voor dat
een verkeersplein al na een paar jaar weer wordt "herontworpen" (die beleidsmedewerkers moeten ook wat te doen
hebben, of ze hebben bij de eerste versie niet goed genoeg nagedacht). En
als er eens echt iets verkeerd is ontworpen, dan duurt het jaren voordat
de overheid toegeeft dat het beter had gekund.
De dbfm-methode voor gww-werkzaamheden
is niet zo gek, maar waarom zijn er dan nog zoveel ambtenaren?
Bezuiniging 8
Stop elke bijdrage aan de Joint Strike Fighter (Failure?) en ga
voorlopig door met de oude straaljagers.
Als een gewone burger het financieel moeilijk heeft, dan koopt die ook geen nieuwe auto, zeker geen dure, en zeker geen dure auto die nog ontworpen wordt (bezuiniging waarschijnlijk 5 miljard euro).
Bezuiniging 7
Geen kilometerheffing op een moeilijke, belachelijk dure manier maar gewoon, zoals al vele jaren, via de
accijns.
De kilometeromslag via de accijns is triest maar duidelijk en als iemand in een brandstofzuinige auto rijdt dan is
dat voordeliger.
Het zal de files natuurlijk niet echt terugdringen maar zo kan tenminste
iedereen zijn eigen vervoerswijze kiezen ipv. alleen degenen die buiten de
spits kunnen rijden, degenen die genoeg financiële middelen hebben en de
bestuurders van bedrijfswagens.
Bezuiniging 6
"Europa" kost ons 140 miljard euro per jaar.
Als alleen al in de pietluttige, bemoeizuchtige zaken wordt gesneden,
hoeveel levert dat op?
(het verbod op het Belgische lage BTW-tarief voor nieuwbouw,
dat gloeilampengedoe, gezeur over verplicht Europees aanbesteden enz.)
Bezuiniging 5
Denk nog eens na voordat we die FIFA-mafia Nederland en België
binnenhalen.
Dat FIFA-gedoe kost de burger alleen maar geld en we blijven met te grote stadions zitten.
Bezuiniging 4
Vooral voor het Ministerie van Onderwijs (OCW),
maar eigenlijk voor alle ministeries en gemeenten: ontdoe je van de meeste
beleidsmedewerkers.
Natuurlijk zijn er mensen nodig die een vorm van beleid moeten uitwerken
maar het is echt een wildgroei geworden van duurbetaalde om zich heen
grijpende veranderaars.
Kenmerkend voor een beleidsmedewerker is dat deze uitsluitend wil
veranderen om te veranderen (bij voorkeur zaken veranderen die goed
werken), dat plannetjes doorgedrukt worden (hoe duurder hoe beter), dat
het netwerk belangrijker is dan de maatschappelijke relevantie, dat
deskundigheid zeker geen vereiste is (liever niet), dat verkopen en
vergaderen hulpmiddelen zijn met het uitsluitende doel je te laten gelden.
Elke beleidsmedewerker minder betekent vele, vele ambtenaren minder omdat
er dan geen wijzigingen zijn die over een paar jaar weer door dezelfde of
een andere beleidsmedewerker weer worden teruggedraaid.
En dan te bedenken dat beleidsmedewerkers alleen nodig zijn omdat de top
al helemaal geen verstand van zaken heeft.
Bezuiniging 3
De doorgeslagen verantwoordingscultuur en het gebrek aan vakkennis bij
het management in o.m. de zorg leidt ertoe dat medewerkers teveel tijd
kwijt zijn met het invullen van formulieren en het rapporteren aan
nutteloze tussenmanagers.
Het wantrouwen van het management naar de vakbekwame medewerker en het
denkbeeld alles te moeten sturen en controleren is ridicuul groot en heeft
alleen maar tot gevolg dat de werksfeer verpest wordt en minder handen het
werk in minder tijd moeten verrichten.
Vertrouwen in de vakkennis en kunde van de medewerker is belangrijker dan
een goed draaiende papierwinkel die veel tijd en geld kost en alleen maar
nadelig werkt voor werksfeer en klanten.
Bezuiniging 2
Waarom worden niet meer die kleine goedkope huisjes
gebouwd?
Omdat de epc-eisen te streng zijn? Omdat er geen eer aan te behalen lijkt?
Omdat de grondkosten door de gemeenten toch veel te hoog worden gesteld?
Waarom wordt er veel landbouwgrond plotseling "natuur" ipv.
goedkope grond voor sociale woningbouw?
Bezuiniging 1
Hef het NWO op.
Duurbetaalde hoogopgeleide onderzoekers aan universiteiten zijn veel tijd
en geld kwijt met het schrijven van voorstellen om fondsen te verwerven.
Die voorstellen worden door duurbetaalde hoogopgeleide medewerkers van NWO
beoordeeld . Dus velen zijn bezig met nutteloos geld opmaken.
Waarom hebben de eigen instituten van NWO bijvoorbeeld 125 miljoen
gekost (excl. de 36 miljoen voor het NWO-"bureau"...)
terwijl de universiteiten maar 285 miljoen ontvingen uit deze
geldstroom die toch feitelijk voor de universiteiten bedoeld is? (De cijfers
zijn van 2007; de NWO is niet zo snel met cijfers op haar site.)
Als het niet zo treurig was, zou het lachwekkend zijn.
(Met dank aan een oplettende, boze ingenieur in De Ingenieur.)
