home

discl. / , lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

advertenties:


gewelf, gewelven

 

gewelf

Een gewelf is een gebogen constructie als overspanning van een ruimte, oorspronkelijk in metselwerk. Al in de derde eeuw vr Christus ontstonden de eerste boogconstructies. De boogconstructie zou, anders dan bij de Griekse bouwkunst, een belangrijke plaats innemen in de Romeinse bouwkunst. Rond de tweede eeuw voor Christus begonnen de Romeinen ook gewelven te bouwen. Ze gebruikten hiervoor houten hulpconstructies, formelen genaamd, waarop zij bogen metselden van metselwerk. Deze bogen vormden samen met dwarsverbindingen (ribben) een netwerk van vakken, waarin weer "beton" werd gestort. De Romeinen kenden ton-, koepel- en kruisgewelven.

Het bovenste deel van een gewelf wordt vaak kruin genoemd.
De vlakken die door graten of ribben worden ingesloten, heten gewelfvlakken of gewelfvelden.
Wanneer het gewelf bovenin het midden eindigt in een sluitsteen, dan wordt die steen gewelfsleutel genoemd.
Klimmend of dalend  is de term voor de kruinlijn die niet horizontaal, maar omhoog resp. omlaag gaat.
De plaats waar het gewelf of de boogconstructie begint, wordt geboorte genoemd (bij een boog: aanzet, aanzetsteen; bij een gewelf: aanzetlijn).
De "welving" die een gewelf maakt, heet welflijn.

Meer over gewelven bij:
- Boheems gewelf
- cellengewelf (Pruisisch gewelf, diamantgewelf)
- crazy vaults
- graatgewelf
- hanggewelf
- hypparschaal
- kegelgewelf
- kloostergewelf
- koepelgewelf
- kruisgewelf
-
kruisribgewelf
- meloengewelf
- muldengewelf (wangewelf)
- muqarna (stactietengewelf, honingraatgewelf)
- netgewelf
- pseudogewelf
- ribgewelf
- spiegelgewelf
- stergewelf
- tongewelf
- troggewelf 
-
waaiergewelf.


1. kruisgewelf  2. tongewelf  3. koepelgewelf


opvangen van de zijwaartse druk bij een tongewelf;
klik voor groter:


een paar verschillende gewelven; tongewelf, kruisgewelf, kruisribgewelf, kloostergewelf, muldengewelf, spiegelgewelf, netgewelf, stergewelf;
klik voor groter (wissen.de):


De term gewelf (hol gebogen metselwerk) is afgeleid van het werkwoord welven (boogvormig maken, boogvormig zijn). Ook de termen verwelft(e) en verwulft(e) kwamen in het Middelnederlands voor. De oudste vorm is verwelft. Bron Etymologiebank.

Zie boog. 
Zie ook calotte (kalot), cimborrio (paraplugewelf, paraplukoepel, meloengewelf), mudhif.

Eng. vault