Ook:
alternerend steunsysteem. Het alternerend stelsel is de regelmatige
afwisseling van zware pijlers en lichte zuilen in een gebouw. Vooral
bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk
en zijbeuken, gescheiden door bogen, goed te verdelen.
Naast deze constructieve reden geeft de regelmaat ook een fraaie
ritmiek aan de kolommen.
De afbeeldingen linksboven geven een voorbeeld van een schema van
pijler-zuil-zuil-pijler. Rechts het exterieur van deze kerk, de St.
Michael in Hildesheim (gereed 1033).
Vooral
in de ontwikkeling van de romaanse
naar de gotische kerkenbouw
zijn de krachten op de wanden van het middenschip groot: men vond dat
de kerk hoger moest worden waardoor zware pijlers nodig waren. De middenbeuk van het schip
werd bv. in vierkanten
verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk
moesten door
de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zgn. scheibogen) worden
doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen
kwamen. Deze
slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere
vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd. In de
tweede afbeelding links hieronder is het vierkant van het middenschip
in rood en de vierkanten van de zijbeuken die (aan die zijde) daarbij behoren in groen
aangegeven.
Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan
ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse
stelsel is deze regelmaat pijler-zuil-pijler (het meest voorkomende
stelsel), in het Saksische stelsel is dat pijler-zuil-zuil-pijler.
Ook
in de neo-romaanse kerkenbouw werd het alternerend stelsel toegepast
(bv. door Cuypers eind 19e eeuw).
De traveeën in een alternerend
stelsel worden wel ritmische traveeën genoemd.
Dom, Limburg
an der Lahn, pijler-zuil-pijler:
San Zeno, Verona, pijler-zuil-pijler:
St. Servatius, Quedlingburg, pijler-zuil-zuil-pijler:
Met
dank aan Kunstkennis,
boek Romaanse kunst (Toman en Bednorz, uitgave Könemann, 1996), boek Geschiedenis
van de Bouwkunst (Van Heuvel en Verbrugge, 1996), boek Romaanse
Stijl (Xavier Barral i Altet, uitgave Taschen/Librero, 2001).
Verg. gebonden
stelsel. Eng. alternating system (the arrangement of piers in an arcade);
Dui. Stützenwechsel
