home

discl. / ©, lid NVJ

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


alternerend stelsel

 

alternerend stelsel

Ook: alternerend steunsysteem. Het alternerend stelsel is de regelmatige afwisseling van zware pijlers en lichte zuilen in een gebouw. Vooral bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk en zijbeuken, gescheiden door bogen (scheibogen), goed te verdelen. Naast deze constructieve reden geeft de regelmaat ook een fraaie ritmiek aan de kolommen. Vaak betreft het zware pijler, twee lichte zuilen, zware pijler, twee lichte zuilen enz.

De afbeeldingen linksboven  geven een voorbeeld van een schema van pijler-zuil-zuil-pijler. Rechts het exterieur van deze kerk, de St. Michael in Hildesheim (gereed 1033).

Vooral in de ontwikkeling van de romaanse naar de gotische kerkenbouw zijn de krachten op de wanden van het (midden)schip groot: men vond dat de kerk hoger moest worden waardoor zware pijlers nodig waren. De middenbeuk werd bijvoorbeeld in vierkanten verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk moesten door de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zogenoemde scheibogen) worden doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen kwamen. Deze slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd. In de tweede afbeelding links hieronder is het vierkant van de middenbeuk in rood en de vierkanten van de zijbeuken die (aan die zijde) daarbij behoren in groen aangegeven.
Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse stelsel is deze regelmaat pijler-zuil-pijler (het meest voorkomende stelsel), in het Saksische stelsel  is dat pijler-zuil-zuil-pijler
Ook in de neo-romaanse kerkenbouw werd het alternerend stelsel toegepast (o.m. door Cuypers eind 19e eeuw).

De traveeën in een alternerend stelsel worden wel ritmische traveeën genoemd.


alternerende stelsels:




dom, limburg an der lahn, pijler-zuil-pijler:


san zeno, verona, pijler-zuil-pijler:


st. servatius, quedlingburg, pijler-zuil-zuil-pijler:


Met dank aan Kunstkennis, boek Romaanse kunst (Toman en Bednorz, uitgave Könemann, 1996), boek Geschiedenis van de Bouwkunst (Van Heuvel en Verbrugge, 1996), boek Romaanse Stijl (Xavier Barral i Altet, uitgave Taschen/Librero, 2001).

Verg. gebonden stelsel.

Eng. alternating system (the arrangement of piers in an arcade);  Dui. Stützenwechsel