spiegel

1. Een ruit waarachter een spiegelend oppervlak is aangebracht. Ook: een spiegelend oppervlak.

Het woord spiegel is ontleend aan de middeleeuws-Latijnse nevenvorm speglum van het klassiek Latijnse speculum (spiegel), dat is afgeleid van het Latijnse werkwoord specere (zien, bekijken), verwant met spieden; bron Etymologiebank.

Foto's: Kevin Hoffberg, slangenmuur van kasteel Zuylen (Omzwervingen).
Eng. mirror

2. Een veld dat in een omlijsting is gevat, zoals bv. het langwerpige vlak bij een spiegelgewelf of het met (geglazuurde) dakpannen bedekte gedeelte van een rieten dak. Zie bv. ook spiegeloplegging. Veel mooie voorbeelden van spiegels en duidelijke verklaringen waarom een deel met riet en een deel met pannen gedekt werd.
Op de site van de spiegelvoorbeelden van Riet worden als redenen van een rieten dan wel een pannendak vermeld:
- "Panhaken en een goede hoekkeper- en nokpan waren bij de gegolfde Hollandse pan nog onbekend. Dus werden deze details in riet uitgevoerd."
- "Boven de koeien ligt het hooi op de hooizolder. De beesten produceren nogal wat vocht. Dit vocht condenseert vooral in de winter tegen de pannen, er vallen druppels naar beneden. Deze condensatiedruppels wil de boer niet in het hooi hebben want dan begint dit te schimmelen. Daarom is boven de hooizolder het riet gehandhaafd. Wel ventilatie, geen condensatie. Het hooi blijft mooi droog."
- "Er gaan veel makke schapen in een hok. Dan wil de schaapherder natuurlijk wel optimale toetreding van zuurstof en dus veel ventilatie. Vandaar het pannenvlak. Daar waait de wind gewoon doorheen." Met het oog op condensatie van vochtige lucht: de schapen staan alleen 's nachts en bij strenge winter in de stal?
- "Bij veel (kleinere) boerderijen had de boer zijn jongvee of varkens aan de zijkant van de stal staan. Vaak was er dan voor dit vee via een aantal deuren in de buitenmuur een uitloop naar buiten. Om te voorkomen dat het vee aan het riet zou gaan trekken en eten werden er een paar lagen pannen gelegd. Het aantal is vooral afhankelijk van de hoogte van de zijmuur. Lage muur, veel pannen (3 à 4 rijen) hoge muur (1 à 2 rijen)."
- Pannendak boven het woongedeelte van de boerderij: "Een afgewerkt pannendak is aantrekkelijker dan een niet afgewerkt rieten dak. Minder stoffig en comfortabeler. Een van de eerste vormen van isolatie."
- "Een voornaam huis natuurlijk pannen gedekt."
- "Het grote vlak pannen is bedoeld om het regenwater op te vangen. Hieronder loopt een regengoot die is aangesloten op de waterput. Met heeft zo helderder en schoner water dan wanneer men water op zou vangen wat over een redelijke afstand over het riet heeft gelopen."
- "Nog een heel andere reden. De ijdelheid van de bewoner.
Vroeger was riet de goedkoopste dakbedekking. Kon je pannen betalen dan zat je er warmpjes bij. Door een spiegel van (geglazuurde)pannen aan te leggen, het liefst boven de voordeur, kon iedereen zien dat je je pannen kon veroorloven.
Het statussymbool uit die jaren. In deze vorm vooral te zien in Noord Holland.
Het gezegde, Hij is onder de pannen, vindt hier haar oorsprong.
Het is grappig dat nu riet soms als een statussymbool wordt gezien."

Foto's: stolpboerderij met een spiegel van geglazuurde dakpannen (foto Riet) en een hedendaags woningtype met een soort spiegel (foto Fakro) .

3. Een spiegelende mergstraal in bv. eikenhout: in radiaal gezaagd hout tonen de houtstralen zich als spiegels als ze overlangs worden doorsneden. Wordt toegepast bij bv. meubels. Afbeelding onder Fairliving.

Eng. silver grain

4. Zie spiegelstuk.