dakpan, voorbeelden *)

- Holle pannen: 

zonder sluiting: 
-    monnik en non 

-    oude holle pan (HP) of Boomsepan


met sluiting: 
-   verbeterde holle pan (VH) 

-   opnieuw verbeterde holle pan (OVH) 

-   pan met dubbele golf  

- Vlakke pannen (voornamelijk vlak althans): 

-   tegula et imbrex 

-   hildesheimerpan (krempziegel, breitziegel)

-   vlakke pan met slutingen 

-   pan met brede ribben 

-   pan met zachte golving (stormpan)

-   romaanse pan en gotische pan 

-   enkele muldenpan (rijnlandpan) 

-   dubbele muldenpan 

-   vlakke pan met extra sluitingen en speciaal design 

-   vlakke pan fraaie eenvoud 

-   vlakke friese pan (platte friese pan) 

-   tuile du nord 

-   kruispan (bouletpan, echterpan)

-   diamantpan
-   pan van mehroog (ruitpan, ruitjespan, 
    tuile losangé, rautenfalzziegel)

-   hamerpan (pan van hamer, platte pan van hamer, 

    altkircher falzziegel, le forest-pan, jewish tile)

-   lucas ijsbrandszpan

- Tegelpannen of leipannen:

-   keramische tegelpan 

-   beverstaartpan 

-   oegstgeester pan (Jossenpan)

-   pan van helder

-   leipan van vezelcement

-   houten leipan

 

-   Eternit

-   Imerys (en een deel van de collectie)

-   Wienerberger (Koramic)

-   Lander Keramiek

-   Monier (dakpannenposter, brochure dakpannen algemeen)

-   Nelskamp

-   Olivier

-   Röben (Duits)

chaperonpan, doorvoerpan (dakdoorvoer, ventilatiepan), onderpan, bovenpan, knikpan, kruispan (bouletpan, echter pan), lichtpan (transparante pan), lichtpan (gaatpan, klokpan, huifpan, doevepan), aanhoeker, hoekkeperpan, zwaluwpan (gierzwaluwpan), mussenpan, pan met zonnecellen

 




Soorten dakpannen

Holle pannen
 
Monnik en non, zonder sluiting
Ook: holle en bolle pannen (maar nu wordt de onderste eerst genoemd). Een oud type dakpannen.
Soms worden bv. muurafwerkingen in de stijl van de Bossche School met halve keramische cilinders, vierzijdig verglaasde en niet taps toelopend (zie de afbeelding hieronder geheel rechts, van Woonkeramiek toegepast door Bureau Architecten aan de Maas in Maastricht en Rotterdam). Eerste foto links van dakpannenhandel Westera, onderaan een dakvlak van Wienerberger monniken en nonnen.
Kenmerken van monnik en non:
- hol en bol wisselen elkaar af
- bovenpan is halfcilindrische of taps toelopend
- sluiting door bv. cement
- levendig, mediterraan uitlerlijk
- niet zonder meer los te leggen
- een soort "dubbele dekking" omdat ze voor een groot deel over elkaar werden gelegd (net als bij de tegula met imbrex
- "later kwamen er neusjes aan de onderpan zodat die aan een lat kon worden gehangen en de bovenpan had een soort horentje aan de bovenzijde waar de daarboven liggende pan op rustte".
Verg. tegula en imbrex, waarbij de onderste pan een platte pan is.
 
Holle pan (HP), oude holle pan of Boomse pan; zonder sluiting
De holle pan is een pan waarvan het waterafvoerend gedeelte een fors gebogen vorm heeft. De holle pan geeft een duidelijk golvend uiterlijk aan het dak. Dit type pan is geschikt voor daken met een minimum helling van 25° (met onderdak). Deze typisch Nederlandse pan wordt ook wel golfpan of  S-pan genoemd, is eigenlijk een bol en een hol aan elkaar. 
Kenmerkend zijn:
- de fraaie regelmatige golf 
- de overlappende aansluiting. 
De holle pan werd oorspronkelijk alleen in handvorm gemaakt, bijnaam is "Oude Holle" of Oude Hollandse pan, daarna als strengpers (ook nu nog volop) maar ook als revolverpers holle pan.
De golfpan, die uit de zgn. quackpan (een eenvoudige golfpan) is ontwikkeld, stamt waarschijnlijk uit het derde kwart van de veertiende eeuw. "Deze holle pan werd in korte tijd de meest toegepaste Nederlandse dakpan en bleef dit eeuwenlang." In Vlaanderen wordt de oude holle pan Boomse pan genoemd. In de ons omringende landen werd de holle pan Tuile Flamande, Holländische Pfanne en Dutch pan tile genoemd.
Onder een tekening van een holle pan van de Stichting Historie Grofkeramiek:

Oude holle van Alphons Meyer Vrasselt:

 

Pan van dubbelformaat  van Imerys (ook in rood uiteraard), met sluiting:
Alphons Meyer Vrasselt gamma:
Hohlziegel
Koramic gamma: 
Oude Pottelbergse pan 451
Nelskamp gamma:
Oude Holle pan OH-16
Laumans gamma:
Hohlpfanne 
Lander gamma:
Oud holle H160, Holle MN138
Imerys gamma:
Dubbele pan S, e.a.
Luijtgaarden, het handelshuis voor hellende daken.

Verbeterde Holle pan of Verbeterde Hollandse pan (VH, VHP), met sluiting
De Verbeterde holle pan is een pan waarvan het waterafvoerend gedeelte een gebogen vorm heeft en waarvan de kopsluiting met het pannenlichaam meeloopt. Ook deze pan geeft aan het dakvlak een golvend uiterlijk. De verbeterde holle pan is zowel geschikt voor daken met een lage als een steile helling. De minimum dakhelling tussen 22° en 25° (met onderdak) naargelang het model.
Kenmerken van de verbeterde holle pan:
- groot golfdal met beperkte diepte
- enkele en dubbele sluitingen bij de zijwel (voorbeelden zijn met dubbele sluiting)
- stuitende zijwel
- (vrijwel) doorgaand dakvlak
- duidelijk zichtbaar afwaterend waterslot aan bovenzijde.

Verbeterde holle pan (Pannenboekje Luijtgaarden):

Onder de Verbeterde Holle pan Narvik variabel van Wienerberger: "De Narvik VHV is bij uitstek geschikt voor zowel nieuwbouw (prefab kappen) als renovatieprojecten. Vanwege de variabele latafstand (285-305 mm) zijn nagenoeg alle oude dakpanmodellen op hetzelfde maatritme te vervangen."

Onder een tekening van een Verbeterde Hollandse pan van de Stichting Historie Grofkeramiek:
Wienerberger
Narvik VHV
Luijtgaarden, het handelshuis voor hellende daken.

Opnieuw Verbeterde Holle pan (OVH, OVHP)
Ook: Opnieuw Verbeterde Hollandse pan. De Opnieuw Verbeterde Holle pan is de Verbeterde Holle pan maar meer met het uiterlijk van de oorspronkelijke holle pan: een diepere welving. Vanaf 1928. Een zeer fraaie pan.
Er is ook een variant waarbij
Onder een OVH met een trapvormige uitsnijding (zie ook tekening van de Stichting Historie Grofkeramiek verderop), fabrikaat Gebr. Teeuwen, via Luijtgaarden:

Onder een tekening van een Opnieuw Verbeterde Holle pan van de Stichting Historie Grofkeramiek:
Koramic gamma:
Vlaamse pan 401 Pottelberg, VHV Janssen-Dings, VHV Narvik, OVH Janssen-Dings, OVH Narvik
 Nelskamp gamma:
Nibra OVH pan H-10, Nibra OVH pan H-14 
Lander gamma:
Lander OVH N130, Lander OVH H108VAR, Lander OVH Z90
Laumans gamma:
Super-OVH
Luijtgaarden, het handelshuis voor hellende daken.


Dubbele golf 


Een mooie rustige dakpan met twee golven, met het vermoeden van de oude holle pan. De S-pan van Nelskamp.

Een andere pan met een dubbele golf, de betonpan Sigma-pan van Nelskamp:

En een dubbele "golf" met een strakker, scherper uiterlijk, de Kronen-pan van Nelskamp:

De Maaspan of JD10 (ca. 1970; Jansen & Dings, Belfeld):
Nelskamp gamma:
S-pan, Sigma-pan
De Witte (gebruikte pannen):
Maaspan


 

Vlakke pannen
 
Tegula, bij tegula en imbrex

Imbrices zijn halfronde Romeinse dakpannen, soms enigszins taps toelopend, die de naden tussen de tegulae, de platte tegels, afdekt. Het geheel van tegels en bolle pan wordt "tegula en imbrex" genoemd. 

De onderste opening tussen tegula en imbrex (ook: imbrix) wordt soms met mortel gevuld om binnendringen van hemelwater nog extra tegen te gaan maar ook om vogelnesten te vermijden. 
Verg. "monnik en non" (een bolle en een holle pan).


Hildesheimerpan of Krempziegel of Breitziegel
De Hildesheimerpan is een van de oudste voorbeelden van een overslagpan met enkele dekking. Volgens de overlevering zou de pan in 993 zijn uitgevonden door bisschop Bernward von Hildesheim. 
Opvallend is dat het een linksdekkende pan is, dwz. de wel zit voor de toeschouwer aan de linkerkant.

Hildesheimerpan, foto Jean Penders UDS Documentatie:

Vlakke pan met sluitingen
Een zeer vlakke pan met sluitingen, ook geschikt als gevelpan. Pan met sluitingen en vlak waterafvoerend vlak. De pan geeft aan het dakvlak een vlak uitzicht. Dit type pan is geschikt voor daken met een minimum helling tussen 24° en 35° (met onderdak) naargelang het model.
Lijkt enigszins op de leipan.

Vlakke pan met dubbele sluiting van Monier:

De Beauvoise van Imerys:

Naast de "normale" heeft Imerys een vlakke pan van dubbel formaat:
Koramic gamma:
Vauban Migeon, Datura Narvik, Actua Migeon, Actua Langenzenn
Monier gamma: 
Signy-Finnez, Tuile Plat, Bretagne, Stonewold (beton)
Imerys gamma:
HP10, HP13, HP20 (dubbelformaat), Beauvoise

Pan met brede ribben (platte pan)
Een vrij vlakke pan met karakteristieke dubbele ribben.
Nelskamp gamma:
Finkenberger-pan, Kronen-pan

Pan met zachte golving en sluitingen (platte pan)
Pan met sluitingen en vlak waterafvoerend vlak. Deze pan is voorzien van een wel waardoor het dakvlak een zacht golvend uitzicht verkrijgt. Dit type pan is zowel geschikt voor daken met een lage als een steile helling. Minimum dakhelling tussen 20° en 25° (met onderdak) naargelang het model.
Bekendste voorbeeld is de stormpan.

Stormpan van Koramic:

Stormpan van Monier:

Stormpannen van Lander:

Dakvlak met de stormpan van Monier:

Dubbelformaat pan Artoise, kleur Argentique, van Imerys:

Pegon-pan (vanaf ca. 1875; meer gebruikt in Indonesië dan in Nederland), niet echt een forse sluiting, maar de bedoeling is er:

Koramic (Wienerberger) gamma:

Stormpan 44 Pottelberg, Stormpan 993 Pottelberg, La Panne Bisch, L15 Langenzenn, FD Narvik, Alegra Narvik, Alegra Bisch, Alegra Eisenberg
Monier gamma:
 Postel Orage stormpan
Lander gamma:
 Lander E145, Lander E115, Lander J110, Lander J120, Lander J135

Imerys gamma:
Artoise (dubbelformaat), e.a.
Deeterink dakpannen: pegonpan

Romaanse pan en Gotische pan (platte pan)
De Romaanse en en de Gotische pan zijn keramische dakpannen die gekenmerkt worden door een grote golving en relatief klein plat vlak. Hoofdzakelijk gebruikt voor woningen in Spaanse/Romaanse stijl in de typische zuidelijke afwerkingskleuren. Dit type pan is geschikt voor daken met een minimum helling van 25° (met onderdak).
De Romaanse pan heeft een constante wel (bolling; eerste afbeelding onder) en de Gotische (tweede afbeelding hieronder) een meer of minder taps toelopende wel.

Romaanse pan van Nelskamp:

Romaanse pan Ravensberger (constante wel) van Meyer-Holsen:

Gotische pan van Koramic (enigszins tapse wel):
Een "eenvoudige" Gotische pan (holle pan MN138 van Lander), solo en in dakvlak:

Een "scherpe" Gotische pan en dakvlak van Lander:

Onder een tekening van een Gotische pan van de Stichting Historie Grofkeramiek:
Koramic gamma:
Romane Bisch (eigenlijk Gotische Bisch)
Lander gamma:
Holle pan M145

Muldenpan (enkele muldenpan), Rijnlandpan (Rheinland), Reformziegel: 
vlakke pan met rib en sluitingen
De benaming van de vlakke muldenpan met één (brede) holling is ook rijnlandpan, platte enkele muldenpan of in het Duits Reformziegel. 
Let op:
- de naam vlakke mulden wordt ook gebruikt, maar meestal wordt de dubbele muldenpan bedoeld
-  de platte enkele muldenpannen wordt in Nederland abusievelijk wel holle mulden genoemd maar hij hoort wel degelijk bij de groep platte of vlakke pannen. 
Hedendaagse versies van de (enkele) vlakke muldenpan:
Koramic:
 Lander:

Rheinland van Meyer-Vrasselt:

 


Muldenpan (dubbele muldenpan): 
vlakke pan met goten en sluitingen
Pan met sluitingen. De klassieke mulden pan heeft voor het afvoeren van water twee markante goten (de mulden), gescheiden door een smal opstaand randje. De goten geven het dakvlak een kort golvend uiterlijk.
De vorm van de pan geeft aan het dakvlak een netwerkachtig uiterlijk dat toch zacht golvend is. Dit type pan is geschikt voor daken met een minimum helling van 25° (met onderdak). Hij wordt ook wel aangeduid als vlakke dubbele muldenpan. 
Deze vlakke pan is ook leverbaar met één enkele holling. 

Muldenpan van Koramic:

Muldenpan met 3 goten, van Nelskamp:

Dakvlak van muldenpan met 3 goten, van Nelskamp:
Koramic gamma:
Standard Migeon, Mega Migeon
Nelskamp gamma:
Nibra Mulden pan DS-10, Vlakke Muldenpan D-13, Vlakke Muldenpan D-15-U, Nibra 3, Muldenpan MS-5
Monier gamma:
Vlakke Mulden
Meyer-Vrasselt gamma:
Rheinlandziegel

Vlakke pan met extra sluitingen en speciaal design
"Uniek design en ijzersterk in techniek. 
Met zijn 3-dubbele kop- en zijsluiting beschikte dit model over extreem goede sluitingen en blijft handzaam in de verwerking waardoor het kan worden toegepast bij een dakhelling van slechts 7° (in het Lander Top 10° systeem). De extra grote dakpan K100, hieronder bij het titaankleurige dakvlak, vanaf 10°."
Lander gamma:
 Lander K150 en K100 (grootformaat)

Vlakke pan fraaie eenvoud
Een tijdloze vlakke pan van Lander, de R100.


Vlakke of platte Friese pan

De platte of vlakke Friese pan is een echte Friese dakpan: hij werd vervaardigd in Friesland en vaak daar ook toegepast. Deze Friese dakpan kan voorzien zijn van een paar ribben en komt geglazuurd voor (blauw/zwart gesmoord).


Tuile-du-nord

De tuile-du-nord is een zeer bekende machinaal vervaardigde vlakke dakpan. De "Tuile du Nord" zoals de oorspronkelijke schrijfwijze was, is afkomstig uit het Franse departement Nord
Kenmerken:
- rechts aan de zijkant een bolle rand die over de aangrenzende pan komt te liggen
- de tuile-du-nord is duidelijk herkenbaar aan de twee halve maantjes
- de tuile-du-nord wordt recht boven elkaar gedekt. 


klik op de afbeelding voor groter (Wienerberger):
Imerys gamma:
Monopole N°1 Huguenot
Wienerberger (Terca) gamma:
TdN

Kruispan, Bouletpan, Echter pan

De naam van de kruispan is afkomstig van het "gekruist" leggen (dekken), dwz. de volgende rij pannen wordt een halve pan verschoven. Als er geen halve pannen beschikbaar waren moest de windveer een stuk over het pannendak gelegd doorlopen.
Eind 19e eeuw kwam er een nieuwe pan op de markt, gemaakt op een machine van en in licentie van de Franse fabrikant Boulet uit Parijs, tevens fabrikant van andere kleikeramische machines. Het model doet denken aan de Jugendstil, een bol met uitlopers. In Nederland werd de licentie verstrekt in Limburg aan Echt. Deze platte pan werd aangeduid als kruispan en later vooral als Echter Pan (Echterpan).
Het dakpanmodel kruispan is vooral geschikt voor renovatie en restauratie.
Eng. boulet tile

Monier gamma:
Kruispan

Diamantpan
Een bijzondere pan van Imerys, de diamantpan.

Pan van Mehroog, ruitpan, ruitjespan, tuile losangé, Rautenfalzziegel
Een wonderlijke, vlakke pan met een ruit, ca. 1850. De pan van Mehroog is waarschijnlijk van Franse origine. Arie Schellingerhout vermeldt in "Dakpannen, 2600 jaar terracotta of keramische dakpan" dat de ruit niet alleen decoratief was maar er ook voor zorgde dat bij zware regenval het water geleidelijk in de goot loopt en dat de smeltende sneeuw niet als dikke plakken naar beneden kon schuiven
Afbeeldingen uit Pannenboekje Luijtgaarden en Pottenbakkerij Boersma.
Een andere benaming is de Pan van Forbach (bron Mombers Dakpannengids).

Boven- en onderzijde (v.l.n.r.) van de pan van Mehroog: 

Pan van Hamer, (platte) hamerpan, Altkircher Falzziegel, Le Forest-pan, Jewish tile
De pan van Hamer is een vlakke pan met aan weerszijden een smalle wel. Er is ook een variant met een rechte wellen ipv. rond. Er zijn ook witte pannen van Hamer bekend (voor gebouwen met bederfelijke waar vanwege het terugkaatsen van de zonnestralen door witte dakpannen).
De gelijkenis van de vorm van de pan met een joods wetboek heeft wellicht voor de Engelse benaming Jewish tile gezorgd.
Fabrikaat Hamer & Co Nijmegen, ca. 1890.
Afbeeldingen uit het Pannenboekje van Luijtgaarden en Monumentenwacht Gelderland.


Lucas IJsbrandszpan, Lucas IJsbrandszoon pan
De Lucas IJsbrandszpan is een grote, zware, platte pan (L IJ. Britzel, Makkum), geproduceerd van ca. 1880 tot 1920. Het is een zeer goed sluitende pan met een zeer kenmerkende tekening. 
Afbeeldingen uit het Pannenboekje van Luijtgaarden.



Tegelpannen of leipannen
 
Keramische tegelpan
De tegelpan, ook leipan genoemd, is een kleine platte pan die kruiselings over elkaar wordt gelegd. Door de grote overlapping is slechts 1/3 van de pan zichtbaar. De pan geeft aan het dak een vlak uitzicht. Dit type pan is enkel geschikt voor daken met een minimum dakhelling van 35° (met onderdak).
Aanvankelijk waren leipannen geheel vlak met bovenaan twee gaatjes voor houten pennetjes, nagels of schroeven om de leipannen aan de panlat te bevestigen.
Imerys heeft een zeer grote verscheidenheid aan tegelpannen.
(Voor de verschillende soorten leidaken (Maasdak of Maasdekking, Rijndekking of schubbendak, Leuvense dekking e.d.) zie de Leisteenpagina.)

Imerys tegelpan 27x41 Ste Foy

 

Tegelpan van Alphons Meyer Vrasselt (Biber Handform):

Eenvoudige natuurrode tegelpan van Meyer-Holsen:

Een dakvlak van Koramic tegelpannen:

Een kleine tegelpan:

Een ander voorbeeld, de Monument Historique, uit het grote gamma van leipannen van Imerys:

De keramische leipan New Stonit van Eternit:

Leipan (keramiekpan, Hawkins) van Eternit:

Leipan (keramiekpan, Ashdowne) van Eternit:

Tegelpan Kirchenmäuschen van Creaton:

Koramic (Wienerberger) gamma:

Pontigny Aléonard, Patrimoine Aléonard, 301 Pottelberg, Plato Pottelberg
Monier gamma: 
Domaniale 
Eternit gamma:
New Stonit, Hawkins, Ashdowne
Lander gamma:
Rechte Snijvorm
Leikon gamma:

Eminence, Elysee, Perigord, Sologne, Segala, Meursault en Bocage
Imerys gamma:
Abbay, Paysage, Quercy, Terre de Beauce, Hermitage, Senoise, Alezane, Celtoise, Chevreuse, Chaume, Brumaire, Phalempin, Monument Historique, Ste Foy e.v.a. 
Creaton gamma:
Biberschwanzziegel (allerlei soorten tegelpannen): Klassik, Profil, Ambiente, Antik, Sakral, Manufaktur
Alphons Meyer Vrasselt gamma:
Biber Handform

Beverstaartpan (meestal keramiek) en andere vormen
De beverstaartpan is een speciaal soort tegelpan die we in bv. Duitsland regelmatig zien.

Een dak met (ooit) veelkleurige beverstaartpannen (leipannen):



Fraaie beverstaartpan van Creaton 











Meer voorbeelden van beverstaartpannen


Een paar bijzondere vormen van leipannen  van Lander:
Lander gamma:
Ronde Snijvorm, Segment Snijvorm, Zeshoekige Snijvorm, Gotische Snijvorm, Kerkmuis Snijvorm, Korfboog Snijvorm, Torenleipan

Leikon gamma:

Meursault
Imerys gamma::
Ecaille 
Creaton gamma:
Biberschwanzziegel (allerlei soorten tegelpannen): Klassik, Profil, Ambiente, Antik, Sakral, Manufaktur


Oegstgeester pan (Jossenpan)
De Oegstgeester pan of Jossenpan is de hartvormige pan die vooral in de 19e eeuw door de pannenbakkerij Jossen ("De Nijverheid") werd gefabriceerd, naar een ontwerp van de Engelsman James Reed. Na sluiting van De Nijverheid in 1907 wordt de Oegstgeester dakpan nog wel geproduceerd bij andere pannenbakkerijen.
Canoy & Cie uit Steijl toont in 1863 de Oegstgeesterpan in een prospectus en noemt ze daar Engelse pannen. In Engeland werden deze pannen aangeduid met Tudor (schubvormig) en Diamond (ruitvormig). 
Afbeeldingen KMR Vastgoedopleidingen, Gemeente Oegstgeest en Pottenbakkerij Boersma.
 
Voor uitgebreide historische gegevens over de Oegstgeester pannenfabrieken (artikel van drs. Carla de Glopper).

Pan van Helder
Een bijzondere ruitvormige pan van het Friese Helder & CO uit Dokkum, geproduceerd van ca. 1890-1915. Oorspronkelijk waren de pannen glad maar ivm. verbeterde afwatering werden ze voorzien van groeven.
Afbeeldingen uit het Pannenboekje van Luijtgaarden en Ed van der Veen (Dachziegelarchiv). 


een dakvlak met niet-gegroefde pannen van Helder:

Leipan van vezelcement
Leipan (vezelcement, Alterna) van Eternit:

Houten leipan

Een houten leipan, de Schindel van Biemans, is geïmpregneerd met een vuurafwerende coating:


Een dak met houten leipannen van Arnhemse Fijnhouthandel:





Bijzondere pannen

Gevelpan

 

Ook: kantpan. Hulpstukken die dienen ter afsluiting van dakzijkanten. Leverbaar in zowel linkse als rechtse uitvoering. Voor de dakhoeken zijn ze uitgevoerd als gevelonder- en gevelbovenpannen. 



Trappan of veiligheidspan


Met deze pan kan een soort trap gemaakt worden om het dak te beklimmen, een PVC dakpan van Röben.


Chaperonpan
 


Hulpstuk voor afwerking van lessenaardaken en aansluitingen op platte daken. 
Voor de dakhoeken zijn er chaperon-gevelpannen beschikbaar.



Doorvoerpan, dakdoorvoer, ventilatiepan

 



Een doorvoerpan is een hulpstuk bestemd voor ontluchting, ventilatie, het aanvoeren van verse lucht, het afvoeren van rookgas, een antenne e.d. (zie bij dakdoorvoer).
Een ventilatiepan dient om de ruimte tussen dakpannen en dakbeschot te verse lucht te voorzien waardoor bv. het dakbeschot sneller droogt. 
Zie ook bij lichtpan (de niet met glas o.d. afgesloten klokpan kon ook voor ventilatie toegepast worden)

Hulpstukken voor het doorvoeren van ventilatievoorzieningen:



  

 

 

Antennepan:
Een antennepan is een hulpstuk voor de doorvoer van een forse antennemast (met dank aan PA1HR), 
tegen lekkage door stuifsneeuw aan zijkanten en onderzijde voorzien van siliconenkit.







Onderpan

Hulpstukken ter afsluiting van de dakvoet. Het profiel van de onderkant is dichtgezet, zodat het dakaanzicht, vooral bij een laag dak, veel fraaier is.



Bovenpan

 

Aan de bovenzijde vlak afgewerkte pannen voor toepassing onder halfronde vorsten. Het dakpanprofiel behoeft niet in het werk te worden dichtgezet, wat het aanzicht ten goede komt. Als variant zijn ook naar panmodel geprofileerde elementen leverbaar.



Knikpan

knikpan tuile-du-nord:




Lichtpan, "glaspan", transparante pan, zie ook lichtpan (Klöber en Monier)




Lichtpan, klokpan, huifpan, doevepan, gaatpan




Pan met zonnecellen (fotovoltaïsche pan van Imerys)




Aanhoeker, hier met een hoek- en kilkeperklem (Wienerberger).




Hoekkeperpan, hoekkepervorst


Hoekkeperpan van Luijtgaarden dakpannenhandel




Zwaluwpan


Speciale dakpannen bieden nestgelegenheid aan bepaalde vogels. Door het verdwijnen van de oude daken en dakpannen waar voor vogels voldoende ruimte was om hun nest te bouwen, wordt door de gierzwaluwpannen en huismussenpannen. Er zijn ook vleermuispannen.

Gierzwaluwpannen, een tuile-du-nord, een Romaanse pan en een sneldekpan:




Gierzwaluwpannen in het gerenoveerde dak van de Lutherse kerk in Den Helder:



Eén van de 12 gierzwaluwpannen op het Poldermuseum in Haastrecht:



Zelfgemaakte gierzwaluwpan van een sneldekpan (met gat erin gemaakt) met een huifje
(zie vooral de site Gierzwaluw):


Gierzwaluwpannen van Monier.



En de mussenpan (Monier; Monier heeft ook een vogelvide)





Dakpanklem

 Dakpanverankering en dakzones (Monier)



Bij Verbeterd Holle dakpannen van Teewen





Wiernerbergers allepanshaak


Omdat bij gebruik van vele verschillende soorten dakpannen ook verschillende soorten panhaken nodig zijn, heeft Wienerberger een allepanshaak in het assortiment: een panhaak met een verschuivend element dat voorzien is van een soort weerhaken. 

De allepanshaak wordt om de panlat geklemd en zit met één beweging vast, hij wordt daarna om de pan gebogen en op eenvoudige wijze op de juiste maat geduwd.
Afb. Architectenweb.





Dakpannenpasta

Om nokvorsten goed vast te zetten kan Flexim worden toegepast:





Nokvorsten


Nokvorst, vorst, vorstpan

Er bestaan globaal drie typen nokvorsten waarmee de nok van een zadeldak kan worden afgewerkt:

halfronde vorstpan zadelvorst of omloopvorst
ballonvorst 
  1. Halfronde vorsten, met een halfcilindrische doorsnede, waarbij de opening tussen het panprofiel en de vorst moet worden dichtgezet. Halfronde vorsten kunnen in de lengterichting een ventilatievoorziening hebben.
  2. Zadel- of omloopvorsten met hetzelfde profiel als de dakpannen. Ze hebben een vaste hoek en zijn meestal in twee uitvoeringen leverbaar: één voor dakhellingen van 20-35° en één voor dakhellingen van 35-50°.
  3. Ballonvorsten, halfcilindrisch en geprofileerd naar panmodel. De dakhelling is daardoor minder gevoelig, maar voor steile daken zijn ze niet geschikt. 

Voor alle typen nokvorsten zijn er begin- en eindvorsten.



Vorsthoed (minder terecht: vorstenhoed)


Een vorsthoed wordt toegepast op ontmoetingen van vorsten van nok- en hoekkepers. 
Een vorsthoed kan van een piron worden voorzien.

Schubvorst


Dit zijn de gebruikelijke hulpstukken voor het afwerken van hoekkepers; voor de afsluiting bij de dakvoet zijn er "beginschubvorsten".


Dakpannenhandel Westera heeft een grote sortering en toont dat in een fraai tableau bij een dak met wolfseind

 

1. broekstukken
2. linker gevelpan
3. hoekkeperbeginvorst
4. doorvoerpan met ontluchtingspijpje
5. gevelplaten



Rietvorst hulpstukken verkrijgbaar bij Stenimex Rietdekkers





Vooral in het buitenland zijn veel andere vorsten bekend:

 


Voor meer van deze "bijzondere" vorstpannen: Google (afbeeldingen) dachschmuck.




Aangroei op betonnen dakpannen


De dakopbouwen met de donkere betonnen pannen zijn later geplaatst, maar hebben binnen een aantal jaren al forse aangroei:





Gebruikte pannen en vermiste pannen laten maken


Er zijn verschillende leveranciers van gebruikte dakpannen, bv. Dakpannenhandel Westera, Koper Dakpannen Medemblik en Luijtgaarden.

Koper Dakpannen Medemblik maakt ook bepaalde dakpannen op bestelling, dus als er geen nieuwe of gebruikte pannen verkrijgbaar zijn, kan Koper die voor u maken.

Een ander bedrijf dat dakpannen opnieuw fabriceert, is Dijkstra Kleiwaren. Dijkstra maakt dakpannen in alle maten en soorten op basis van een bestaand model, bv. de platte of vlakke Friese en de Friese golf dakpannen, ook gesmoorde versies.

Andere leveranciers van handgemaakte dakpannen zijn Meyer Vrasselt (Alphons Meyer KG Dachzielwerk) en Ginjaar kleiwarenfabriek. 


handgemaakte dakpan van 
alphons meyer dachzielwerk:


Andere leveranciers van o.m. gebruikte dakpannen, waarvan enkele ook wel maatwerk leveren.

Kijk ook eens op het Dachziegelarchiv.



Enkele dakpanleveranciers (oud en nieuw door elkaar)

(Rupp en Braas zijn overgenomen door Monier.)





Dakpanmuseum

 
Dakpannenmuseum in het voormalig Nederlands-Hervormd kerkje in Alem Gelderland, gemeente Maasdriel. 
Sint Odradastraat 12, 5335 LL  Alem, inlichtingen bij H. Mombers 0418-641503.


Panoven, Zevenaar.


Kijk ook eens op het Dachziegelarchiv.


*) Naast alle genoemde bronnen vooral dank aan o.m. Stichting Historie Grofkeramiek, Koramic, Lafarge, Wonink Woonkeramiek en het boekje Dakpannen, 2600 jaar terracotta of keramische dakpan (Arie Schellingerhout, uitgeverij Primavera).