cement

1. Wanneer kalksteen en klei tot ca. 1450 graden C verhit worden, ontstaan korrels met een aantal calciumverbindingen (de zogenoemde klinker). De fijngemalen korrels worden vermengd met gips en vaak met bijproducten uit het hoogovenproces. Het eindresultaat is cement, de kleur is meestal lichtgrijs; bij wit cement is wit krijt het belangrijkste element (er zitten dan nauwelijks of geen ijzeroxiden in). 

Cement is een bindmiddel: het heeft het vermogen om, gemengd met toeslagmaterialen als zand en grind, onder invloed van water (hydratatie) die materialen aan elkaar te laten "plakken". Cement is als een soort lijm te beschouwen. Het uitgeharde resultaat heet cementsteen.
Ook onder water hardt cement uit en behoudt het uitgeharde mengsel zijn sterkte en stabiliteit (in de vorm van beton).

Portlandcement is een cementsoort die de naam ontleent aan de grijze kleur waardoor het lijkt op de kalksteen uit de groeven bij Portland. Portlandcement is een sterk hydraulisch bindmiddel dat vrij snel uithardt. Het heeft een hoge eindsterkte (na 4 weken) maar belangrijker is dat de aanvangssterkte hoog is. Daarom kan portlandcement  worden toegepast als snel ontkisten of voorspannen noodzakelijk is. Portlandcement bestaat uit meer dan 90% portlandklinker, 5% gips en verder anhydriet, ijzeroer en/of ander stoffen. Het gips regelt de bindtijd waarmee gevarieerd kan worden. 
Productinformatie en samenstelling van portlandcement CEM I 52,5 N (HCM Cement).

Hoogovencement is een cementsoort die de naam ontleent aan een belangrijk bestanddeel. "Hoogovencement wordt gemaakt door het mengen van gemalen gegranuleerde hoogovenslak en portlandcementklinker, waaraan gips en/of anhydriet worden toegevoegd als bindtijdregelaar. Hoogovenslak is een bijproduct dat vrijkomt bij de productie van ijzer in hoogovens. Daarbij worden ijzererts, schroot en smeltmiddelen, tezamen met cokes als brandstof in een hoogoven gebracht. De cokes worden verbrand voor de productie van koolmonoxide, dat het ijzererts reduceert tot gesmolten ijzer. Op dit ijzer drijft de slak, die hiermee gelijktijdig wordt afgetapt. Nadat slak en ijzer van elkaar zijn gescheiden, wordt de slak door het inspuiten van een grote hoeveelheid water snel afgekoeld, waardoor de slak in zandachtige korreltjes met een glasachtige structuur uiteengeslagen wordt (er treedt geen of slechts een geringe mate van kristallisatie op). Dit proces wordt granuleren genoemd. Hoogovencement CEM III/B 42,5 N LH (NEN 3550: HS) heeft een normale aanvangssterkte en eindsterkte en kan daardoor worden toegepast als er geen bijzondere eisen aan de aanvangsterkte worden gesteld. Door zijn samenstelling is deze cement zeer geschikt ter voorkoming van een alkali-silica-reactie of aantasting door sulfaten."
Productinformatie en esamenstelling van hoogovencement III/B 42,5 N LH (HCM Cement).
Met dank aan HCM Cement.

Aluminiumcement is een cementsoort met een hoog Al2O3-gehalte die wordt toegepast voor vuurvast beton (voor ovens e.d.). 

Ivm. het milieu is bijvoorbeeld ASCEM ontwikkeld, een alkali slakkencement (alkali slag cement ASC) dat wat beter is voor het milieu omdat de productie volgens de fabrikant minder energie vergt. Verder is het beton met ASC compacter dan beton met hoogoven- of portlandcement en heeft daardoor mogelijk een nog langere levensduur. En er komt bij de uitharding van ASC minder warmte vrij, wat mogelijkheden biedt voor dikkere betonpakketten (waar anders tijdens de verharding teveel warmte bij zou vrijkomen).

Metselcement is een cementsoort die met een juiste verhouding zand en water toegepast wordt om metselmortel (specie) te maken. Aan metselcement hoeft alleen maar leidingwater en zand te worden toegevoegd. De verhouding is afhankelijk van de soort metselsteen (baksteen). Vaak is aan metselcent een luchtbelvormer toegevoegd voor een betere verwerkbaarheid, maar niet altijd is dat gewenst (restauratiewerk). Metselcement is ongeschikt als bindmiddel voor voegmortel of voor betonmortel (in Duitsland heet metselcement PM Binder, Putz und Mauerbinder; soms wordt hier kalk toegevoegd).
Productdocumentatie van metselcement ENCI.

Cementsoorten (ENCI).

Naast een bindingsregelaar en secundaire bestanddelen zoals hulpstoffen zijn de bestanddelen van cement (in de volgorde van de afbeelding hieronder):
K = portlandcementklinker
V = vliegas (siliciumhoudend)
W = vliegas (calciumhoudend)
L = kalksteen (organisch koolstofgehalte <= 0,5% (m/m))
LL = kalksteen (organisch koolstofgehalte <= 0,2% (m/m))
S = gegranuleerde hoogovenslak
P = natuurlijk puzzolaan
Q = gebrande natuurlijke puzzolaan
T = gebrande leisteen
D = microsilica

bestanddelen van verschillende cementsoorten, zie ook onderaan de pagina voor de cem-benamingen (cric occn):

afbeelding productie van klinker en cement van febelcem:

afbeelding productie klinker en hoogovencement van vakblad cement:

EN 197-1 benoemt 5 cementsoorten waarvan portlandcement de belangrijkste is:

*) de extra aanduiding A/B/C is van A naar C in afnemend klinkergehalte

De term cement is via het Franse ciment ontleend aan het vulgair Latijnse cementum uit het Latijnse caementum (cement, mortel, modder); bron Etymologiebank.

Het lidwoord van cement mag zowel het als de zijn; dus zowel het cement als de cement zijn correct.

Zie ook opus caementicium, specie, aluminiumcement, cebarpoeder, Enci, Febelcem, HCM Cement, Vakblad cement, Cement en Beton, Cement Org, Understanding Cement.
Eng. cement; portlandcement is portland cement (PC); normaal portlandcement is ordinary portland cement (OPC)

2. Ook: cementbeton. Cement is ook de naam voor het verharde resultaat dat ontstaat na toevoegen van zand en water.